વાયુપુરાણમ્

અપરેણ તુ લૌહિત્યમાસિન્ધોઃ પશ્ચિમેન તુ। યમસ્યૈતદ્વનં પ્રોક્તમનુપર્વતમેવ તત્ ॥ ૮.

બીજી બાજુ લૌહિત્ય નદી અને સમુદ્રના પશ્ચિમ ભાગે, પર્વતોની નજીક આવેલું, આ યમનું વન કહેવાય છે.

ભૂતિર્વિજજ્ઞે ભૂતાંશ્ચ રુદ્રસ્યાનુચરાન્ પ્રભોઃ। સ્થૂલાન્ કૃશાંશ્ચ દીર્ઘાંશ્ચ વામનાન્ હ્રસ્વકાન્ સમાન્ ॥ ૮.

ભૂતિએ ભગવાન રુદ્રના અનુચરો અને વિવિધ પ્રકારના જીવો જન્માવ્યા—કેટલાક મોટા, કેટલાક પાતળા, કેટલાક ઊંચા, કેટલાક નાનકડા, કેટલાક સમાન કદના.

લમ્બકર્ણાન્ પ્રલમ્બોષ્ઠાન્ લમ્બજિહ્વાસ્તનોદરાન્। એકરૂપાન્ દ્વિરૂપાંશ્ચ લમ્બસ્ફિક્સ્થૂલપિણ્ડિકાન્ ॥ ૮.

કેટલાક લાંબા કાનવાળા, લટકતા હોઠવાળા, લટકતી જીભ અને છાતી-પેટ ધરાવનારા; કેટલાક એક રૂપવાળા, કેટલાક બે રૂપવાળા, કેટલાક ભારે નિતંબ અને જાડા પગવાળા હતા.

સરોવરસમુદ્રાદિનદીપુલિનવાસિનઃ। કૃષ્ણાન્ ગૌરાંશ્ચ નીલાંશ્ચ શ્વેતાંશ્ચ લોહિતારુણાન્ ॥ ૮.

કેટલાક સરોવર, તળાવ, સમુદ્ર અને નદીના કાંઠે વસતા; કાળા, ગોરા, વાદળી, સફેદ અને લાલ રંગના હતા.

બભ્રૂન્ વૈ શબલાન્ ધૂમ્રાન્ કદ્રૂન્ રાસભદારૂણાન્। મુઞ્જકેશાન્ હૃષીકેશાન્ સર્પયજોપવીતિનઃ ॥ ૮.

કેટલાક કત્થઈ, ચિતરાં, ધૂમ્ર, પીળા, રુક્ષ અને રાસભ જેવાં; મુંજ જેવા વાળવાળા, ઊભા વાળવાળા અને સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે ધારણ કરનારા હતા.

વિસૃષ્ટાક્ષાન્ વિરૂપાક્ષાન્ કૃશાક્ષાનેકલોચનાન્। બહુશીર્ષાન્ વિશીર્ષાંશ્ચ એકશીર્ષાંશ્ચ શીર્ષકાન્ ॥ ૮.

કેટલાક બહાર નીકળેલી આંખવાળા, વિકૃત આંખવાળા, પાતળી આંખવાળા, અનેક આંખવાળા; ઘણા માથાવાળા, માથા વગરના અને એક માથાવાળા હતા.

ચણ્ડાંશ્ચ વિકટાંશ્ચૈવ વિરોમાન્ રોમશાંસ્તથા। અન્ધાંસ્વ જટિલાંશ્ચૈવ કુઞ્જાન્ હેષકવામનાન્ ॥ ૮.

કેટલાક ભયાનક અને વિકટ, વાળાવાળા અને વધુ વાળાવાળા; અંધ, જટાવાળા, નાનકડા અને ઘોડા જેવી અવાજ કરનારા હતા.

સરોવરસમુદ્રાદિનદીપુલિનસેવિનઃ। એકકર્ણાન્ મહાકર્ણાન્ શઙ્કુકર્ણાનકર્ણિકાન્ ॥ ૮.

કેટલાક સરોવર, તળાવ, સમુદ્ર અને નદીના કાંઠે રહેતા; એક કાનવાળા, મોટા કાનવાળા, શંખ જેવા કાનવાળા અને કાન વગરના હતા.

દંષ્ટ્રિણો નખિનશ્ચૈવ નિર્દ્દન્તાંશ્ચ દ્વિજિહ્વકાન્। એકહસ્તાન્ દ્વિહસ્તાંશ્ચ ત્રિહસ્તાંશ્ચાપ્યહસ્તકાન્ ॥ ૮.

કેટલાક દાંતવાળા, નખવાળા, દાંત વગરના, બે જીભવાળા; એક હાથવાળા, બે હાથવાળા, ત્રણ હાથવાળા અને હાથ વગરના હતા.

એકપાદાન્ દ્વિપાદાંશ્ચ ત્રિપાદાન્ બહુપાદકાન્ । મહાયોગાન્ મહાસત્ત્વાન્ સુતપક્વાન્ મહાબલાન્ ॥ ૮.

કેટલાક એક પગવાળા, બે પગવાળા, ત્રણ પગવાળા અને ઘણા પગવાળા; મહાન યોગશક્તિવાળા, મહાન બળવાન, ઉગ્ર તપસ્યાવાળા અને અત્યંત શક્તિશાળી હતા.

સર્વત્રગાનપ્રતિઘાન્ બ્રહ્મજ્ઞાન્ કામરૂપિણઃ । ઘોરાન્ ક્રૂરાંશ્ચ મેધ્યાંશ્ચ શિવાન્ પુણ્યાન્ સવાદિનઃ ॥ ૮.

કેટલાક સર્વત્ર જતાં, અવરોધ વગર, બ્રહ્મજ્ઞાન ધરાવતા, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા; ભયાનક, ક્રૂર, પવિત્ર, શુભ, પુણ્યશાળી અને વાક્પટુ હતા.

કુશહસ્તાન્ મહાજિહ્વાન્ મહાકર્ણાન્મહાનનાન્। હસ્તાદાંશ્ચ મુખાદાંશ્ચ શિરોદાંશ્ચ કપાલિનઃ ॥ ૮.

કેટલાક હાથમાં કુશ ધરાવનારા, મોટી જીભવાળા, મોટા કાનવાળા, મોટું મોઢું ધરાવનારા; હાથથી, મોઢાથી કે માથાથી ખાવનારા અને ખોપરી ધારણ કરનારા હતા.

ધન્વિનો મુદ્ગરધરાનસિશૂલધરાંસ્તથા। દીપ્તાસ્યાન્ દીપ્તનેત્રાંશ્ચ ચિત્ર માલ્યાનુલેષનાન્ ॥ ૮.

કેટલાક ધનુષ ધારણ કરનારા, મુગદર, તલવાર અને શૂળ ધારણ કરનારા; તપતી જ્હમાવાળા, તેજસ્વી આંખવાળા, વિવિધ ફૂલોની માળા અને લિપનથી શોભતા હતા.

અન્નાદાન્ પિશિતાદાંશ્ચ બહુરૂપાન્ સુરૂપકાન્ । રાત્રિસન્ધ્યાચરાન્ ઘોરાન્ વ્કચિત્સૌમ્યાન્ દિવાચરાન્। નક્તઞ્ચરાન્ સુદુષ્પ્રેક્ષ્યાન્ ઘોરાંસ્તાન્ વૈ નિશાચરાન્ ॥ ૮.

કેટલાક અન્ન ખાવનારા, કેટલાક માંસ ખાવનારા, અનેક રૂપવાળા, સુંદર રૂપવાળા; રાતે અને સંધ્યાએ ફરનારા, ભયાનક, કેટલાક શાંત, દિવસે ફરનારા, રાતે ફરનારા, જોવામાં અઘરા એવા ભયાનક રાત્રિચર હતા.

પરત્વે ચ ભયં દૈવ સર્વે તે ગતમાનસાઃ। નૈષાં ભાર્યાઽસ્તિ પુત્રો વા સર્વે તે હ્યૂર્દ્ધ્વરેતસઃ ॥ ૮.

એ બધા માટે બીજાનું કે દૈવનું કોઈ ભય નથી, તેમનું મન નિર્વિકાર છે; તેમનો ન તો પત્ની છે, ન પુત્ર, કારણ કે એ બધા ઊર્ધ્વરેતસ છે.

શતન્તાનિ સહસ્રાણિ ભૂતાનામાત્મયોગિનામ્। એતે સર્વે મહાત્માનો ભૂત્યાઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

શતાબ્દીઓ અને હજારો એવા આત્મસંયમ ધરાવનારા મહાન આત્માવાળા, એ બધા ભૂતિના પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

કપિશા ચૈવ કૂષ્માણ્ડીકૂષ્માણ્ડાઞ્જજ્ઞિરે પુનઃ । મિથુનાનિ પિશાચાનાં વર્ણેન કપિશેન ચ। કપિશત્વાત્ પિશાચાસ્તે સર્વે ચ પિશિતાશનાઃ ॥ ૮.

પછી કત્થઈ રંગના કુસ્માંડી અને કત્થઈ રંગના પિશાચોના જોડાં જન્મ્યા; કત્થઈ રંગ હોવાથી એ બધા પિશાચો માંસ ખાવનારા છે.

યુગ્માનિ ષોડશાન્યાનિ વર્ત્તમાનાસ્તદન્વયાઃ। નામતસ્તાન્ પ્રવક્ષ્યામિ પુરુષાદાંસ્તદન્વયાન્ ॥ ૮.

હમણા જે શોળ જોડી અને તેમનાં વંશ છે, એમાંના નામ હું કહું છું, જેમાં માંસખોર અને તેમના વંશજ પણ આવે છે.

છગલશ્છગલી ચૈવ વક્રો વક્રમુખી તથા। ષોડશાનાં ગણાશ્ચૈવ સૂચી સૂચીમુખસ્તથા ॥ ૮.

ચગલ અને ચગલી, વક્ર અને વક્રમુખી, સૂચી અને સૂચીમુખ પણ આ શોળ જૂથોમાં આવે છે.

સુમ્ભપા ત્રશ્ચ કુમભી ચ વજ્રદંષ્ટ્રશ્ચ દુન્દુભિઃ। ઉપચારોપચારશ્ચ ઉલૂખલ ઉલૂખલી ॥ ૮.

સુંભપાત્ર, કુમભી, વજ્રદંષ્ટ્ર, દુન્દુભિ, ઉપચાર, ઉપચારા, ઉલૂખલ અને ઉલૂખલી પણ તેમાં સામેલ છે.

અનર્કશ્ચ અનર્કા ચ કુખણ્ડશ્ચ કુખણ્ડિકા। પાણિપાત્રઃ પાણિપાત્રી પાંશુઃ પાંશુમતી તથા ॥ ૮.

અનર્ક અને અનર્કા, કુખંડ અને કુખંડિકા, પાણિપાત્ર અને પાણિપાત્રી, પાંશુ અને પાંશુમતી પણ તેમાં આવે છે.

નિતુણ્ડશ્ચ નિતુણ્ડી ચ નિપુણા નિપુણસ્તથા। છલાદોચ્છેષણા ચૈવ પ્રસ્કન્દઃ સ્કન્દિકા તથા। ષોડશાનાં પિશાચાનાં ગણાઃ પ્રોક્તાસ્તુ ષોડશ ॥ ૮.

નિતુંડ અને નિતુંડી, નિપુણ અને નિપુણા, ચલાદોચ્છેષણા, પ્રસ્કંદ અને સ્કંદિકા—આ શોળ પિશાચોના જૂથો ગણાય છે.

અજામુખા વક્રમુખાઃ પૂરિણઃ સ્કન્દિનસ્તથા। વિપાદાઙ્ગારિકાશ્ચૈવ કુમ્ભપાત્રાઃ પ્રકુન્દકાઃ ॥ ૮.

અજામુખા, વક્રમુખા, પૂરિણ, સ્કંદિન, વિપાદાંગારિકા, કુંભપાત્ર અને પ્રકુંડક પણ તેમાં આવે છે.

ઉપચારોલૂખલિકા હ્યનર્કાશ્ચ કુખણ્ડિકાઃ। પાણિપાત્રાશ્ચ નૈતુણ્ડા ઊર્ણાશા નિપુણાસ્તથા ॥ ૮.

ઉપચારઉલૂખલિકા, અનર્કા, કુખંડિકા, પાણિપાત્રા, નૈતુંડા, ઊર્ણાશા અને નિપુણા પણ તેમાં સામેલ છે.

સૂચીમુખોચ્છેષણાદાઃ કુલાન્યેતાનિ ષોડશ। ઇત્યેતા હ્યભિજાતાસ્તુ કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૮.

સૂચીમુખ અને ઉચ્છેષણાદા—આ શોળ વંશોનું નામ લેવાયું છે; એ કુસ્માંડા પિશાચોના ઉન્નત કુટુંબો ગણાય છે.

પિશાચાસ્તે તુ વિજ્ઞેયાઃ સુકલ્પા ઇતિ જજ્ઞિરે। બીભત્સં વિકૃતાચારં પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્। અતસ્તેષાં પિશાચાનાં લક્ષણઞ્ચ નિબોધત ॥ ૮.

આ પિશાચોને સારી રચના ધરાવનારા માનવા, પણ તેમનું વર્તન ભયાનક અને વિકારભર્યું હોય છે, અને તેમનાં સંતાન અને પૌત્રો અનંત હોય છે. હવે એ પિશાચોના લક્ષણો સાંભળો.

સર્વાઙ્ગકેશા વૃત્તાખ્યા દંષ્ટ્રિણો નખિનસ્તથા। તિર્યઙ્ગાઃ પુરુષાદાશ્ચ પિશાચાસ્તે હ્યધોમુખાઃ ॥ ૮.

સાંકળે વાળથી ઢંકાયેલા, વૃત્તાખ્યા કહેવાતા, દાંત અને નખવાળા, શરીર વાંકું હોય છે; એ માંસખોર પિશાચો હંમેશા માથું નીચે રાખે છે.

અકેશકા હ્યરોમાણસ્ત્વગ્વસાશ્ચર્મવાસસઃ। કૂષ્માણ્ડિકાઃ પિશાચાસ્તે તિલભક્ષાઃ સદામિષાઃ ॥ ૮.

કેટલાક પિશાચો વાળ વિના, શરીરે રોમ વિના, ચામડી અને વાંસથી બનેલા કપડાં પહેરે છે; એ કુસ્માંડિકા પિશાચો હંમેશા તલ અને માંસ જ ખાય છે.

વક્રાઙ્ગહસ્તપાદાશ્ચ વક્રશીલાગતાસ્તથા। જ્ઞેયા વક્રપિશાચાસ્તે વક્રગાઃ કામરૂપિણઃ ॥ ૮.

જેઓના અંગ, હાથ અને પગ વાંકા હોય, અને જેમનું વર્તન પણ વાંકું હોય, એ વક્રપિશાચો કહેવાય છે; તેઓ વાંકા રસ્તે ચાલે છે અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.