ममोद्विजन्ते भूतानि भयावृत्तस्य सर्वशः। तत्कथं नाम चार्वङ्गीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम् ॥ ८.
मुझसे सब प्राणी डरकर दूर भागते हैं; फिर मैं इस सुंदरांगिनी को कैसे प्राप्त कर सकता हूँ?
दृष्ट्वोपायं ततः सोऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तत। कृत्वा रूपं बहुमतं गन्धर्वस्य तु गुह्यकः। ततः सोऽप्सरसां मध्ये तां जग्राह क्रतुस्थलीम् ॥ ८.
तब उपाय देखकर उसने शीघ्र ही अपना रूप बदलकर प्रसिद्ध गन्धर्व का रूप धारण किया; फिर अप्सराओं के बीच उस गुह्यक ने क्रतुथली को पकड़ लिया।
बुद्ध्वा च सुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यवर्त्तत। संवृतः स तया सार्द्धं दृश्यमानोऽप्सरोगणैः ॥ ८.
उसे सुरुचि समझकर वह अप्सरा मन से उसे स्वीकार कर बैठी; वह उसके साथ अप्सराओं के समूह के सामने मिल गया।
स तत्र सिद्धकरणः सद्यो जातः सुतोऽस्य वै । परिणाहोच्छ्रयैर्युक्तः सद्यो वृत्तो ज्वलन् श्रिया ॥ ८.
वहीं उसके यहाँ एक पुत्र तुरंत उत्पन्न हुआ, जो सभी उत्तम गुणों से युक्त, तेजस्वी और सुंदर था।
राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सोऽभ्यभाषत। तवात्र जाते न भीतिः पिता तं प्रत्युवाच ह ॥ ८.
उसने अपने पिता से कहा—'मैं राजा हूँ।' पिता ने उत्तर दिया—'यहाँ जन्म लेने के कारण तुझे किसी बात का भय नहीं है।'
मात्रानुरूपो रूपेण पितुर्वीर्येण जायते। जाते स तस्मिन् हर्षेण स्वरूपं प्रत्यपद्यत ॥ ८.
रूप में पुत्र माँ के समान और बल में पिता के समान होता है; पुत्र के जन्म पर पिता ने प्रसन्न होकर अपना असली रूप पा लिया।
स्वभावं प्रतिपद्यन्ते बृहन्तो यक्षराक्षसाः । म्रियमाणाः प्रसुप्ताश्च क्रुद्धा भीताः प्रहर्षिताः ॥ ८.
बड़े-बड़े यक्ष और राक्षस मरते, सोते, क्रोधित, भयभीत या आनंदित होने पर अपना स्वभाव अपना लेते हैं।
ततोऽब्रवीदप्सरसः स्मयमानः स गुह्यकः। गृहं मे गच्छ सुश्रोणि सपुत्रा वरवर्णिनी ॥ ८.
फिर वह गुह्यक मुस्कराकर अप्सरा से बोला—'हे सुंदर कटि वाली, अपने पुत्र के साथ मेरे घर चलो, हे सुंदर वर्ण वाली।'
इत्युक्त्वा सहसा तञ्च दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्। विभ्रान्ताः प्राद्रवन् भीताः क्रोधमानाऽप्सरोगणाः ॥ ८.
ऐसा कहकर जब उसने अपना असली रूप दिखाया, तो डरी और क्रोधित अप्सराएँ घबरा कर भाग गईं।
गच्छन्तीरन्वगच्छद्या पुत्रस्तां सान्त्वयन् गिरा। गन्धर्वाप्सरसां मध्येतां नीत्वा स न्यवर्त्तत ॥ ८.
जाते समय उसका पुत्र उसे शब्दों से समझाता हुआ पीछे-पीछे गया; गन्धर्वों और अप्सराओं के बीच उसे ले जाकर वह लौट आया।
ताञ्च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः। यक्षाणां त्वं जनित्रीति प्रोचुस्तां वै क्रतुस्थलीम् ॥ ८.
जब उन्होंने यक्ष और अप्सराओं के समूह का जन्म देखा, तब सबने क्रतुस्थली से कहा, "तुम ही यक्षों की माता हो।"
जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्। न्यग्रोधरोहिणं नाम गुह्यका यत्र शेरते। तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधः सर्वतः प्रियः ॥ ८.
इसके बाद यक्ष अपने पुत्र के साथ अपने निवास स्थान चला गया, जिसका नाम न्यग्रोधरोहिण है, जहाँ गुह्यक रहते हैं। वह बरगद का पेड़ यक्षों का प्रिय निवास स्थान है।
यक्षो रजतनाभस्तु गुह्यकानां पितामहः। अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रामतिवरां सुताम्। उपयेमे स भद्रायां यस्यां मणिवरो वशी ॥ ८.
राजतनाभ नामक यक्ष गुह्यकों का आदि पुरुष है। उसने दैत्य अनुह्राद की श्रेष्ठ कन्या भद्रा से विवाह किया, और भद्रा से बलवान मणिवर का जन्म हुआ।
जज्ञे सा मणिभद्रञ्च शक्रतुल्यपराक्रमम्। तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ तु क्रतुस्थल्यात्मजे शुभे ॥ ८.
भद्रा से मणिभद्र का जन्म हुआ, जिसकी वीरता इन्द्र के समान थी। इन दोनों की पत्नियाँ, क्रतुस्थली की पुत्रियाँ, आपस में बहनें और शुभ स्वभाव वाली थीं।
नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या। विजज्ञे मणिभद्रात्तु पुत्रान् पुण्यजनी शुभान् ॥ ८.
उनका नाम पुण्यजनी और देवजनी था। मणिभद्र से पुण्यजनी ने श्रेष्ठ पुत्रों को जन्म दिया।
सिद्धार्थं सूर्यतेजञ्च सुमन्तं नन्दनं तथा। कन्यकं यविक्ञ्चैव मणिदत्तं वसुं तथा ॥ ८.
सिद्धार्थ, सूर्यतेज, सुमन्त, नन्दन, कन्यक, यविक, मणिदत्त और वसु।
सर्वानुभूतं शङ्खञ्च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च। तथा मन्दरशोभिञ्च पझं चन्द्रप्रभं तथा ॥ ८.
सर्वानुभूत, शंख, पिंगाक्ष, भीरु, मन्दरशोभि, पझ और चन्द्रप्रभ।
मघपूर्णं सुभद्रञ्च प्रद्योतञ्च महौजसम्। द्युतिमत्केतुमन्तौ च मित्रं मौलिसुदर्शनौ ॥ ८.
मघपूर्ण, सुभद्र, महाबली प्रद्योत, द्युतिमत, केतुमंत, मित्र, मौलि और सुदर्शन।
चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनाः शुभाः । जज्ञिरे मणिभद्रस्य ते सर्वे पुण्यलक्षणाः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षा पुण्यजनाः शुभाः ॥ ८.
मणिभद्र के चौबीस पुण्यशाली और शुभ पुत्र उत्पन्न हुए, जो सभी पुण्य के चिह्नों से युक्त थे। उनके पुत्र और पौत्र भी यक्ष, पुण्यशाली और शुभ थे।
विजज्ञे देवजननी पुत्रान् मणिवरात्मजात् । पूर्णभद्रं हेमरथं मणिमन्नन्दिवर्द्धनौ ॥ ८.
देवजनी ने मणिवर से पुत्रों को जन्म दिया—पूर्णभद्र, हेमरथ, मणिमान और नन्दिवर्धन।
कुस्तुम्बुरुं पिशङ्गाभं स्थूलकर्णं महाजयम्। श्वेतञ्च विपुलञ्चैव पुष्पवन्तं भयावहम् ॥ ८.
कुस्तुम्बुरु, पिशङ्गाभ, स्थूलकर्ण, महाजय, श्वेत, विपुल, पुष्पवन्त और भयावह।
पद्मवर्णं सुनेत्रञ्च यक्षं बालं बकं तथा। कुमुदं क्षेमकञ्चैव वर्द्धमानं तथा दमम् ॥ ८.
पद्मवर्ण, सूनत्र, यक्ष बाल, बक, कुमुद, क्षेमक, वर्धमान और दम।
पद्मनाभं वराङ्गञ्च सुवीरं विजयं कृतिम्। पूर्णमासं हिरण्याक्षं सुरूपञ्चैवमादयः ॥ ८.
पद्मनाभ, वरांग, सुवीर, विजय, कृति, पूर्णमास, हिरण्याक्ष और सुरूप—ये सब प्रमुख हैं।
पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः । सुरूपाश्च विरूपाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः। तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.
ये मणिवर के पुत्र हैं, जिन्हें यक्ष और गुह्यक कहा जाता है। इनमें कुछ सुंदर हैं, कुछ विकृत, सभी फूलों की माला पहनने वाले और मनभावन हैं। इनके पुत्र और पौत्र सैकड़ों-हजारों की संख्या में हैं।
खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः । तेषां यथा प्रधानान् वै वर्ण्यमानान्निबोधत ॥ ८.
खशाया से अन्य पुत्र उत्पन्न हुए, जो इच्छानुसार रूप बदलने वाले राक्षस थे। अब मैं उनके प्रमुखों का वर्णन करता हूँ, ध्यान से सुनो।
लालाविः कुथनो भीमः सुमाली मधुरेव च। विस्फूर्ज्जितो विद्युज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तता ॥ ८.
लालावि, कुथन, भीम, सुमाली, मधुर, विस्फूर्जित, विद्युत्जिह्वा, मातंग और धूम्रित।
चन्द्रार्कः सुकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः। क्रीडः परशुनाभश्च चक्राक्षश्च निशाचरः ॥ ८.
चन्द्रार्क, सुकर, बुध्न, कपिलोमा, प्रहासक, क्रीड़ा, परशुनाभ, चक्राक्ष और निशाचर।
त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकेशश्च राक्षसः। यक्षश्चाकम्पनश्चैव दुर्मुखश्च शिलीमुखः ॥ ८.
त्रिशिरा, शतदंष्ट्र, टुंडकेश राक्षस, यक्ष आक्रमण, दुर्मुख और शिलीमुख।
इत्येते राक्षसवरा विक्रान्ता गणरूपिणः. सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः ॥ ८.
इस प्रकार ये श्रेष्ठ राक्षस, जो अत्यंत शक्तिशाली हैं और समूह के रूप में रहते हैं, सभी लोकों में विचरण करते हैं और देवताओं के समान बलशाली हैं।
सप्त चान्या दुहितरस्ताः श्रृणुध्वं यथाक्रमम्। तासाञ्च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः ॥ ८.
और भी सात अन्य कन्याएँ हैं—उनके नाम क्रम से सुनो—और उनसे उत्पन्न प्रजाएँ तथा उनके द्वारा उत्पन्न समूहों को भी जानो।