વાયુપુરાણમ્

સૂર્યાયુતાનામયુતપ્રભા ચ નમોઽસ્તુ તે ચન્દ્રસહસ્રગોચર। નમોઽસ્તુ તે પર્વતરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે સર્વગુણાકરાય ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, દસ હજાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી, હજાર ચંદ્રની વ્યાપકતા ધરાવનાર, પર્વતરૂપ ધારણ કરનાર અને સર્વ ગુણોના સ્ત્રોત, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે પટ્ટિશરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે ચર્મવિભૂતિધારિણે । નમોઽસ્તુ તે રુદ્રપિનાકપાણયે નમોઽસ્તુ તે સાયકચક્રધારિણે ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, ભાલા રૂપ ધારણ કરનાર, કવચથી શોભિત, રુદ્ર પિનાકધારી, તીરો અને ચક્ર ધારણ કરનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભસ્મવિભૂષિતાઙ્ગ નમોઽસ્તુ તે કામશરીરનાશન। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાસસે નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યબાહવે ।। ૫૫.

હે દેવ, ભસ્મથી શોભિત અંગો, કામના શરીરનો વિનાશક, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાની બાહો ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરૂપ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યનાભ। નમોઽસ્તુ તે નેત્રસહસ્રચિત્ર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરેતઃ ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની કાયાના, સોનાની નાભિના, હજારો રંગીન આંખોના અને સોનાના બીજ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવર્ણ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યગર્ભ। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યદાયિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની વર્ણના, સોનાની ગર્ભના, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાનો દાતા, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યમાલિને નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાહિને। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે ભૈરવનાદનાદિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની માળા ધારણ કરનાર, સોનાનો વહન કરનાર, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને ભૈરવના નાદના સર્જક, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભૈરવવેગવેગ નમોઽસ્તુ તે શઙ્કર નીલકણ્ઠ। મનોઽસ્તુ તે દિવ્યસહસ્રબાહો નમોઽસ્તુ તે નર્ત્તનવાદનપ્રિય ।। ૫૫.

હે ભૈરવ, તેજસ્વી ગતિ ધરાવનાર, શંકર, નીલકંઠ, દૈવી હજારો બાહો ધરાવનાર અને નૃત્ય-સંગીતમાં રુચિ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ વ્યક્તો ભૂત્વા મહામતિઃ। ભાતિ દેવો મહાયોગી સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।। ૫૫.

આ રીતે સ્તુતિ પામીને, મહામતિ દેવ પ્રગટ થયા; મહાયોગી સૂર્યની કરોડો તેજસ્વી જેમ પ્રકાશિત થાય છે.

અભિભાષ્યસ્તદા હૃષ્ટો મહાદેવો મહેશ્વરઃ। વક્રકોટિસહસ્રેણ ગ્રસમાન ઇવાપરમ્ ।। ૫૫.

પછી, આનંદિત થઈને, મહાદેવ મહેશ્વર બોલ્યા, હજારો વક્ર મુખથી અન્યને ગળી જતાં દેખાયા.

એકગ્રીવસ્ત્વેકજટો નાનાભૂષણ્ભૂષિતઃ। નાનાચિત્રવિચિત્રાઙ્ગો નાનામાલ્યાનુલેપનઃ ।। ૫૫.

એક જ ગળાવાળો અને એક જટાવાળો, અનેક પ્રકારના આભૂષણોથી સજ્જ, તેની કાયામાં અનેક રંગીન અને અદ્ભુત આલેખનો હતા, અને અનેક માળા તથા સુગંધિત લિપનથી તે શોભતો હતો.

પિનાકપાણિર્ભગવાન્ વૃષભાસનશૂલધૃક્ । દણ્ડકૃષ્ણાજિનધરઃ કપાલી ઘોરરૂપધૃક્ ।। ૫૫.

ભગવાને હાથમાં પિનાક ધનુષ્ય ધારણ કર્યું હતું, વાછ પર બેઠેલા અને ત્રિશૂલ પકડેલા, દંડ અને કાળાં કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા, કપાળ ધારણ કરનાર અને ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર હતા.

વ્યાલયજ્ઞોપવીતી ચ સુરાણામભયઙ્કરઃ। દુન્દુભિસ્વનનિર્ઘોષપર્જન્યનિનદોપમઃ। મુક્તો હાસસ્તદા તેન નભઃ સર્વમપૂરયત્ ।। ૫૫.

તેમણે સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે પહેર્યો હતો અને દેવતાઓને નિર્ભયતા આપી હતી; તેમનો ગર્જન ઢોલના ગજગજાટ અને મેઘના ગર્જન જેવો હતો; તેમનો હાસ્ય આખા આકાશમાં ગૂંજ્યો.

તેન શબ્દેન મહતા વયં ભીતા મહાત્મનઃ। તદોવાચ મહાયોગી પ્રીતોઽહં સુરસત્તમૌ ।। ૫૫.

આ મહાન આત્માના એ મહા અવાજથી અમે બધા ભયભીત થઈ ગયા; ત્યારે મહાયોગીએ કહ્યું: 'હું તમાથી પ્રસન્ન છું, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.'

પશ્યેતાઞ્ચ મહામાયાં ભયં સર્વં પ્રમુચ્યતામ્ । યુવાં પ્રસૂતૌ ગાત્રેષુ મમ પૂર્વસનાતનૌ ।। ૫૫.

'આ મહામાયાને જુઓ અને તમારો બધો ભય દૂર થવા દો. તમે બંને મારા પ્રાચીન અંગોમાંથી જન્મ્યા છો.'

અયં મે દક્ષિણો બાહુર્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। વામો બાહુશ્ચ મે વિષ્ણુર્નિત્યં યુદ્ધેષુ તિષ્ઠતિ। પ્રીતોઽહં યુવયોઃ સમ્યગ્વરં દઝિ યથેપ્સિતમ્ ।। ૫૫.

'મારો આ જમણો હાથ બ્રહ્મા છે, જે જગતના પિતામહ છે; મારો ડાબો હાથ વિષ્ણુ છે, જે સદા યુદ્ધમાં સ્થિત રહે છે. હું તમાથી પ્રસન્ન છું, જે ઇચ્છો એ વર માગો.'

તતઃ પ્રહૃષ્ટમનસૌ પ્રણતૌ પાદયોઃ પુનઃ । ઊચતુશ્ચ મહાત્માનૌ પુનરેવ તદાનઘૌ ।। ૫૫.

પછી, આનંદિત હૃદયથી, એ બંને મહાત્માઓ ફરીથી તેમના ચરણોમાં નમ્યા અને ફરી એકવાર નિર્મળ અને નિર્દોષ વચન બોલ્યા.

યદિ પ્રીતિઃ સમુત્પન્ના યદિ દેયો વરશ્ચ નૌ। ભક્તિર્ભવતુ નૌ નિત્યં ત્વયિ દેવ સુરેશ્વર ।। ૫૫.

'જો આપની કૃપા પ્રાપ્ત થઈ હોય અને અમને વરદાન આપવાનું હોય, તો હે દેવ, હે દેવતાઓના સ્વામી, અમને સદા આપમાં અખંડ ભક્તિ મળે.'

એવમસ્તુ મહાભાગૌ સૃજતાં વિવિધાઃ પ્રજાઃ। એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।। ૫૫.

'તેમ જ થાઓ, હે મહાભાગ્યશાળી, હવે વિવિધ પ્રજાઓનું સર્જન કરો.' એમ કહીને ભગવાન ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

એવમેષ મયોક્તો વઃ પ્રભાવસ્તસ્ય યોગિનઃ। તેન સર્વમિદં સૃષ્ટં હેતુમાત્રા વયન્ત્વિહ ।। ૫૫.

'હું તમને એ યોગીના તેજ વિશે કહ્યું છે; એ જ દ્વારા આ બધું સર્જાયું છે, અમે તો અહીં માત્ર સાધન છીએ.'

એતદ્ધિ રૂપમજ્ઞાતમવ્યક્તં શિવસંજ્ઞિતમ્। અચિન્ત્યં તદદૃશ્યઞ્ચ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ ।। ૫૫.

આ સ્વરૂપ અજાણ્યું, અવ્યક્ત અને શિવ નામે ઓળખાતું છે; એ અકલ્પ્ય અને અદૃશ્ય છે, જેને જ્ઞાનચક્ષુ ધરાવનાર જ જોઈ શકે છે.

તસ્મૈ દેવાધિપત્યાય નમસ્કારં પ્રયુઙ્ક્ત હ। યેન સૂક્ષ્મમચિન્ત્યઞ્ચ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ ।। ૫૫.

દેવતાઓના સ્વામી એવા તેમને, જેમના દ્વારા જ્ઞાનચક્ષુ ધરાવનાર સૂક્ષ્મ અને અકલ્પ્યને જોઈ શકે છે, તેમણે નમસ્કાર કર્યા.

મહાદેવ નમસ્તેઽસ્તુ મહેશ્વર નમોઽસ્તુ તે। સુરાસુરવર શ્રેષ્ઠ મનોહંસ નમોઽસ્તુ તે ।। ૫૫.

હે મહાદેવ, આપને નમસ્કાર હોય; હે મહેશ્વર, આપને નમસ્કાર હોય; હે દેવ-દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, હે મનહંસ, આપને નમસ્કાર હોય.

એતચ્છ્રુત્વા ગતાઃ સર્વે સુરાઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્। નમસ્કારં પ્રયુઞ્જાનાઃ શઙ્કરાય મહાત્મને ।। ૫૫.

આ સાંભળ્યા પછી બધા દેવતાઓ પોતાના-પોતાના નિવાસસ્થાને ગયા, અને મહાત્મા શંકરને નમસ્કાર કરતા ગયા.

ઇમં સ્તવં પઠેદ્યસ્તુ ઈશ્વરસ્ય મહાત્મનઃ। કામાંશ્ચ લભતે સર્વાન્ પાપેભ્યસ્તુ વિમુચ્યતે ।। ૫૫.

જે કોઈ મહાત્મા ઈશ્વરનું આ સ્તોત્ર પઠન કરે છે, તે પોતાના બધા ઇચ્છિત ફળો પામે છે અને પાપોથી મુક્ત થાય છે.

એતત્સર્વં સદા તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના। મહાદેવપ્રસાદેન ઉક્તં બ્રહ્મ સનાતનમ્। એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં મયા માહેશ્વરં બલમ્ ।। ૫૫.

આ બધું સદા શક્તિશાળી વિષ્ણુએ, મહાદેવની કૃપાથી, સનાતન બ્રહ્મા રૂપે કહ્યું છે; આ મહેશ્વરનું બળ મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહ્યું છે.

અગાત્કથમમાવાસ્યાં માસિ માસિ દિવં નૃપઃ। ઐલઃ પુરૂરવાઃ સૂત કથં વાઽતર્પયત્ પિતૄન્ ।। ૫૬.

હે રાજા, એઇલ પુરુરવા દરેક માસની અમાવાસ્યાએ કેવી રીતે સ્વર્ગે ગયા? હે સૂત, તેમણે પિતૃઓને કેવી રીતે તૃપ્ત કર્યા?

તસ્ય ચાહં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રભાવં શાંશપાયન। ઐલસ્યાદિત્યસંયોગં સોમસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।। ૫૬.

હે શાંશપાયન, હું તમને એઇલના પરાક્રમ, એઇલ અને સૂર્યના મિલન અને મહાત્મા સોમ વિશે કહેશે.

અપાંસારમયસ્યેન્દોઃ પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ। હ્રાસવૃદ્ધી પિતૃમતઃ પક્ષસ્ય ચ વિનિર્ણયઃ ।। ૫૬.

પાણીના તત્ત્વથી બનેલા ચંદ્રના વધ-ઘટ, શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષથી નિર્ધારિત થાય છે; પિતૃઓએ પક્ષના વધઘટને નક્કી કર્યો છે.

સોમાચ્ચૈવામૃતપ્રાપ્તિઃ પિતૄણાં તર્પણં તથા। કવ્યાગ્નેશ્ચાત્તસોમાનાં પિતૄણાઞ્ચૈવ દર્શનમ્ ।। ૫૬.

સોમથી અમૃતની પ્રાપ્તિ થાય છે અને પિતૃઓને તૃપ્તિ મળે છે; યજ્ઞાગ્નિમાં સોમ પાન કરેલા પિતૃઓનું દર્શન પણ થાય છે.