ವಾಯುಪುರಾಣಮ್

ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೇಳು, ನಾನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ, ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ಕಿರಿಯರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ; ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವವರನ್ನೂ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾನವರು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಫಲದಾಸೆಯಿಂದ ಅವರು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವಯಂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಅವರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಜ್ಞಾನಹೀನರಾಗಿದರು; ಏನೂ ತಿಳಿಯದೆ ಲೋಕವೂ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಪಿತಾಮಹನು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನೀವು ಮಾಡಿದ ದೋಷವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ನಿಮಗೆ ಜ್ಞಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ." ಪಿತೃಗಳು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಅವರ ಪುತ್ರರು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಂತೆ, ವಾಕ್ಕು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ವಿವಿಧ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಪುನಃ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನೀವು ನಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳೇ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಯಾವ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಇಚ್ಛಿತ ವರವನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಕೇಳಿರಿ." ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುನಃ ಹೇಳಿದರು: "ನೀವು ಸತ್ಯವಂತರು, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಗಲಿ." ಹೀಗಾಗಿ, "ಇವರು ನಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳು" ಎಂದು ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಅವರು ನಿಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳಾಗಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಈ ವರ ದೊರೆತಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಮಾತಿನಿಂದ ಪುತ್ರರು ಪಿತೃಗಳಾಗಿ, ಪಿತೃಗಳು ಪುನಃ ಪುತ್ರರಾಗಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಿತೃಗಳು ಪುತ್ರರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ಪಿತೃತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪುತ್ರರೆಂದು, ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುನಃ ಪಿತೃಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು. ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸದೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ, ಆ ಫಲವು ರಾಕ್ಷಸ ಮತ್ತು ದಾನವರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಿತೃಗಳು ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸೋಮವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ನೀವು ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಸದಾ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಸೋಮನು ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತನ್ನು—ಪರ್ವತಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ—ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಮಾನವರು ಪೋಷಣೆಯ ಆಶಯದಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಪಿತೃಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸದಾ ಪೋಷಣೆಯನ್ನೂ ಸಂತತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ವಂಶಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಿದವರಿಗೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಪಿತೃಗಳು ಅವರ ಸಂತಾನವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧದ ದಾನದಿಂದ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ, ದಾನ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪೂರೈಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಿಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದವರು—ಇದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಪುನಃ ಪಿತೃಗಳು; ಇವರು ಪರಸ್ಪರ ಪಿತೃಗಳೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂತನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಋಷಿಗಳು ಮುಂದಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸೂತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು: "ಪಿತೃಗಳ ಎಷ್ಟು ವರ್ಗಗಳಿವೆ, ಯಾವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುತ್ತವೆ? ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಈ ಪಿತೃಗಳು ಯಾವುವು?" ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪಿತೃಗಳ ಪರಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇದನ್ನು ಶಂಯು ಹಿಂದೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದನು. ಶಂಯು ತನ್ನ ತಂದೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: "ಈ ಪಿತೃಗಳು ಯಾರು, ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ, ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವುವು? ಅವರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದರು, ಪಿತೃತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು?" "ಯಾಕೆ ಪಿತೃಗಳು ಸದಾ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ? ಯಾಕೆ ಎಲ್ಲ ಮಹಾತ್ಮರ ವಿಧಿಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ? ಯಾರಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು, ನೀಡಿದ ದಾನದ ಮಹಾ ಫಲವೇನು? ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ?" "ಯಾವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಯೋಗ್ಯ, ಯಾವ ಕ್ರಮ ಪಾಲಿಸಬೇಕು? ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳಿ" ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದನು. ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಮಹಾಮತಿವಂತನು, ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: "ನೀನು ಕೇಳಿದ ಆ ಮಹತ್ವದ, ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆಕಾಶ, ವಾಯುಮಂಡಲ, ಭೂಮಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ—all ಇವುಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಜಗತ್ತು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಇದ್ದನು, ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ. ಆಗ ಶಂಯು ಪುನಃ ತನ್ನ ತಂದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ, ಸದಾ ನಿರಂತರ ವ್ರತದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: "ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು?" ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ಎಲ್ಲ ತಪಸ್ಸುಗಳ ಪರಮ ಐಕ್ಯವೇ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು, ಆ ಧ್ಯಾನದ ಫಲವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳು, ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳು—ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಸಂತಾನಿಕ ಎಂಬ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರನ್ನು ವಿರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೇವತೆಗಳು. ಹಿಂದೆ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರನಾದ ಪ್ರಭು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಶಾಶ್ವತ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದನು. ಅವರು ಆದಿದೇವರು, ಮಹಾಸಾಮರ್ಥ್ಯದವರು, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನವರು, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವರು, ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪೂಜಿಸುವವರು.