ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ವಿಧಿಯ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ವೈಶ್ವದೇವಿಕೀ ಎಂಬ ಮೂರನೇ ವಿಧಿಯ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಡೆಸಬೇಕು; ಉಳಿದ ಎರಡನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಮಾಸಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೇ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿಯಮವಿದೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಅನ್ವಷ್ಟಕಾ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸದಾ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಅಷ್ಟಕಾ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಈ ಎಲ್ಲ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಸದಾ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಈ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸದಾ ಆಚರಿಸುವವರು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವರು ಸದಾ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಂಬದವರು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಸುಗಳು ನೀರಿನ ಬಳಿ ಹೋಗುವಂತೆ, ಮಾನವರ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಈ ಅಷ್ಟಕಾ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದು; ಅವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರೆ, ಈ ಲೋಕ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಳಿಸಿದುದು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾನಮಾಡುವವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ; ದಾನವಿಲ್ಲದವರು ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ದಾನದಿಂದ ಸಂತಾನ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸ್ಮೃತಿ, ಬುದ್ಧಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಫಲವೂ ಎಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ದ್ವಿತೀಯೆಯಂದು ಮಾಡಿದವನು ದ್ವಿಪದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ತೃತೀಯೆಯಂದು ಮಾಡಿದವನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಶತ್ರುವಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಷಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ದ್ವಿಜರಿಂದ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಪಡೆದು ಗುಂಪುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಿತ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮ ದಾನ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ, ಜಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ, ಬುದ್ಧಿ, ಧನ, ಜ್ಞಾನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಪರಮ ಪೋಷಣೆ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಮನೆಯ ಯುವಕರು ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೃತರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೃತರಾದವರಿಗಾಗಿ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ದುರ್ಬಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗೂ, ಜವಳಿಗಳಿಗೂ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಸತ್ಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಹಾ ಪೋಷಕ ಸೋಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅನಂತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿ ಪೋಷಿತವಾದ ಸೋಮವು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ; ಸದಾ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಗಂಧರ್ವರು ಅದನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಇಚ್ಛಿತ ನೈವೇದ್ಯಗಳು, ಅಪ್ಸರಸರ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆಕಾಶಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆಟಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು ಸದಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಸದಾ ನೇರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳು ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ದೇವತೆಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ದಿನವನ್ನು ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆ ದಿನ ಪಿತೃಕರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಪಿತೃ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದವರು ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೀಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಯಮನು ಶಿವನಿಗೆ (ಶಶಬಿಂದು) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಧಿಸಿದ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ಫಲವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳು. ಯಾವವನೂ ಸದಾ ಕೃತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರರು ದೊರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರೋಗಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮೃದುವಾದ ಚಂದ್ರನಿರುವ ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಠಿಣ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವರಿಗಾಗಿ ಆರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಭೂಮಿ, ಪುತ್ರಿಯರು, ಧನ, ಧಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸಿರಿವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಆಶ್ಲೇಷಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ವೀರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಫಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವನು ಶುಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದವನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಸುಂದರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಾತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪಂಡಿತರ ಸಂಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪುತ್ರರನ್ನು ಬಯಸುವವನು ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಅನೂರಾಧಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವವನು ಸದಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು, ಆಷಾಢದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರಾಷಾಢಾ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ದುಃಖಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಧನಿಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಅಪಾರ ಧನವನ್ನು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅಭಿಜಿತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವನು ಅಜಾವಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಾರುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ವಪ್ರೋಷ್ಟಪದೆಯಲ್ಲಿ ಅಜಾವಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಸಾವಿರಾರು ಹಸುಗಳನ್ನು, ರೇವತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಿಧದ ಧನವನ್ನು, ಅಶ್ವಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ಭರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಶಶಬಿಂದು ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಜಯಿಸಿದನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆದು ಅವನು ಈ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾನುಸಾರ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಫಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವಾಯುಪುರಾಣದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.