ಸಂಗೀತದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಐವತ್ತೊಂದು ತಾಳಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ, ಧೈವತ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರೀ ಮತ್ತು ಹರಿಣಾಸ್ಯಾ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಸ್ವರೂಪಗಳಿವೆ; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮಾ, ಇದು ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದ ಮೂಲಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಾರ್ಙ್ಗೀ, ಪಾವನೀ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಕಾ ಎಂಬುವಾಗಿವೆ. ಈಗ ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ. ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ, ರಜನೀ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯತಾ, ಜೊತೆಗೆ ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜ ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಗಾಂಧಾರ ಗ್ರಾಮದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳೂ ಇದ್ದವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಿಕ, ಎರಡನೆಯದು ವಾಜಪೇಯಿಕ. ಮೂರನೆಯದು ಪೌಂಡ್ರಕ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಶ್ವಮೇಧಿಕ, ಐದನೆಯದು ರಾಜಸೂಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯದು ಚಕ್ರಸುವರ್ಣಕ. ಏಳನೆಯದು ಗೋಸವ, ಎಂಟನೆಯದು ಮಹಾವೃಷ್ಟಿಕ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮದಾನ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ. ಇನ್ನು ನಾಗಪಕ್ಷಾಶ್ರಯ, ಗೋತಾರ, ಹಯಕ್ರಾಂತ, ಮೃಗಕ್ರಾಂತ ಹಾಗೂ ಆನಂದದಾಯಕ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಇದೆ. ಸೂರ್ಯಕ್ರಾಂತ, ವರೇಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮದೋನ್ಮತ್ತವಾದ ಕೋಯಿಲಿಯ ಹಾಡು; ಸಾವಿತ್ರ, ಅರ್ಧ ಸಾವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ರಮ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಸುವರಣ, ಸುತಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣುವರ; ಸಾಗರ ಮತ್ತು ವಿಜಯ – ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಹಂಸ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ತುಂಬುರುವಿನ ಪ್ರಿಯವಾದುದು; ಆನಂದದಾಯಕ ಮಧಾತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಲ್ಪಡುವುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಲಂಬುಷೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ನಾರದನಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿನದು; ಭೀಮಸೇನನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾಗರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯವಾದುದು. ಕರೋಪನೀತ, ವಿನತಾ, ಶ್ರೀರಾಖ್ಯ – ಭೃಗುಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವು; ಇವರೆಲ್ಲ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು, ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು. ಗಾಂಧಾರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ರೂಪಗಳಿವೆ; ಗಾಂಧಾರಿ ಮತ್ತು ಸೌವೀರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ತರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವತೆ; ಇದು ಹರಿಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಹರಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದೆ; ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕೂಡ ಹರಿಯ ಬಾಯಿಂದಲೇ, ಇಂದ್ರನು ಇದರ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ದೇವತೆ. ಮರುತ್ಗಣರು ಧ್ವನಿರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹರಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಂಟಾಗಿದೆ, ಮರುತ್ಗಣರು ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆ. ಇದು ಮನುವಿನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಪರಿವರ್ತನೆ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ; ಇಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರ, ಗಂಧರ್ವನು ದೇವತೆ. ಇದು ಮೃಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾ, ಸಿದ್ಧರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮೃಗೇಂದ್ರನು ದೇವತೆ. ಇದು ಆಶ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಪೌರವರು ಮತ್ತು ರವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಪರಿವರ್ತನೆ ಒಂದು ಏಕ್ಯ, ಹೀಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಧೂಳಿನೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರಮಂದ್ರ ಎಂಬ ತಾಳದಲ್ಲಿ ಆರು ದೇವತೆಗಳಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಉತ್ತರತಾಳವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮಂದ್ರ ಇದೆ, ಅದರ ದೇವತೆ ಧ್ರುವ. ಅಪಾನದಿಂದ ಉತ್ತರದತ್ತ ಧೈವತದಿಂದ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆ ಬಂದಿದೆ; ಪಿತೃಗಳು ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಶುದ್ಧ ಷಡ್ಜ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಐದನೇ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಕ್ಷರ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ದೃಷ್ಟಿ ವಿಷ; ಹಾಡುಗಳು ಆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ನಾಗರು ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು; ಇದು ನಾಗರ ಪರಿವರ್ತನೆ, ವರుణನು ದೇವತೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ, ಕಿನ್ನರರು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಪಕ್ಷಿರಾಜನು ದೇವತೆ. ಗಾಂಧಾರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಾಳುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಗಾಂಧಾರಿ, ಗಂಧರ್ವನು ಅಧಿಷ್ಠಾನ ದೇವತೆ. ಗಾಂಧಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಗಾಂಧಾರಿ, ವಸುಗಳು ದೇವತೆಗಳು. ಇದು ಮಹಾತತ್ತ್ವ, ಪಿತಾಮಹನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಷಡ್ಜ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ದೇವತೆ. ಇದು ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಿಧಾನ ಆರನೆಯದು; ಗುಣರಹಿತವಾದವರು ಎಂದರೆ ಐದನೇದು ಧೈವತ. ಹೀಗೆ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ, ಆರು ಉಪಪರಿವರ್ತನೆಗಳು. ಹಳೆಯ ಗುರುಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂವತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಕಾರಣಗಳು, ಪಾದಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪೂರ್ಣತೆ ಅರ್ಥ, ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯ; ಹಾಡಿನ ಪದಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಹೃದಯ, ಕಂಠ ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸು; ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿವೆ; ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿದ್ದು, ದೇವತೆಗಳು ಅವನ್ನು ಹದಿನಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರಗಳ ಪರಿಣಿತರು ಸ್ಥಿರ, ಚಲಿಸುವ, ಇಳಿಯುವ ಮತ್ತು ಏರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಎರಡೂ ಆಗಿದೆ, ಚಲನರಹಿತ ಮತ್ತು ಚಲನಯುಕ್ತ ಎರಡೂ ಆಗುತ್ತದೆ; ಏರುವ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯುವವು ಕೂಡ ಸೂಚ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಏರುವ ಮೂಲಕ, ಪರಿಣಿತರು ಏರುವ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈಗ ಈ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ನಾಲ್ಕು ಅಲಂಕಾರಗಳಿವೆ: ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಲನೆ, ದೋಷ ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತ; ಈಗ ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವರೂಪ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮ, ಮೂಲ, ತಾಳ, ದೇವತೆಗಳ ಸಂಬಂಧ, ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.