प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च सुदेष्णः शरभस्तथा। चारुश्च चारुभद्रश्च भद्रचारुस्तथाऽपरः ।। ३४.
प्रद्युम्न, चारुदेष्ण, सुदेष्ण, शरभ, चारु, चारुभद्र और एक अन्य भद्रचारु।
चारुविन्ध्यश्च रुक्मिण्यां कन्या चारुमती तथा। सानुर्भानुस्तथाक्षश्च रोहितो मन्त्रयस्तथा ।। ३४.
रुक्मिणी से उत्पन्न चारुविंध्य, कन्या चारुमती, सानु, भानु, अक्ष, रोहित और मन्त्रय।
जरान्धकस्ताम्रवक्षा भौमरिश्च जरन्धमः। चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारो गरुडध्वजात् ।। ३४.
जरंधक, ताम्रवक्ष, भौमरी और जरंधम — ये चारों बहनें गरुड़ध्वज से उत्पन्न हुई थीं।
भानुर्भौमरिका चैव ताम्रपर्णी जरन्धमा। सत्यभामासुतानेताञ्जाम्बवत्याः प्रजाः श्रृणु ।। ३४.
भानु, भौमरिका, ताम्रपर्णी और जरंधमा — ये सत्यभामा के पुत्र हैं; अब जाम्बवती की संतानों को सुनो।
भद्रश्च भद्रगुप्तश्च भद्रविन्द्रस्तथैव च। सप्तबाहुश्च विख्यातः कन्या भद्रावती तथा। सम्बोधनी च विख्याता ज्ञेया जाम्बवतीसुताः ।। ३४.
भद्र, भद्रगुप्त, भद्रविंद्र और प्रसिद्ध सप्तबाहु; कन्या भद्रावती और विख्यात संबोधनी — ये सभी जाम्बवती के संतान माने जाते हैं।
संग्रामजिच्च शतजित् त न च सहस्रजित्। एते पुत्राः सुदेव्याश्च विष्वक्सेनस्य कीर्त्तिताः ।। ३४.
संग्रामजित, शतजित और सहस्रजित — ये सुदेवी और विष्वक्सेन के पुत्र कहे गए हैं।
वृको वृकाश्वो वृकजिद्वृजिनी च सुराङ्गना। मित्रबाहुः सुनीथश्च नाग्नजित्याः प्रजास्त्विह ।। ३४.
वृक, वृकाश्व, वृकजित और दिव्य स्त्री वृजिनी; मित्रबाहु और सुनीथ — ये नाग्नजिति की संतानें हैं।
एवमादीनि पुत्राणां सह स्राणि निबोधत। प्रयुतन्तु समाख्यातं वासुदेवस्य ये सुताः ।। ३४.
इसी प्रकार अन्य पुत्रों सहित इन सबका भी स्मरण करो; वासुदेव के पुत्रों की कुल संख्या बताई गई है।
अयुतानि तथाष्टौ च शूरा रणविशारदाः। जनार्दनस्य वंशो वः कीर्त्तितोऽयं यथातथम् ।। ३४.
इसके अलावा आठ हजार वीर और युद्धकुशल पुत्र थे; जनार्दन का वंश तुम्हें जैसा था, वैसा ही सुनाया गया है।
बृहती नर्तकोन्नेयी सुनये सङ्गता तथा । कन्या सा बृहदुच्छस्य शौनेयस्य महात्मनः ।। ३४.
बृहती, नर्तकोन्नेयी, सुनय और संगता — ये कन्याएँ बृहदुच्छ, शौनक के महान आत्मा पुत्र, की बेटियाँ थीं।
तस्याः पुत्रास्तु विख्याता स्त्रयः समितिशोभनाः । अङ्गदः कुमुदः श्वेतः कन्या श्वेता तथैव च ।। ३४.
उसकी संतान में तीन प्रसिद्ध और युद्ध में शोभा पाने वाले पुत्र थे — अंगद, कुमुद और श्वेत; और एक कन्या श्वेता भी थी।
अवगाहश्च चित्रश्च शूरश्चित्रवरश्च यः। चित्रसेनः सुतश्चास्य कन्या चित्रवती तथा ।। ३४.
अवगाह, चित्र, शूर और चित्रवर; चित्रसेन भी उसका पुत्र था, और एक कन्या चित्रवती थी।
तुम्बश्च तुम्बबाणश्च जनस्तम्बश्च तावुभौ। उपाङ्गस्य स्मृतौ द्वौ तु वज्रारः क्षिप्र एव च ।। ३४.
तुम्ब और तुम्बबाण, जनस्तंभ — ये दोनों उपांग के पुत्र माने गए हैं; वज्रार और क्षिप्र भी।
भूरीन्द्रसेनो भूरिश्च गवेषस्य सुतावुभौ । युधिष्ठिरस्य कन्या तु सुतनुर्नाम विश्रुता ।। ३४.
भूरीन्द्र और भूरी — ये दोनों गवेष के पुत्र थे; और युधिष्ठिर की कन्या का नाम प्रसिद्ध सुतनूर था।
तस्यामश्वसुतो जज्ञे वज्रो नाम महायशाः। वज्रस्य प्रतिबाहुस्तु सुचारुस्तस्य चात्मजः ।। ३४.
उससे अश्वसुत का पुत्र, महायशस्वी वज्र उत्पन्न हुआ; वज्र का पुत्र प्रतिबाहु और उसका पुत्र सुचारु था।
काश्मा सुपार्श्वं तनयं जज्ञे साम्बा तरस्विनम्। तिस्रः कोट्यस्तु पुत्राणां यादवानां महात्मनाम् ।। ३४.
काश्मा ने सांबा से तेजस्वी सुपार्श्व नामक पुत्र को जन्म दिया; और महान आत्मा यदुओं के तीन करोड़ पुत्र थे।
षष्टिंशतसहस्राणि वीर्य्यवन्तो महाबलाः। देवांशाः सर्व्व एवेह उत्पन्नास्ते महौजसः ।। ३४.
साठ हजार बलवान और पराक्रमी पुत्र, जो सभी देवांश से युक्त थे, यहाँ उत्पन्न हुए, और वे महान तेज से संपन्न थे।
दैवासुरे हता ये च असुरा वै महातपाः। इहोत्पन्ना मनुष्येषु बाधन्ते सर्व्वमानवान् । तेषामुत्सादनार्थन्तु उत्पन्ना यादवे कुले ।। ३४.
जो देवता और महातपस्वी असुर मारे गए थे, वे यहाँ मनुष्यों में जन्म लेकर समस्त मानवों को दुःख देने लगे; उनके नाश के लिए वे यदुवंश में जन्मे।
कुलानि दश चैकञ्च यादवानां महात्मनाम्। सर्व्वमककुलं यद्वद्वर्त्तते वैष्णवे कुले ।। ३४.
महात्मा यदुओं के ग्यारह कुल थे; सभी अका और अन्य वंश वैष्णव कुल में ही थे।
विष्णुस्तेषां प्रमाणे च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः । निदेशस्थायिभिस्तस्य बद्ध्यन्ते सर्वमानुषाः ।। ३४.
उनके बीच विष्णु ही प्रमाण और स्वामी के रूप में स्थित थे; उसकी आज्ञा का पालन करने वालों द्वारा सभी मनुष्य वश में किए जाते थे।
इति प्रसूतिर्वृष्णीनां समासव्यासयोगतः। कीर्त्तिता कीर्त्तनाच्चैव कीर्त्तिसिद्धिमभीप्सिताम् ।। ३४.
इस प्रकार वृष्णि वंश की उत्पत्ति संक्षेप और विस्तार से कही गई है। इसका वर्णन करने से इच्छित कीर्ति की प्राप्ति चाही गई है।
मनुष्यप्रकृतीन् देवान् कीर्त्यमानान्निबोधत । सङ्कर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः साम्ब एव च ।। ३५.
अब मनुष्यों और देवताओं का स्वभाव सुनो, जिनका गुणगान किया जा रहा है—संकर्षण, वासुदेव, प्रद्युम्न और सांब।
अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः। सप्तर्षयः कुबेरश्च यक्षो मणिवरस्तथा ।। ३५.
और अनिरुद्ध—ये पाँचों वंश के प्रसिद्ध वीर माने गए हैं। साथ ही सप्तर्षि, कुबेर, यक्ष और मणिवर भी।
शालकी बदरश्चैव विद्वान् धन्वन्तरिस्तथा। नन्दिनश्च महादेवः शालङ्कायन उच्यते। आदिदेवस्तदा जिष्णुरेभिश्च सह दैवतैः ।। ३५.
शालकी, बदर, विद्वान् धन्वंतरि, नंदिन जो महादेव हैं, शालंकायन, आदिदेव और जिष्णु—ये सभी दिव्य जनों के साथ।
विष्णुः किमर्थं सम्भूतः स्मृताः सम्भूतयः कति। भविष्याः कति वान्ये तु प्रादुर्भावा महात्मनः ।। ३५.
विष्णु किस कारण जन्मे, उनके कितने जन्म स्मरण किए जाते हैं, और भविष्य में उस महात्मा के कितने और अवतार होंगे?
ब्रह्मक्षेत्रे युगान्तेषु किमर्थमिह जायते । पुनः पुनर्म्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् ।। ३५.
युगों के अंत में ब्रह्मा के क्षेत्र में वे किसलिए जन्म लेते हैं? बार-बार मनुष्यों में क्यों आते हैं—हमें बताइए, हम पूछ रहे हैं।
विस्तरेणैव सर्वाणि कर्म्माणि रिपुघातिनः। श्रोतुमिच्छामहे सम्यग् देहैः कृष्णस्य धीमतः ।। ३५.
हम विस्तार से कृष्ण के वे सभी कर्म सुनना चाहते हैं, जो शत्रुओं का नाश करने वाले, बुद्धिमान, अपने अनेक रूपों में किए हैं।
कर्म्मणामानुपूर्व्यञ्च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो । या चास्य प्रकृतिः सूत ताश्चास्मान् वक्तुमर्हसि ।। ३५.
हे स्वामी, उनके कर्मों की क्रमबद्धता, उनके अवतार और उनका स्वभाव—हे सूत, ये सब हमें बताइए।
कथं स भगवान् विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः। वसुदेवकुले धीमान् वासुदेवत्वमागतः ।। ३५.
वह भगवन् विष्णु, देवताओं के शत्रुओं का संहार करने वाले, बुद्धिमान—वासुदेव के घर में वासुदेव कैसे बने?
अमरैः सूत किं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलंकृतम्। देवलोकं समुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः ।। ३५.
हे सूत, अमर देवताओं ने कौन सा पुण्य किया था, जिससे वे पुण्य से विभूषित होकर स्वर्गलोक छोड़कर इस मृत्युलोक में आए?