पञ्चैव पाण्डवेभ्यश्च द्रौपद्यां जज्ञिरे सुताः। द्रौपद्यजनयज्ज्येष्ठं श्रुतिविद्धं युधिष्ठिरात् ।। ३७.
पाण्डवों से द्रौपदी के गर्भ से पाँच पुत्र उत्पन्न हुए। युधिष्ठिर से द्रौपदी ने ज्येष्ठ पुत्र श्रुतविध को जन्म दिया।
हिडम्बा भीमसेनात्तु जज्ञे पुत्रं घटोत्कचम्। काश्याः पुनर्भीमसेनाज्जज्ञे सर्व्ववृकं सुतम् ।। ३७.
भीमसेन और हिडिम्बा से घटोत्कच नामक पुत्र उत्पन्न हुआ। काश्या से भीमसेन के पुत्र सर्ववृक का जन्म हुआ।
सुहोत्रं विजया माद्री सहदेवादजायत। करेमत्यान्तु वैद्यायां निरमित्रस्तु लाङ्गलिः ।। ३७.
माद्री के पुत्र विजय से सुहोत्र का जन्म हुआ। सहदेव और वैद्येयी से निरमित्र और लाङ्गलि नामक पुत्र उत्पन्न हुए।
सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत। उत्तरायान्तु वैराट्यां परिक्षिदभिमन्युजः ।। ३७.
पार्थ (अर्जुन) और सुभद्रा से रथी अभिमन्यु उत्पन्न हुए। अभिमन्यु और उत्तरा (विराट की पुत्री) से परीक्षित का जन्म हुआ।
परिक्षितस्तु दायादो राजासीज्जनमेजयः। ब्राह्मणान् स्थापयामास स वै वाजसनेयिकान् ।। ३७.
परीक्षित के उत्तराधिकारी राजा जनमेजय हुए। उन्होंने वाजसनेयी शाखा के ब्राह्मणों को प्रतिष्ठित किया।
असपत्नं तदामर्षाद्वैशम्पायन एव तु। न स्थास्यतीह दुर्बुद्धे तवैतद्वचनं भुवि ।। ३७.
उस समय वैषम्पायन ने क्रोधवश कहा— 'हे दुर्बुद्धि! तुम्हारा यह वचन यहाँ बिना विरोध के नहीं रहेगा।'
यावत्स्था स्याम्यहं लोके तावन्नैतत्प्रशस्यते। अभितः संस्थितश्चापि ततः स जनमेजयः ।। ३७.
जब तक मैं इस संसार में हूँ, तब तक यह सराहा नहीं जाएगा; और मेरे जाने के बाद भी, जनमेजय के लिए भी ऐसा ही हुआ था।
पौर्णमास्येन हविषा देवमिष्ट्वा प्रजापतिम्। विज्ञाय संस्थितोऽपश्यत्तद्वधीष्टां विभोर्मखे ।। ३७.
पूर्णिमा के दिन हवि से प्रजापति की पूजा करके, और सब समझकर, वह चला गया और देखा कि प्रभु की इच्छा से उस यज्ञ में विनाश हुआ।
परिक्षित्तनयश्वापि पौरवो जनमेजयः । द्विरश्वमेधमाहृत्य ततो वाजसनेयकम् । प्रवर्त्तयित्वा तद्ब्रह्म त्रिखर्व्वी जनमेजयः ।। ३७.
परिक्षित का पुत्र, पौरव जनमेजय, दो बार अश्वमेध यज्ञ कर चुका था; फिर उसने वाजसनेयी परंपरा को स्थापित किया, और तीन अश्वमेध यज्ञ करके वही ब्रह्मा जनमेजय ने आगे बढ़ाया।
खर्व्वमश्वकमुख्यानां खर्व्वमङ्गनिवासिनाम्। सर्व्वञ्च मध्यदेशानां त्रिखर्व्वी जनमेजयः । विषादाद्ब्राह्मणैः सार्द्धमभिशस्तः क्षयं ययौ ।। ३७.
तीन अश्वमेध यज्ञ करने वाले जनमेजय ने मुख्य घोड़ों की संख्या घटा दी, स्त्रियों की संख्या भी कम कर दी, और मध्य देश के सभी लोगों को भी; दुखी होकर, ब्राह्मणों के शाप से उसका अंत हो गया।
तस्य पुत्रः शतनीको बलवान् सत्यविक्रमः । ततः सुतं शतानीकं विप्रास्तमभ्यषेचयत् ।। ३७.
उसका पुत्र शतानीक बलवान और सत्यवीर था; फिर ब्राह्मणों ने उसके पुत्र शतानीक का अभिषेक किया।
पुत्रोऽश्वमेध दत्तोऽभूच्छतानीकस्य वीर्य्यवान्। पुत्रोऽश्वमेधदत्ताद्वै जातः परपुरंजयः ।। ३७.
शतानीक का पुत्र, अश्वमेधदत्त, बड़ा वीर था; और अश्वमेधदत्त से परपुरंजय नामक पुत्र उत्पन्न हुआ।
अधिसामकृष्णो धर्मात्मा साम्प्रतोऽयं महायशाः। यस्मिन् प्रशासति महीं युष्माभिरिदमाहृतम् ।। ३७.
अधिसामकृष्ण धर्मात्मा और महान कीर्ति वाला है, वही अब राज्य कर रहा है; उसी के शासन में तुम लोगों ने यह कार्य पूरा किया है।
दुरापं दीर्घसत्रं वै त्रीणि वर्षाणि दुश्चरम्। वर्षद्वयं कुरुक्षेत्रे दृषद्वत्यां द्विजोत्तमाः ।। ३७.
यह कठिन और लंबा यज्ञ, जो तीन वर्ष तक चला, दो वर्ष कुरुक्षेत्र में और दृषद्वती नदी के किनारे श्रेष्ठ द्विजों द्वारा संपन्न हुआ।
ऋषय ऊचुः ।। श्रोतुं भविष्यमिच्छामः प्रजानां वै महामते । सूत सार्द्धं नृपैर्भाव्यं व्यतीतं कीर्त्तितं त्वया ।। ३७.
ऋषियों ने कहा— हे महाबुद्धिमान, जैसे तुमने पहले का वर्णन किया, वैसे ही अब हम भविष्य में प्रजा और राजाओं के बारे में सुनना चाहते हैं।
यत्तु संस्थास्यते कृत्यमुत्पत्स्यन्ति चे ये नृपाः। वर्षाग्रतोऽपि प्रब्रूहि नामतश्चैव तान्नृपान् ।। ३७.
जो कार्य भविष्य में होगा, और जो राजा उत्पन्न होंगे, उनके नाम भी बताओ, चाहे वे कितने ही समय बाद क्यों न आएं।
कालं युगप्रमाणञ्च गुणदोषान् भविष्यतः। सुखदुःखे प्रजानाञ्च धर्मतः कामतोऽर्थतः ।। ३७.
समय, युगों की माप, आने वाले गुण-दोष, और धर्म, काम, अर्थ के अनुसार प्रजा के सुख-दुख भी हमें बताओ।
एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय पृच्छतां ब्रूहि तत्वतः। स एवमुक्तो मुनिभिः सूतो बुद्धिमतां वरः। आचचक्षे यथावृत्तं यथादृष्टं यथाश्रुतम् ।। ३७.
हम जो पूछ रहे हैं, वह सब सोच-समझकर सत्य बताओ; ऐसे कहने पर, बुद्धिमानों में श्रेष्ठ सूत ने जैसा देखा, जैसा सुना और जैसा हुआ, वैसा ही वर्णन किया।
यथा मे कीर्त्तितं सर्वं व्यासेनाद्भुतकर्म्मणा। भाव्यं कलियुगञ्चैव तथा मन्वन्तराणि तु ।। ३७.
जैसा सब मुझे अद्भुत कर्म वाले व्यास ने सुनाया, वैसे ही कलियुग और मन्वंतर के बारे में भी बताया।
अनागतानि सर्वाणि ब्रुवतो मे निबोधत। अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि भविष्यन्ति वृपास्तु ये ।। ३७.
अब आगे जो कुछ भी होने वाला है, वह सब मुझसे सुनो; अब मैं आगे के राजाओं का वर्णन करूंगा।
ऐलांश्चैव तथेक्ष्वाकून् सौद्युम्नांश्चैव पार्थिवान्। येषु संस्थाप्यते क्षेत्रणैक्ष्वाकवमिदं शुभम् ।। ३७.
ऐल, इक्ष्वाकु और सउद्युम्न—इन राजवंशों में ही यह शुभ इक्ष्वाकु भूमि स्थापित है।
तान् सर्वान् कीर्त्तयिष्यामि भविष्ये पठितान्नृपान्। तेभ्यः परे च ये चान्ये उत्पत्स्यन्ते महीक्षितः ।। ३७.
मैं उन सब भविष्य के राजाओं का नाम लेकर वर्णन करूंगा, और उनके बाद जो अन्य राजा होंगे, उनका भी उल्लेख करूंगा, हे पृथ्वी के शासकों।
क्षत्राः पारशवाः शूद्रास्तथा ये च द्विजातयः। अन्धाः शकाः पुलिन्दाश्च तूलिका यवनैः सह ।। ३७.
क्षत्रिय, पारशव, शूद्र और द्विजाति; आंध्र, शक, पुलिंद, तूलिक, और यवन भी।
कैवर्त्ताभीरशबरा ये चान्ये म्लेच्छजातयः। वर्षाग्रतः प्रवक्ष्यामि नामतश्चैव तान्नृपान् ।। ३७.
कैवर्त, आभीर, शबर और अन्य म्लेच्छ जातियाँ; मैं वर्षों के अनुसार उनका वर्णन करूंगा और उन राजाओं के नाम भी बताऊंगा।
अधिसामकृष्णः सोऽयं साम्प्रतं पौरवान्नृपः। तस्यान्ववाये वक्ष्यामि भविष्ये तावतो नृपान् ।। ३७.
अधिसामकृष्ण नामक राजा इस समय पुरुवंश में राज्य कर रहा है। अब मैं उसके वंश में आगे आने वाले राजाओं का क्रम से वर्णन करूंगा।
अधिसामकृष्णपुत्रो निर्वक्रे भविता किल। गङ्गयापहृते तस्मिन्नगरे नागसाह्वये। त्यक्त्वा च तं सुवासञ्च कौशाम्ब्यां स निवत्स्यति ।। ३७.
अधिसामकृष्ण का पुत्र निर्वक्र होगा। जब गंगा नदी नागसाह्वय नामक नगर को बहा ले जाएगी, तब वह उस नगर और अपने सुंदर निवास को छोड़कर कौशाम्बी में रहने लगेगा।
भविष्यदुष्णस्तत्पुत्र उष्णाच्चित्ररथः स्मृतः। शुचिद्रथश्चित्ररथाद्वृतिमांश्च शुचिद्रथात् ।। ३७.
निर्वक्र का पुत्र उष्ण होगा, उष्ण से चित्ररथ उत्पन्न होगा। चित्ररथ से शुचिद्रथ और शुचिद्रथ से वृतिमान नामक पुत्र होगा।
सुषेणो वै महावीर्यो भविष्यति महायशाः। तस्मात्सुषेणाद्भविता सुतीर्थो नाम पार्थिवः ।। ३७.
वृतिमान से सुशील और पराक्रमी सुसेन नामक राजा होगा। सुसेन से सुतीर्थ नामक राजा उत्पन्न होगा।
रुचः सुतीर्थाद्भविता त्रिचक्षो भविता ततः। त्रिचक्षस्य तु दायादो भविता वै सुखीबलः ।। ३७.
सुतीर्थ से रुच नामक राजा होगा, और उससे त्रिचक्षु उत्पन्न होगा। त्रिचक्षु का उत्तराधिकारी सुखीबल होगा।
सुखीबलसुतश्चापि भाव्यो राजा परिप्लुतः। परिप्लुतसुतश्चापि भविता सुनयो नृपः ।। ३७.
सुखीबल का पुत्र परिप्लुत नामक राजा होगा। परिप्लुत का पुत्र सुनय नामक राजा होगा।