ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಮಹಾ ಋಷಿಯೇ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆಲೋಕಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ರೂಪವಿಲ್ಲದವರೂ ಧರ್ಮರೂಪಿಗಳೂ ಸೇರಿ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ; ಈಗ ನಾನು ನಾನೇನೋ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ರೂಪವನ್ನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ಸನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಕವಿ ಇವರ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಸ್ವಧೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು. ದೇವತಾಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿರುವ ಆ ಪಿತೃಗಳು ಸರ್ವವಿಧ ಸುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ದ್ವಿಜರು ಅವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಗೌರ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳು ಶುಕ್ರನ ಪುತ್ರ ದತ್ತಸೇನಕುಮಾರನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾದಳು. ಭೃಗುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಮಂದಿ ಪಿತೃಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಇವರ ಲೋಕಗಳು ಮರೀಚಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದು, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿವೆ. ಇವರು ಅಂಗಿರಸನ ಪುತ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದುಬಂದವರು; ಇವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದವರು, ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಯಶೋದಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ವಿಶ್ವಮಹತ್‌ನ ಪತ್ನಿ, ವಿಶ್ವಶರ್ಮನ ಮಗಳು. ಅವಳು ಮಹಾತ್ಮ ಖಟ್ವಾಂಗನ ದೇವಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದಳು; ಅವನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗಾನಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಅಗ್ನಿಯ ಜನನವನ್ನು, ಮಹಾತ್ಮ ಶಾಂಡಿಲ್ಯನ ಜನನವನ್ನು, ಯಜಮಾನರಾದ ದಿಲೀಪ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವ್ರತ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ದಿಟ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿದ ಅಮರರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಜ್ಯಪಾ ಎಂಬ ಪಿತೃಗಳು ಕರ್ದಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದರು; ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಪುಲಹನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಕ್ಕಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ವೈಶ್ಯರ ಗುಂಪುಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿರಜಾ ಎಂಬ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ನಹುಷನ ಪತ್ನಿ, ಯಯಾತಿಯ ಧರ್ಮಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಸುಕಾಲಾ ಎಂಬ ಪಿತೃಗಳು ವಸಿಷ್ಠ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸಂತಾನ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ಪುತ್ರರು; ಶೂದ್ರರು ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಲೋಕಗಳು ಮಾನಸವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನರ್ಮದಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹರಿದು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ತ್ರಸದ್ದಸ್ಯುಗೆ ತಾಯಿ, ಪುರುಕತ್ಸನ ಪತ್ನಿ. ಮಾನವಂತರಾಧಿಪತಿ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತರಾದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಮಾನವಂತರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಲ್ಲ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ, ಸ್ವಧರ್ಮದಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ಸ್ವಧಾ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಪಿತೃಗಳು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸೋಮ, ಅಗ್ನಿ, ವೈವಸ್ವತ ಇವರ ಪೂರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಜಲ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಹಾಡಿದರೆ, ಅಶ್ವಮೇಧಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರೆ, ಪಿತೃಗಳು ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪೋಷಣ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಪಿತೃಗಳು ಅವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ಇದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಪಿತೃಗಳ ಪೂರಣವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯೋಗದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾರ್ಗವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ತೃಪ್ತಿಗೂ ಅಲ್ಲ; ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ, ದೇಹದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ, ಪಿತೃ ಲೋಕಗಳು, ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಯಜಮಾನರು—ಇವರೇ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳು ರೂಪವಂತರು, ಮೂವರು ರೂಪವಿಲ್ಲದವರು; ದೇವತೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನೂ, ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾದ ಎಲ್ಲರೂ, ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ರೇಣುಕಗಳು, ಪೃಷ್ಣಿಜರು, ಶೃಂಗಿಗಳು ಕೂಡಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ, ಅಜಾತರೂ ಕೂಡ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಾಯುಪಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ ಸಂತಾನರೂ, ಹಗಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರೂ ಕೂಡ. ಲೇಖರು, ಮರುತ್ತರು, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಅತ್ರಿ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಕೂಡ. ಯಕ್ಷರು, ನಾಗರು, ಸುಪರ್ಣರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾಕ್ಷಸರು—ಎಲ್ಲರೂ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿ ಸದಾ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮಹಾತ್ಮರು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಇಚ್ಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನೂ, ಜರಾ-ಮರಣ ಭಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪಿತೃಗಳು ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಗಳು ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ವೈರಾಗ್ಯ, ಅನಂತತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನೀಡುವ ಐಶ್ವರ್ಯ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯವೇ, ಪರಮ ಸಂಪತ್ತು; ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಬಲ್ಲಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಶಾಶ್ವತಧರ್ಮ. ಅಪ್ಸರಸರಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಸಾವಿರಾರು ದಿವ್ಯಯಾನಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಂಥವುಗಳನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನ, ಪೋಷಣ, ಸ್ಮೃತಿ, ಬುದ್ಧಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾತ್ಮ ಪಿತೃಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಪಿತಾಮಹರು ಮುತ್ತು, ವೈಡೂರ್ಯರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಕುದುರೆ, ಆನೆಗಳ ತಂಡಗಳು, ಅನೇಕ ಮೌಲ್ಯಮಯ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಸದಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿತಾಮಹರು ಸದಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಮುತ್ತು, ವೈಡೂರ್ಯರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಗಂಟೆಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಹಂಸ, ನವಿಲುಗಳ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಮಾನವರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಸದಾ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪಾತ್ರೆಯೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅನಂತ, ಕ್ಷಯರಹಿತ, ಸ್ವರ್ಗೀಯ ದಾನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ದಾನದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಪುತ್ರರು ತಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.