વાયુપુરાણમ્

તતો મામબ્રવીદ્બ્રહ્મા અધો ગચ્છ ત્વતન્દ્રિતઃ। અન્તમસ્ય વિજાનીમો લિઙ્ગસ્ય તુ મહાત્મનઃ ।। ૫૫.

પછી બ્રહ્માએ મને કહ્યું, 'તુ તરત નીચે જા; આવો આપણે આ મહાન લિંગનો અંત શોધી કાઢીએ.'

અહમૂર્દ્ધ્વં ગમિષ્યામિ યાવદન્તોઽસ્ય દૃશ્યતે। તદા તૌ સમયં કૃત્વા ગતાવૂર્દ્ધ્વમધશ્ચ હ ।। ૫૫.

'હું ઉપર જઈશ, જ્યાં સુધી તેનો અંત દેખાય.' આમ, બંનેએ સંમતિ કરી, એક ઉપર અને એક નીચે ગયા.

તતો વર્ષસહસ્રન્તુ અહં પુનરધો ગતઃ। ન ચ પશ્યામિ તસ્યાન્તં ભીતશ્ચાહં ન સંશયઃ ।। ૫૫.

પછી, હું હજારો વર્ષ સુધી નીચે ગયો; પણ તેનો અંત દેખાયો નહીં, અને હું ડરી ગયો—આમાં કોઈ સંશય નથી.

તથા બ્રહ્મા ચ શ્રાન્તશ્ચ ન ચાન્તન્તસ્ય પશ્યતિ। સમાગતો મયા સાર્દ્ધં તત્રૈવ ચ મહામ્ભસિ ।। ૫૫.

એ જ રીતે, બ્રહ્મા પણ થાકી ગયો અને તેને પણ અંત દેખાયો નહીં; તે પાછો આવીને મારા સાથે એ મહાન જળમાં જોડાયો.

તતો વિસ્મયમાપન્નાવુભૌ તસ્ય મહાત્મનઃ ૫૫.

પછી, બંનેએ એ મહાન આત્માના મહિમા પર આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.

તતો ધ્યાનગતન્તત્ર ઈશ્વરં સર્વતોમુખમ્। પ્રભવં નિધऩઞ્ચૈવ લોકાનાં પ્રભુમવ્યયમ્ ।। ૫૫.

ત્યાં, ધ્યાનમાં લીન થઈને, અમે સર્વ દિશામાં દૃશ્યમાન, જગતોના સર્જન અને અંત, અવિનાશી સ્વામી ઈશ્વરને જોયા.

બ્રહ્માઞ્જલિપુટો ભૂત્વા તસ્મૈ શર્વાય શૂલિને। મહાભૈરવનાદાય ભીમરૂપાય દંષ્ટ્રિણે। અવ્યક્તાય મહાન્તાય નમસ્કારં પ્રકુર્મહે ।। ૫૫.

બ્રહ્માએ હાથ જોડીને શરવા, ત્રિશૂળધારી, ભયાનક અવાજવાળા, ભયાનક રૂપ અને દાંતોવાળા, અદૃશ્ય અને મહાનને નમન કર્યું.

નમોઽસ્તુ તે લોકસુરેશ દેવ નમોઽસ્તુ તે ભૂતપતે મહાંશ્ચ। નમોઽસ્તુ તે શાશ્વત સિદ્ધયોને નમોઽસ્તુ તે સર્વજગત્પ્રતિષ્ઠ ।। ૫૫.

હે દેવો અને અસુરોના સ્વામી, હે મહાન, હે ભૂતપતિ, તને નમન; હે શાશ્વત સિદ્ધિઓના આધાર, હે સર્વ જગતોના આધાર, તને નમન.

પરમેષ્ઠી પરં બ્રહ્મ અક્ષરં પરમં પદમ્। શ્રેષ્ઠસ્ત્વં વામદેવશ્ચ રુદ્રઃ સ્કન્દઃ શિવઃ પ્રભુઃ ।। ૫૫.

તુ પરમેશ્વર, પરમ બ્રહ્મ, અક્ષર, પરમ સ્થાન છે; તુ શ્રેષ્ઠ, વામદેવ, રુદ્ર, સ્કંદ, શિવ, પ્રભુ છે.

ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્‌કારસ્ત્વમોઙ્કારઃ પરં પદમ્। સ્વાહાકારો નમસ્કારઃ સંસ્કારઃ સર્વકર્મણામ્ ।। ૫૫.

તુ યજ્ઞ, તુ વષટ્, તુ ઓમકાર, પરમ પદ છે; તુ સ્વાહા, નમસ્કાર, અને સર્વ કર્મોની સંસ્કાર છે.

સ્વધાકારશ્ચ જાપ્યશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા। વેદા લોકાશ્ચ દેવાશ્ચ ભગવાનેવ સર્વશઃ ।। ૫૫.

તુ સ્વધા, જાપ, વ્રત અને નિયમ છે; વેદો, લોકો અને દેવો—હે ભગવાન, તુ સર્વે છે.

આકાશસ્ય ચ શબ્દસ્ત્વં ભૂતાનાં પ્રભવાવ્યયમ્। ભૂમેર્ગન્ધો રસશ્વાપાં તેજોરૂપં મહેશ્વર ।। ૫૫.

હે મહેશ્વર, તમે આકાશનો અવાજ છો, સર્વ જીવોની ઉત્પત્તિ અને અવિનાશી તત્વ છો; તમે ધરતીની સુગંધ, પાણીનો સ્વાદ અને અગ્નિનું રૂપ છો.

વાયોઃ રુપર્શશ્ચ દેવશ્ચ વપુશ્ચન્દ્રમસસ્તથા । બુધો જ્ઞાનઞ્ચ દેવેશ પ્રકૃતૌ બીજમેવ ચ ।। ૫૫.

હવા નો સ્પર્શ અને રૂપ, ચંદ્ર નો સૌંદર્ય, બુધ નો જ્ઞાન, હે દેવેશ, અને પ્રકૃતિમાં બીજ પણ તમે જ છો.

ત્વં કર્ત્તા સર્વભૂતાનાં કાલો મૃત્યુર્યમોઽન્તકઃ। ત્વં ધારયસિ લોકાસ્ત્રીંસ્ત્વમેવ સૃજસિ પ્રભો ।। ૫૫.

તમે સર્વ જીવોના સર્જનહાર છો, સમય, મૃત્યુ, યમ પણ તમે જ છો; ત્રણ લોકને તમે જ ધારણ કરો છો અને, હે પ્રભુ, તમે જ તેમને સર્જો છો.

પૂર્વેણ વદનેન ત્વમિન્દ્રત્વઞ્ચ પ્રકાશસે। દક્ષિણેન ચ વક્રેણ લોકાન્ સંક્ષીયસે પ્રભો ।। ૫૫.

તમારા પૂર્વ દિશાના મુખથી તમે ઇન્દ્રનું સ્થાન પ્રકાશિત કરો છો; દક્ષિણ દિશાના વક્ર મુખથી, હે પ્રભુ, તમે લોકને ઘટાવો છો.

પશ્ચિમેન તુ વક્રેણ વરુણત્વં કરોષિ વૈ। ઉત્તરેણ તુ વક્રેણ સૌમ્યત્વઞ્ચ વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૫૫.

પશ્ચિમ દિશાના વક્ર મુખથી તમે વરુણનું સ્થાન ધારણ કરો છો; ઉત્તર દિશાના વક્ર મુખથી, શાંતિ સ્થાપિત થાય છે.

રાજસે બહુધા દેવ લોકાનાં પ્રભવાવ્યયઃ। આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ચાશ્વિનીસુતૌ ।। ૫૫.

હે દેવ, અનેક રીતે તમે લોકોની ઉત્પત્તિ અને અવિનાશી તત્વ છો; આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, મારુત અને અશ્વિનીકુમાર પણ.

સાધ્યા વિદ્યાધરા નાગાશ્વારણાશ્ચ તપોધનાઃ. વાલખિલ્યા મહાત્માનસ્તપઃ સિદ્ધાશ્ચ સુવ્રતાઃ ।। ૫૫.

સાધ્ય, વિદ્યાધર, નાગ, ઘોડાના રક્ષક, તપસ્વી, મહાત્મા વાલખિલ્ય, તપસ્વી સિદ્ધ અને સારા સંકલ્પવાળા.

ત્વત્તઃ પ્રસૂતા દેવેશ યે ચાન્યે નિયતવ્રતાઃ। ઉમા સીતા સિની વાલી કુહૂર્ગાયત્રિરેવ ચ ।। ૫૫.

હે દેવેશ, તમારી પાસેથી જન્મેલા અને અન્ય નિશ્ચિત વ્રતવાળા: ઉમા, સીતા, સીની, વાલી, કુહૂ અને ગાયત્રી.

લક્ષ્મીઃ કીર્ત્તિર્ધૃતિર્મેધા લજ્જા ક્ષાન્તિર્વપુઃ સ્વધા। તુષ્ટિઃ પુષ્ઠિઃ ક્રિયા ચૈવ વાચાં દેવી સરસ્વતી। ત્વત્તઃ પ્રસૂતા દેવેશ સન્ધ્યા રાત્રિસ્તથૈવ ચ ।। ૫૫.

લક્ષ્મી, કીર્તિ, ધૈર્ય, બુદ્ધિ, લાજ, ક્ષમા, રૂપ, સ્વધા, તૃપ્તિ, પોષણ, ક્રિયા અને વાણીની દેવી સરસ્વતી; હે દેવેશ, twilight અને રાત્રિ પણ તમારી પાસેથી જન્મે છે.

સૂર્યાયુતાનામયુતપ્રભા ચ નમોઽસ્તુ તે ચન્દ્રસહસ્રગોચર। નમોઽસ્તુ તે પર્વતરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે સર્વગુણાકરાય ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, દસ હજાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી, હજાર ચંદ્રની વ્યાપકતા ધરાવનાર, પર્વતરૂપ ધારણ કરનાર અને સર્વ ગુણોના સ્ત્રોત, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે પટ્ટિશરૂપધારિણે નમોઽસ્તુ તે ચર્મવિભૂતિધારિણે । નમોઽસ્તુ તે રુદ્રપિનાકપાણયે નમોઽસ્તુ તે સાયકચક્રધારિણે ।। ૫૫.

હે પ્રભુ, ભાલા રૂપ ધારણ કરનાર, કવચથી શોભિત, રુદ્ર પિનાકધારી, તીરો અને ચક્ર ધારણ કરનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભસ્મવિભૂષિતાઙ્ગ નમોઽસ્તુ તે કામશરીરનાશન। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાસસે નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યબાહવે ।। ૫૫.

હે દેવ, ભસ્મથી શોભિત અંગો, કામના શરીરનો વિનાશક, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાની બાહો ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરૂપ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યનાભ। નમોઽસ્તુ તે નેત્રસહસ્રચિત્ર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યરેતઃ ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની કાયાના, સોનાની નાભિના, હજારો રંગીન આંખોના અને સોનાના બીજ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવર્ણ નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યગર્ભ। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યદાયિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની વર્ણના, સોનાની ગર્ભના, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને સોનાનો દાતા, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યમાલિને નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યવાહિને। નમોઽસ્તુ તે દેવ હિરણ્યચીર નમોઽસ્તુ તે ભૈરવનાદનાદિને ।। ૫૫.

હે દેવ, સોનાની માળા ધારણ કરનાર, સોનાનો વહન કરનાર, સોનાની વસ્ત્રો ધારણ કરનાર અને ભૈરવના નાદના સર્જક, તમને વંદન છે.

નમોઽસ્તુ તે ભૈરવવેગવેગ નમોઽસ્તુ તે શઙ્કર નીલકણ્ઠ। મનોઽસ્તુ તે દિવ્યસહસ્રબાહો નમોઽસ્તુ તે નર્ત્તનવાદનપ્રિય ।। ૫૫.

હે ભૈરવ, તેજસ્વી ગતિ ધરાવનાર, શંકર, નીલકંઠ, દૈવી હજારો બાહો ધરાવનાર અને નૃત્ય-સંગીતમાં રુચિ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ વ્યક્તો ભૂત્વા મહામતિઃ। ભાતિ દેવો મહાયોગી સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।। ૫૫.

આ રીતે સ્તુતિ પામીને, મહામતિ દેવ પ્રગટ થયા; મહાયોગી સૂર્યની કરોડો તેજસ્વી જેમ પ્રકાશિત થાય છે.

અભિભાષ્યસ્તદા હૃષ્ટો મહાદેવો મહેશ્વરઃ। વક્રકોટિસહસ્રેણ ગ્રસમાન ઇવાપરમ્ ।। ૫૫.

પછી, આનંદિત થઈને, મહાદેવ મહેશ્વર બોલ્યા, હજારો વક્ર મુખથી અન્યને ગળી જતાં દેખાયા.