વાયુપુરાણમ્

સ્વધાકારશ્ચ જાપ્યશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા। વેદા લોકાશ્ચ દેવાશ્ચ ભગવાનેવ સર્વશઃ ।। ૫૫.

તુ સ્વધા, જાપ, વ્રત અને નિયમ છે; વેદો, લોકો અને દેવો—હે ભગવાન, તુ સર્વે છે.

આકાશસ્ય ચ શબ્દસ્ત્વં ભૂતાનાં પ્રભવાવ્યયમ્। ભૂમેર્ગન્ધો રસશ્વાપાં તેજોરૂપં મહેશ્વર ।। ૫૫.

હે મહેશ્વર, તમે આકાશનો અવાજ છો, સર્વ જીવોની ઉત્પત્તિ અને અવિનાશી તત્વ છો; તમે ધરતીની સુગંધ, પાણીનો સ્વાદ અને અગ્નિનું રૂપ છો.

વાયોઃ રુપર્શશ્ચ દેવશ્ચ વપુશ્ચન્દ્રમસસ્તથા । બુધો જ્ઞાનઞ્ચ દેવેશ પ્રકૃતૌ બીજમેવ ચ ।। ૫૫.

હવા નો સ્પર્શ અને રૂપ, ચંદ્ર નો સૌંદર્ય, બુધ નો જ્ઞાન, હે દેવેશ, અને પ્રકૃતિમાં બીજ પણ તમે જ છો.

ત્વં કર્ત્તા સર્વભૂતાનાં કાલો મૃત્યુર્યમોઽન્તકઃ। ત્વં ધારયસિ લોકાસ્ત્રીંસ્ત્વમેવ સૃજસિ પ્રભો ।। ૫૫.

તમે સર્વ જીવોના સર્જનહાર છો, સમય, મૃત્યુ, યમ પણ તમે જ છો; ત્રણ લોકને તમે જ ધારણ કરો છો અને, હે પ્રભુ, તમે જ તેમને સર્જો છો.

પૂર્વેણ વદનેન ત્વમિન્દ્રત્વઞ્ચ પ્રકાશસે। દક્ષિણેન ચ વક્રેણ લોકાન્ સંક્ષીયસે પ્રભો ।। ૫૫.

તમારા પૂર્વ દિશાના મુખથી તમે ઇન્દ્રનું સ્થાન પ્રકાશિત કરો છો; દક્ષિણ દિશાના વક્ર મુખથી, હે પ્રભુ, તમે લોકને ઘટાવો છો.

પશ્ચિમેન તુ વક્રેણ વરુણત્વં કરોષિ વૈ। ઉત્તરેણ તુ વક્રેણ સૌમ્યત્વઞ્ચ વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૫૫.

પશ્ચિમ દિશાના વક્ર મુખથી તમે વરુણનું સ્થાન ધારણ કરો છો; ઉત્તર દિશાના વક્ર મુખથી, શાંતિ સ્થાપિત થાય છે.

રાજસે બહુધા દેવ લોકાનાં પ્રભવાવ્યયઃ। આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ચાશ્વિનીસુતૌ ।। ૫૫.

હે દેવ, અનેક રીતે તમે લોકોની ઉત્પત્તિ અને અવિનાશી તત્વ છો; આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, મારુત અને અશ્વિનીકુમાર પણ.

સાધ્યા વિદ્યાધરા નાગાશ્વારણાશ્ચ તપોધનાઃ. વાલખિલ્યા મહાત્માનસ્તપઃ સિદ્ધાશ્ચ સુવ્રતાઃ ।। ૫૫.

સાધ્ય, વિદ્યાધર, નાગ, ઘોડાના રક્ષક, તપસ્વી, મહાત્મા વાલખિલ્ય, તપસ્વી સિદ્ધ અને સારા સંકલ્પવાળા.

ત્વત્તઃ પ્રસૂતા દેવેશ યે ચાન્યે નિયતવ્રતાઃ। ઉમા સીતા સિની વાલી કુહૂર્ગાયત્રિરેવ ચ ।। ૫૫.

હે દેવેશ, તમારી પાસેથી જન્મેલા અને અન્ય નિશ્ચિત વ્રતવાળા: ઉમા, સીતા, સીની, વાલી, કુહૂ અને ગાયત્રી.

લક્ષ્મીઃ કીર્ત્તિર્ધૃતિર્મેધા લજ્જા ક્ષાન્તિર્વપુઃ સ્વધા। તુષ્ટિઃ પુષ્ઠિઃ ક્રિયા ચૈવ વાચાં દેવી સરસ્વતી। ત્વત્તઃ પ્રસૂતા દેવેશ સન્ધ્યા રાત્રિસ્તથૈવ ચ ।। ૫૫.

લક્ષ્મી, કીર્તિ, ધૈર્ય, બુદ્ધિ, લાજ, ક્ષમા, રૂપ, સ્વધા, તૃપ્તિ, પોષણ, ક્રિયા અને વાણીની દેવી સરસ્વતી; હે દેવેશ, twilight અને રાત્રિ પણ તમારી પાસેથી જન્મે છે.

સૂર્યાયુતાનામયુતપ્રભા ચ નમોઽસ્તુ તે ચન્દ્રસહસ્રગોચર। નમોઽસ્તુ તે પર્વતરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે સર્વગુણાકરાય ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, દસ હજાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી, હજાર ચંદ્રની વ્યાપકતા ધરાવનાર, પર્વતરૂપ ધારણ કરનાર અને સર્વ ગુણોના સ્ત્રોત, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે પટ્ટિશરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે ચર્મવિભૂતિધારિણે । નમોઽસ્તુ તે રુદ્રપિનાકપાણયે નમોઽસ્તુ તે સાયકચક્રધારિણે ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, ભાલા રૂપ ધારણ કરનાર, કવચથી શોભિત, રુદ્ર પિનાકધારી, તીરો અને ચક્ર ધારણ કરનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભસ્મવિભૂષિતાઙ્ગ નમોઽસ્તુ તે કામશરીરનાશન। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાસસે નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યબાહવે ।। ૫૫.

હે દેવ, ભસ્મથી શોભિત અંગો, કામના શરીરનો વિનાશક, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાની બાહો ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરૂપ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યનાભ। નમોઽસ્તુ તે નેત્રસહસ્રચિત્ર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરેતઃ ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની કાયાના, સોનાની નાભિના, હજારો રંગીન આંખોના અને સોનાના બીજ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવર્ણ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યગર્ભ। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યદાયિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની વર્ણના, સોનાની ગર્ભના, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાનો દાતા, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યમાલિને નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાહિને। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે ભૈરવનાદનાદિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની માળા ધારણ કરનાર, સોનાનો વહન કરનાર, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને ભૈરવના નાદના સર્જક, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભૈરવવેગવેગ નમોઽસ્તુ તે શઙ્કર નીલકણ્ઠ। મનોઽસ્તુ તે દિવ્યસહસ્રબાહો નમોઽસ્તુ તે નર્ત્તનવાદનપ્રિય ।। ૫૫.

હે ભૈરવ, તેજસ્વી ગતિ ધરાવનાર, શંકર, નીલકંઠ, દૈવી હજારો બાહો ધરાવનાર અને નૃત્ય-સંગીતમાં રુચિ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ વ્યક્તો ભૂત્વા મહામતિઃ। ભાતિ દેવો મહાયોગી સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।। ૫૫.

આ રીતે સ્તુતિ પામીને, મહામતિ દેવ પ્રગટ થયા; મહાયોગી સૂર્યની કરોડો તેજસ્વી જેમ પ્રકાશિત થાય છે.

અભિભાષ્યસ્તદા હૃષ્ટો મહાદેવો મહેશ્વરઃ। વક્રકોટિસહસ્રેણ ગ્રસમાન ઇવાપરમ્ ।। ૫૫.

પછી, આનંદિત થઈને, મહાદેવ મહેશ્વર બોલ્યા, હજારો વક્ર મુખથી અન્યને ગળી જતાં દેખાયા.

એકગ્રીવસ્ત્વેકજટો નાનાભૂષણ્ભૂષિતઃ। નાનાચિત્રવિચિત્રાઙ્ગો નાનામાલ્યાનુલેપનઃ ।। ૫૫.

એક જ ગળાવાળો અને એક જટાવાળો, અનેક પ્રકારના આભૂષણોથી સજ્જ, તેની કાયામાં અનેક રંગીન અને અદ્ભુત આલેખનો હતા, અને અનેક માળા તથા સુગંધિત લિપનથી તે શોભતો હતો.

પિનાકપાણિર્ભગવાન્ વૃષભાસનશૂલધૃક્ । દણ્ડકૃષ્ણાજિનધરઃ કપાલી ઘોરરૂપધૃક્ ।। ૫૫.

ભગવાને હાથમાં પિનાક ધનુષ્ય ધારણ કર્યું હતું, વાછ પર બેઠેલા અને ત્રિશૂલ પકડેલા, દંડ અને કાળાં કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલા, કપાળ ધારણ કરનાર અને ભયાનક રૂપ ધારણ કરનાર હતા.

વ્યાલયજ્ઞોપવીતી ચ સુરાણામભયઙ્કરઃ। દુન્દુભિસ્વનનિર્ઘોષપર્જન્યનિનદોપમઃ। મુક્તો હાસસ્તદા તેન નભઃ સર્વમપૂરયત્ ।। ૫૫.

તેમણે સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે પહેર્યો હતો અને દેવતાઓને નિર્ભયતા આપી હતી; તેમનો ગર્જન ઢોલના ગજગજાટ અને મેઘના ગર્જન જેવો હતો; તેમનો હાસ્ય આખા આકાશમાં ગૂંજ્યો.

તેન શબ્દેન મહતા વયં ભીતા મહાત્મનઃ। તદોવાચ મહાયોગી પ્રીતોઽહં સુરસત્તમૌ ।। ૫૫.

આ મહાન આત્માના એ મહા અવાજથી અમે બધા ભયભીત થઈ ગયા; ત્યારે મહાયોગીએ કહ્યું: 'હું તમાથી પ્રસન્ન છું, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.'

પશ્યેતાઞ્ચ મહામાયાં ભયં સર્વં પ્રમુચ્યતામ્ । યુવાં પ્રસૂતૌ ગાત્રેષુ મમ પૂર્વસનાતનૌ ।। ૫૫.

'આ મહામાયાને જુઓ અને તમારો બધો ભય દૂર થવા દો. તમે બંને મારા પ્રાચીન અંગોમાંથી જન્મ્યા છો.'

અયં મે દક્ષિણો બાહુર્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। વામો બાહુશ્ચ મે વિષ્ણુર્નિત્યં યુદ્ધેષુ તિષ્ઠતિ। પ્રીતોઽહં યુવયોઃ સમ્યગ્વરં દઝિ યથેપ્સિતમ્ ।। ૫૫.

'મારો આ જમણો હાથ બ્રહ્મા છે, જે જગતના પિતામહ છે; મારો ડાબો હાથ વિષ્ણુ છે, જે સદા યુદ્ધમાં સ્થિત રહે છે. હું તમાથી પ્રસન્ન છું, જે ઇચ્છો એ વર માગો.'

તતઃ પ્રહૃષ્ટમનસૌ પ્રણતૌ પાદયોઃ પુનઃ । ઊચતુશ્ચ મહાત્માનૌ પુનરેવ તદાનઘૌ ।। ૫૫.

પછી, આનંદિત હૃદયથી, એ બંને મહાત્માઓ ફરીથી તેમના ચરણોમાં નમ્યા અને ફરી એકવાર નિર્મળ અને નિર્દોષ વચન બોલ્યા.

યદિ પ્રીતિઃ સમુત્પન્ના યદિ દેયો વરશ્ચ નૌ। ભક્તિર્ભવતુ નૌ નિત્યં ત્વયિ દેવ સુરેશ્વર ।। ૫૫.

'જો આપની કૃપા પ્રાપ્ત થઈ હોય અને અમને વરદાન આપવાનું હોય, તો હે દેવ, હે દેવતાઓના સ્વામી, અમને સદા આપમાં અખંડ ભક્તિ મળે.'

એવમસ્તુ મહાભાગૌ સૃજતાં વિવિધાઃ પ્રજાઃ। એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।। ૫૫.

'તેમ જ થાઓ, હે મહાભાગ્યશાળી, હવે વિવિધ પ્રજાઓનું સર્જન કરો.' એમ કહીને ભગવાન ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

એવમેષ મયોક્તો વઃ પ્રભાવસ્તસ્ય યોગિનઃ। તેન સર્વમિદં સૃષ્ટં હેતુમાત્રા વયન્ત્વિહ ।। ૫૫.

'હું તમને એ યોગીના તેજ વિશે કહ્યું છે; એ જ દ્વારા આ બધું સર્જાયું છે, અમે તો અહીં માત્ર સાધન છીએ.'