चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह। रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः ।। ३८.
चाक्षुष मन्वंतर के अंत में और वैवस्वत मन्वंतर के आरंभ में, प्रजापति रुचि के पुत्र का नाम रौच्य हुआ।
भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नामाभवत्सुतः। वैवस्वतेऽन्तरे राजा द्वौ मनू तु विवस्वतोः ।। ३८.
भूति से उत्पन्न पुत्र का नाम भौत्य हुआ; वैवस्वत मन्वंतर के बीच में विवस्वान के दो पुत्र मनु हुए।
वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च विश्रुतः। ज्येष्ठः संज्ञासुतो विद्वान् मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।। ३८.
वैवस्वत मनु, जो प्रसिद्ध हैं, और सावर्णि— ये दोनों विवस्वान के पुत्र थे; उनमें ज्येष्ठ, नाम से उत्पन्न, विद्वान और प्रभु वैवस्वत मनु थे।
सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः । सवर्णा मनवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः ।। ३८.
सावर्णि के एक अन्य पुत्र को भी वैवस्वत मनु कहा जाता है; और जो चार मनु महर्षियों से उत्पन्न हुए, वे भी सावर्णि कहलाते हैं।
तपसा सम्भृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै। भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः ।। ३८.
जो तपस्या से अपने को सिद्ध कर चुके हैं, वे अपने-अपने मन्वंतर में भविष्य में भी सभी कार्यों की सिद्धि के लिए उपस्थित रहेंगे।
प्रथमं मेरुसावर्णेर्दक्षपुत्रस्य वै मनोः। पुत्रा मरीचिगर्भाश्च सुशर्माणश्च ते त्रयः । सम्भूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेऽन्तरे ।। ३८.
प्रथम, मेरुसावर्णि, जो दक्ष के मनु के पुत्र थे, और मरीचि की संतान से उत्पन्न तीन पुत्र— सुशर्मा आदि— ये सभी महान आत्माएँ वैवस्वत मन्वंतर में उत्पन्न हुए।
दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः। भविष्यस्य भविष्यस्तु एकैको द्वादशो गणः ।। ३८.
दक्ष के पुत्र रोहित प्रजापति के पुत्रों में से हैं। उनके प्रत्येक पुत्रों के बारह-बारह समूह हैं, और आगे भी ऐसे और समूह होंगे।
ऐश्वर्यसंग्राहो राहो बाहुवशस्तथैव च। पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत ।। ३८.
ऐश्वर्यसंग्राह, राह, बाहुवश और पारा—ये बारह माने गए हैं। अब उत्तर दिशा के नाम सुनो।
वाजियो वाजिजिच्चैव प्रभृतिश्च ककुद्यथ। दधिक्रावायपक्वाश्च प्रणीतो विजयो मधुः ।। ३८.
वाजिय, वाजिजित, प्रभृति, ककुद, दधिक्राव, आयपक्व, प्रणीत, विजय और मधु—ये उनमें गिने जाते हैं।
तेजस्मान्नथवो द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः। सुशर्म्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तु निबोधत ।। ३८.
तेजस्वी से दो नायक उत्पन्न हुए; ये बारह मरीचि कहलाते हैं। अब मैं सुशर्माणों के नाम बताऊँगा, ध्यान से सुनो।
वर्णस्तथाप्यङ्गविश्वौ मुरण्यो व्रजनो मतः। अमितो द्रवकेतुश्च जम्भोस्थाजस्रशक्रकाः ।। ३८.
वर्ण, अप्यंग, विश्व, मुरण्य, व्रजन, अमित, द्रवकेतु, जम्भोस्थ, अजस्र और शक्रक—ये उनके नाम माने गए हैं।
सुनेमिर्द्युतपाश्चैव सुशर्म्माणः प्रकीर्त्तिताः। तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः ।। ३८.
सुनेमि और द्युतपा भी सुशर्माणों में गिने जाते हैं। उनके इन्द्र का नाम अद्भुत होगा।
स्कन्दः सोमप्रतीकाशः कार्तिकेयस्तु पावकः। माघातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एव च ।। ३८.
स्कन्द, सोम के समान, कार्तिकेय, पावक, माग्हातिथि, पौलस्त्य, वसु और कश्यप—ये भी सम्मिलित हैं।
ज्योतिष्मान् भार्गवश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा। वसितश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः ।। ३८.
ज्योतिष्मान, भार्गव, द्युतिमान, अंगिरस, वसित, वासिष्ठ, आत्रेय और हव्यवादन—ये भी नाम लिए गए हैं।
सुतपाः पौलवश्चैव सप्तैते रोहितान्तरे। धृतिकेतुदीप्तिकेतुशापहस्ता निरामयः ।। ३८.
सुतपा और पौलव—ये सात रोहित के वंश में हैं: धृतिकेतु, दीप्तिकेतु, शापहस्त और निरामय।
पृथुश्रवास्तथा नाको भूरिद्युम्नो बृहद्रथः। प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः ।। ३८.
पृथुश्रवा, नाक, भूरिद्युम्न, बृहद्रथ—ये पहले सावर्णि के नौ पुत्र माने गए हैं।
दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः। द्वितीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः ।। ३८.
दसवें मन्वंतर में धर्मपुत्र मनु के पुत्र होंगे; दूसरे सावर्णि में, और भविष्य के मनु के बीच के समय में भी।
सुखामना विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ। त्विषिवन्तश्च ते सर्वे शतसङ्ख्याश्च ते समाः ।। ३८.
सुखामना और विरुद्ध—ये दो समूह माने गए हैं; वे सभी त्विषिवन्त हैं, और उनकी संख्या सौ है।
प्राणा नायच्छतः प्रोक्त ऋषिभिः पुरुषेषु वै। देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः ।। ३८.
प्राण, जो नेतृत्व नहीं करते, उन्हें ऋषियों ने मनुष्यों में बताया है; वे धर्मपुत्र मनु के देवता होंगे।
तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान् भविष्यः शान्तिरुच्यते। हविष्मान् पौलहः श्रीमान् सुकीर्तिश्चापि भार्गवः ।। ३८.
उनमें इन्द्र, जो ज्ञानी है, भविष्य और शांति नाम से जाना जाएगा; हविष्मान, पौलह, श्रीमान, सुकीर्ति और भार्गव भी होंगे।
आपोमूर्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चापि यः स्मृतः। पौलस्त्यः प्रतिपश्चापि नाभागश्चैव काश्यपः। अभिमन्युश्चाङ्गिरसः सप्तैते परमर्षयः ।। ३८.
आपोमूर्ति, आत्रेय, वसिष्ठ, पौलस्त्य, प्रतिप, नाभाग, कश्यप और अभिमन्यु, अंगिरस—ये सात परम ऋषि हैं।
सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्। शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।। ३८.
सुक्षेत्र, उत्तमौजा, भूरिषेण वीर, शतानिक, निरामित्र, वृषसेन और जयद्रथ।
भूरिद्युम्नः सुवर्च्चाश्च दशैते मानवाः स्मृताः। एकादशे तु पर्य्याये सावर्णे वै तृतीयके ।। ३८.
भूरिद्युम्न और सुवर्चा—ये भी दस मानव पुत्र माने गए हैं; ग्यारहवें मन्वंतर में, तीसरे सावर्णि में।
निर्म्माणरतयो देवाः कामजा वै मनोजवाः। गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवतानां महात्मनाम् ।। ३८.
निर्माण में रमने वाले, काम से उत्पन्न और मन के समान शीघ्र चलने वाले देवता—ये तीनों समूह महान आत्माओं में प्रसिद्ध हैं।
एकैकं त्रिंशतस्तेषां गणास्तु त्रिदिवौकसाम्। मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः ।। ३८.
इन देवताओं के प्रत्येक समूह में तीस-तीस सदस्य होते हैं, और ज्ञानी लोग जानते हैं कि एक महीने के तीस दिन होते हैं।
निर्म्माणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः। गणास्ते वै त्रयः प्रोक्ता देवतानां भविष्यति ।। ३८.
निर्माण में आनंद लेने वाले देवता दिन कहलाते हैं, और पक्षी रातें माने जाते हैं; भविष्य में देवताओं के ये तीन समूह बताए गए हैं।
मनोजवा मुहूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्त्तिताः । एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मनवः स्मृताः ।। ३८.
मन की गति वाले मुहूर्त ही देवता कहे गए हैं; ये सब ब्रह्मा के पुत्र माने जाते हैं, जो आगे चलकर मनु बनेंगे।
तेषामिन्द्रो वृषो नाम भविष्यः सुरराट् ततः। तेषां सप्तर्षयश्चापि कीर्त्त्यमानान्निबोधत ।। ३८.
इनमें भविष्य के इन्द्र का नाम वृष होगा, जो देवताओं के राजा होंगे; अब इनके सात ऋषियों के नाम सुनो।
हविष्मान् काश्यपश्चापि वपुष्मान् यश्च भार्गवः। वारुणिश्चैव चात्रेयो वासिष्ठो भग एव च ।। ३८.
हविष्मान, कश्यप, वपुष्मान, भृगु के वंशज, वारुणि, आत्रेय, वसिष्ठ और भग—ये इनके नाम हैं।
पुष्टिश्चाङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा। पौलहो ह्यग्नितेजाश्च देवा ह्येकादशेऽन्तरे ।। ३८.
पुष्टि, अंगिरस, पौलस्त्य, निश्चर, पौलह और अग्नितेज—ये सब ग्यारहवें कल्प के देवता माने गए हैं।