तत्राप्यहं भविष्यामि जटामालीति नामतः। हिमवच्छिखरे रम्येजटायुर्यत्र पर्वतः ।। २३.
वहाँ भी मैं 'जटामाली' नाम से उपस्थित रहूँगा, हिमालय की सुंदर चोटी पर, जहाँ जटायुर नामक पर्वत स्थित है।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः। हिरण्यनामा कौशिल्यः काक्षीवः कुथुमिस्तथा ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र उत्पन्न होंगे, जो अत्यंत तेजस्वी होंगे—हिरण्य, कौशिल्य, काक्षीव और कुथुमि।
ईश्वरा योगधर्माणः सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः। प्राप्य माहेश्वरं योगं गमिष्यन्ति न संशयः ।। २३.
वे सभी योगधर्म में स्थित, ईश्वरस्वरूप और ऊर्ध्वरेता होंगे। जब वे महेश्वर के परम योग को प्राप्त करेंगे, तब निःसंदेह वहाँ से चले जाएँगे।
ततो विंशतिमे सर्गे परिवर्त्ते क्रमेण तु। वाचःश्रवाः स्मृतो व्यासो भविष्यति महामतिः ।। २३.
फिर बीसवें सर्ग में, जब क्रम से परिवर्तन होगा, तब व्यास का नाम 'वाचःश्रवा' होगा, जो महान् बुद्धिमान् ऋषि होंगे।
तदाप्यहं भविष्यामि ह्यट्टहासीति नामतः। अट्टहासप्रियाश्चापि भविष्यन्ति तदा नराः ।। २३.
उस समय भी मैं 'अट्टहास' नाम से उपस्थित रहूँगा, और उस युग में हँसी-प्रेमी लोग भी जन्म लेंगे।
तत्रैव हिमवत्पृष्ठे सिद्धचारणसेविते। तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः। युक्तात्मानो महासत्त्वा ध्यानिनो नियतव्रताः ।। २३.
वहीं, हिमालय की ढलानों पर, जहाँ सिद्ध और चारण निवास करते हैं, वहाँ भी मेरे वे पुत्र जन्म लेंगे, जो अत्यंत तेजस्वी, एकचित्त, महान् बलशाली, ध्यान में लीन और व्रत में दृढ़ होंगे।
सुमन्तुर्वर्वरिर्विद्वान् सुबन्धुः कुशिकन्धरः। प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गताः ।। २३.
सुमंतु, वरवरी, विद्वान् सुबन्धु और कुशिकंधर—इन सबने महेश्वर के परम योग को प्राप्त कर रुद्रलोक को प्राप्त किया।
एकविशे पुनः प्राप्ते परिवर्त्ते क्रमेण तु। वाचस्पतिः स्मृतो व्यासो यदा स ऋषिसत्तमः ।। २३.
फिर जब इक्कीसवाँ कल्प अपने क्रम से आएगा, तब व्यास का नाम 'वाचस्पति' होगा, जो ऋषियों में श्रेष्ठ होंगे।
तदाऽप्यहं भविष्यामि दारुको नाम नामतः। तस्माद्भविष्यते पुण्यं देवदारुवनं महत् ।। २३.
उस समय भी मैं 'दारुक' नाम से उपस्थित रहूँगा; और उन्हीं से महान् और पुण्यशाली देवदारु वन की उत्पत्ति होगी।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः। प्लक्षो दाक्षायणिश्चैव केतुमाली बकस्तथा ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र जन्म लेंगे, जो अत्यंत तेजस्वी होंगे—प्लक्ष, दाक्षायणी, केतुमाली और बक।
योगात्मानो महात्मानो नियता ह्यूर्द्ध्वरेतसः। परमं योगमाक्थाय रुद्रं प्राप्तास्तथानघाः ।। २३.
वे सभी योग में स्थित, महान् आत्मा, संयमी और ऊर्ध्वरेता होंगे; उन्होंने परम योग प्राप्त कर पापरहित होकर रुद्र को प्राप्त किया।
द्वाविंशे परिवर्त्ते तु व्यासः शुक्लायनो यदा। तदाऽप्यहं भविष्यामि वाराणस्यां महामुनिः ।। २३.
बाईसवें कल्प में, जब व्यास 'शुक्लायन' के रूप में जन्म लेंगे, तब मैं भी वाराणसी में एक महान् मुनि के रूप में उपस्थित रहूँगा।
नाम्ना वै लाङ्गली भीमो यत्र देवाः सवासवाः। द्रक्ष्यन्ति मां कलौ तस्मिन्नवतीर्णं हलायुधम् ।। २३.
मेरा नाम वहाँ 'लांगली भीम' होगा, जहाँ देवता इंद्र सहित मुझे देखेंगे, जब मैं कलियुग में हलायुध के रूप में अवतरित होऊँगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः। तुल्यार्चिर्मधुपिङ्गाक्षः श्वेतकेतुस्तथैव च ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र जन्म लेंगे, जो धर्मनिष्ठ होंगे—तुल्यार्चिस, मधुपिंगाक्ष और श्वेतकेतु।
तेऽपि माहेश्वरं योगं प्राप्य ध्यानपरायणाः। विरजा ब्रह्मभूयिष्ठा रुद्रलोकाय संस्थिताः ।। २३.
वे भी महेश्वर के परम योग को प्राप्त कर, ध्यान में लीन, निर्मल, ब्रह्म में स्थित होकर रुद्रलोक में निवास करते हैं।
परिवर्त्ते त्रयोविंशे तृणबिन्दुर्यदा मुनिः। व्यासो भविष्यति ब्रह्म तदाऽहं भविता पुनः। श्वेतो नाम महाकायो मुनिपुत्रः सुधार्मिकः ।। २३.
तेइसवें कल्प में, जब मुनि तृणबिंदु व्यास बनेंगे, तब मैं फिर 'श्वेत' नाम से, महान् काया वाला, मुनिपुत्र और धर्मनिष्ठ के रूप में उपस्थित रहूँगा।
तत्र कालञ्जरिष्यामि तदा गिरिवरोत्तमे। तेन कालञ्जरो नाम भविष्यति स पर्वतः ।। २३.
वहाँ उस श्रेष्ठ पर्वत पर मैं कालिंजर रूप में प्रकट होऊँगा; इसलिए वह पर्वत कालिंजर नाम से प्रसिद्ध होगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः। उषिजो बृहदुक्थश्च देवलः कविरेव च। प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं गता हि ते ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र, जो बड़े पराक्रमी हैं—उषिज, बृहदुक्थ, देवल और कवि—जन्म लेंगे। वे सब महेश्वर के योग को प्राप्त कर रुद्रलोक चले गए हैं।
परिवर्त्ते चतुर्विंशे ऋक्षो व्यासो भविष्यति। तत्राऽहं भविता ब्रह्मन् कलौ तस्मिन् युगान्तिके। शूली नाम महायोगी नैमिषे योगि वन्दिते ।। २३.
जब चौबीसवाँ परिवर्तन आएगा, तब ऋक्ष ही व्यास बनेंगे। हे ब्रह्मन्, उस कलियुग के अंत में मैं भी शूली नामक महान योगी के रूप में नैमिषारण्य में, जहाँ योगीजन पूजित करते हैं, जन्म लूँगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपस्विनः। शलिहोत्रोऽग्निवेश्यश्च युवनाश्चः शरद्वसुः । तेऽपि योगबलोपेता रुद्रं यास्यन्ति सुव्रताः ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र तपस्वी होंगे—शालिहोत्र, अग्निवेश्य, युवनाश्च और शरद्वसु। वे सब योगबल से युक्त और श्रेष्ठ व्रती होकर रुद्रलोक जाएँगे।
पञ्चविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्त्ते यथाक्रमम्। वसिष्ठस्तु यदा व्यासः शक्तिर्नाम भविष्यति ।। २३.
जब पच्चीसवाँ परिवर्तन अपने क्रम से आएगा, तब वसिष्ठ ही व्यास बनेंगे और वे शक्ति नाम से प्रसिद्ध होंगे।
तदाऽप्यहं भविष्यामि दण्डी मुण्डीशरः प्रभुः। कोटिवर्षं समासाद्य नगरं देवपूजितम् ।। २३.
तब भी मैं दण्डी मुण्डीश्वर रूप में, प्रभु बनकर, देवताओं द्वारा दस लाख वर्षों तक पूजित उस नगर में पहुँचूँगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति क्रमागताः। योगात्मानो महात्मानः सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र क्रम से जन्म लेंगे, जो सभी योगस्वरूप, महात्मा और ऊर्ध्वरेता होंगे।
छगलः कुम्भकर्षाश्यः कुम्भश्चैव प्रबाहुकः। प्राप्य माहेश्वरं योगं गमिष्यन्ति तथैव ते ।। २३.
छगला, कुम्भकर्षाश्य, कुम्भ और प्रभाहुक—ये सब महेश्वर के योग को प्राप्त कर वैसे ही आगे बढ़ेंगे।
षड्विंशे परिवर्त्ते तु यदा व्यासः पराशरः। तदाऽप्यहं भविष्यामि सहिष्णुर्नाम नामतः। पुण्यं रुद्रवनं प्राप्य कलौ तस्मिन् युगान्तिके ।। २३.
छब्बीसवें परिवर्तन में, जब व्यास पराशर होंगे, तब भी मैं सहिष्णु नाम से प्रसिद्ध होकर, उस कलियुग के अंत में पुण्य रुद्रवन पहुँचूँगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः। उलूको वैद्युतश्चैव सर्वको ह्याश्वलायनः। प्राप्य माहेश्वरं योगं गन्तारस्ते तथैव हि ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र धर्मपरायण होंगे—उलूक, वैद्युत, सर्वक और आश्वलायन। वे सब महेश्वर के योग को प्राप्त कर वैसे ही आगे बढ़ेंगे।
सप्तविंशतिमे प्राप्ते परिवर्त्ते क्रमागते। जातूकर्ण्यो यदा व्यासो भविष्यति तपोधनः ।। २३.
जब सत्ताईसवाँ परिवर्तन अपने क्रम से आएगा, तब तपोधन जातूकार्ण्य ही व्यास बनेंगे।
तदाऽप्यहं भविष्यामि सोमशर्म्मा द्विजोत्तमः। प्रभासतीर्थमासाद्य योगात्मा लोकविश्रुतः ।। २३.
तब भी मैं सोमशर्मा नामक श्रेष्ठ द्विज बनकर, योगस्वरूप और संसार में प्रसिद्ध होकर, प्रभासतीर्थ पहुँचूँगा।
तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः। अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च ।। २३.
वहाँ भी मेरे वे पुत्र तप में धनी होंगे—अक्षपाद, कणाद, उलूक और वत्स।
योगात्मानो महात्मानो विमलाः शुद्धबुद्धयः। प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं ततो गताः ।। २३.
वे सभी योगस्वरूप, महात्मा, निर्मल और शुद्धबुद्धि होंगे। महेश्वर के योग को प्राप्त कर वे रुद्रलोक चले जाएँगे।