વાયુપુરાણમ્

પ્રણષ્ટેષુ ચ દૈત્યેષુ પ્રહૃષ્ટે ચ શચીપતૌ। અથાજગ્મુઃ પ્રભું દ્રષ્ટું સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।। ૫૫.

જ્યારે દૈત્યો નાશ પામ્યા અને શચીપતિ આનંદિત થયા, ત્યારે બધા દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સાથે, ભગવાનને જોવા ગયા.

યત્રાસ્તે વિશ્વરૂપાત્મા ક્ષીરોદસ્ય સમી પતઃ। સિદ્ધબ્રહ્મર્ષયો યક્ષા ગન્ધર્વાપ્સરસાઙ્ગણાઃ ।। ૫૫.

કૃશીરોદના નજીક, જ્યાં સર્વરૂપ ધરાવનાર ભગવાન રહે છે, ત્યાં સિદ્ધો, બ્રહ્મર્ષિ, યક્ષો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓની ટોળકી ભેગી થઈ.

નાગા દેવર્ષયશ્ચૈવ નદ્યઃ સર્વે ચ પર્વતાઃ। અભિગમ્ય મહાત્માનં સ્તુવન્તિ પુરુષં હરિમ્ ।। ૫૫.

નાગો, દેવર્ષિ, નદીઓ અને બધા પર્વતો, મહાન આત્માને મળીને, પુરુષ હરિને સ્તુતિ કરે છે.

ત્વં ધાતા ત્વઞ્ચ કર્ત્તાઽસ્ય ત્વં લોકાન્ સૃજસિ પ્રભો। ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ કલ્યાણં પ્રાપ્તં ત્રૈલોક્યમવ્યયમ્। અસુરાશ્ચ જિતાઃ સર્વે બલિર્બદ્ધશ્ચ વૈ ત્વયા ।। ૫૫.

તમે ધારક છો, તમે સર્જક છો, ભગવાન, તમે લોકોની રચના કરો છો; તમારી કૃપાથી ત્રણ લોકને અવિનાશી કલ્યાણ મળ્યું છે. બધા અસુરો જીતાયા છે અને બલિ પણ તમારા દ્વારા બંધાયો છે.

એવ મુક્તઃ સુરૈર્વિષ્ણુઃ સિદ્ધૈશ્ચ પરમર્ષિભિઃ। પ્રત્યુવાચ તતો દેવાન્ સર્વાંસ્તાન્ પુરુષોત્તમઃ ।। ૫૫.

આ રીતે દેવો, સિદ્ધો અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ દ્વારા સંબોધિત થયા પછી, વિષ્ણુ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, એ બધા દેવોને જવાબ આપ્યો.

શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ કારણં સુરસત્તમાઃ। યઃ સ્રષ્ટા સર્વભૂતાનાં કાલઃ કાલકરઃ પ્રભુઃ ।। ૫૫.

સાંભળો, શ્રેષ્ઠ દેવો, હું કારણ કહું છું: જે સર્વ જીવોના સર્જક છે, સમય છે, અને સમયને સર્જનાર ભગવાન છે.

યેન હિ બ્રહ્મણા સાર્દ્ધં સૃષ્ટા લોકાશ્ચ માયયા। તસ્યૈવ ચ પ્રસાદેન આદૌ સિદ્ધત્વમાગતમ્ ।। ૫૫.

જેના દ્વારા, બ્રહ્મા સાથે, માયાથી લોકોની રચના થઈ, અને જેના પ્રસાદથી શરૂઆતમાં સિદ્ધતા પ્રાપ્ત થઈ.

પુરા તમસિ ચાવ્યક્તે ત્રૈલોક્યે ગ્રાસિતે મયા। ઉદરસ્થેષુ ભૂતેષુ લોકેઽહં શયિતસ્તદા ।। ૫૫.

પહેલાં, જ્યારે અંધકાર અને અવ્યક્તે ત્રણ લોકને આવરી લીધા હતા, ત્યારે હું મારા પેટમાં રહેલા જીવોમાં, એ લોકમાં શયન કરતો હતો.

સહસ્રશીર્ષા ભૂત્વા ચ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્। શઙ્ખચક્રગદા પાણિઃ શયિતો વિમલેઽમ્ભસિ ।। ૫૫.

હજારો માથા, હજારો આંખો, હજારો પગ ધરાવી, શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથમાં લઈને, હું શુદ્ધ જળમાં શયન કરતો હતો.

એતસ્મિન્નન્તરે દૂરાત્ પશ્યામિ હ્યમિતપ્રભમ્। શતસૂર્યપ્રતીકાશં જ્વલન્તં સ્વેન તેજસા ।। ૫૫.

એ વચ્ચે, દૂરથી મેં એક અપરિમિત તેજવાળાને જોયો, જે સો સૂર્ય જેવો પ્રકાશિત થતો, પોતાના તેજથી જલતો હતો.

ચતુર્વક્રં મહા યોગં પુરુષં કાઞ્ચનપ્રભમ્। કૃષ્ણાજિનધરં દેવં કમણ્ડલુવિભૂષિતમ્। નિમેષાન્તરમાત્રેણ પ્રાપ્તોઽસૌ પુરુષોત્તમઃ ।। ૫૫.

ચાર મુખવાળું, મહા યોગી, સોનાની જેમ તેજવાળું, કાળાં મૃગચર્મ પહેરેલું, કમંડલુથી શોભિત દેવ, એક પલમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ તરીકે આવ્યો.

તતો મામબ્રવીદ્બ્રહ્મા સર્વલોક નમસ્કૃતઃ। કસ્ત્વં કુતો વા કિઞ્ચેહ તિષ્ઠસે વદ મે વિભો ।। ૫૫.

પછી, સર્વ લોકોએ પૂજિત બ્રહ્માએ મને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યા છો? અહીં કેમ રહો છો? મને કહો, ભગવાન.'

અહં કર્ત્તાઽસ્મિ લોકાનાં સ્વયમ્બૂર્વિશ્વતોમુખઃ। એવમુક્તસ્તદા દેન બ્રહ્મણાહમુવાચ તમ્ ।। ૫૫.

'હું લોકોના સર્જક છું, સ્વયંભૂ છું, સર્વ દિશામાં મુખ ધરાવું છું.' એમ કહ્યા પછી, મેં બ્રહ્માને જવાબ આપ્યો.

અહં કર્ત્તા ચ લોકાનાં સંહર્ત્તા ચ પુનઃ પુનઃ। એવં સમ્ભાષમાણાભ્યાં પરસ્પરજયૈષિણામ્। ઉત્તરાં દિશમાસ્થાય જ્વાલા દૃષ્ટાપ્યધિષ્ઠિતા ।। ૫૫.

હું જગતોનો સર્જનહાર અને વારંવાર વિનાશક છું. આમ, બંને એકબીજાને જીતવા ઈચ્છતા હતા અને વાતચીત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ઉત્તર દિશામાં એક જ્વાળા દેખાઈ, જે અમારી આંખો સામે ઊભી રહી.

જ્વાલાન્તતસ્તામાલોક્ય વિસ્મિત્તૌ ચ તદાનયોઃ । તેજસા ચૈવ તેનાથ સર્વં જ્યોતિઃકૃતં જલમ્ ।। ૫૫.

આ જ્વાળાની અંદરથી જોઈને બંને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; અને તેના તેજથી આખું પાણી પ્રકાશથી ભરાઈ ગયું.

વર્દ્ધમાને તદા વહ્નાવત્યન્તપરમાદ્ભુતે। અતિદુદ્રાવ તાં જ્વાલાં બ્રહ્મા ચાહઞ્ચ સત્વરઃ ।। ૫૫.

જ્યારે એ અગ્નિ વધતી ગઈ, અત્યંત અદભૂત અને અવિસ્મરણીય બની, ત્યારે બ્રહ્મા અને હું બંને ઝડપથી એ જ્વાળાની તરફ દોડી ગયા.

દિવં ભૂમિઞ્ચ વિષ્ટભ્ય તિષ્ઠન્તં જ્વાલમણ્ડલમ્। તસ્ય જ્વાલસ્ય મધ્યે તુ પશ્યાવો વિપુલપ્રભમ્ ।। ૫૫.

આકાશ અને પૃથ્વીને આવરી લેતી જ્વાળાનું મંડળ ઊભું હતું; અને એ જ્વાળાના મધ્યમાં અમે વિશાળ તેજ જોઈ શક્યા.

પ્રાદેશમાત્રમવ્યક્તં લિઙ્ગં પરમદીપિતમ્। ન ચ તત્કાઞ્ચનં મધ્યે ન શૈલં ન ચ રાજતમ્ ।। ૫૫.

ત્યાં, મધ્યમાં, એક અસ્પષ્ટ, એક હસ્ત જેટલું, અત્યંત પ્રકાશમય લિંગ હતું; પણ એ ન તો સોનાનું હતું, ન પર્વત, ન તો ચાંદીનું.

અનિર્દ્દેશ્યમચિન્ત્યઞ્ચ લક્ષ્યાલક્ષ્યં પુનઃ પુનઃ। મહૌજસં મહાઘોરં વર્દ્ધમાનં ભૃશં તદા। જ્વાલામાલાયતં ન્યસ્તં સર્વભૂતભયઙ્કરમ્ ।। ૫૫.

એ વર્ણન કરવું અશક્ય, વિચારવું અશક્ય, ક્યારેક દેખાતું, ક્યારેક અદૃશ્ય, ખૂબ જ શક્તિશાળી, અત્યંત ભયાનક, સતત વધતું, જ્વાળાની માળાથી ઘેરાયેલું, અને બધા જીવોને ડરાવતું હતું.

અસ્ય લિઙ્ગસ્ય યોઽન્તં વૈ ગચ્છતે મન્ત્રકારણમ્। ઘોર રૂપિણમત્યર્થં ભિન્દન્તમિવ રોદસી ।। ૫૫.

જે કોઈ મંત્ર અને વિધિ દ્વારા આ લિંગનો અંત શોધે છે, એ તેને અત્યંત ભયંકર રૂપમાં, જાણે આકાશ અને પૃથ્વી ફાટી જાય તેમ, અનુભવે છે.

તતો મામબ્રવીદ્બ્રહ્મા અધો ગચ્છ ત્વતન્દ્રિતઃ। અન્તમસ્ય વિજાનીમો લિઙ્ગસ્ય તુ મહાત્મનઃ ।। ૫૫.

પછી બ્રહ્માએ મને કહ્યું, 'તુ તરત નીચે જા; આવો આપણે આ મહાન લિંગનો અંત શોધી કાઢીએ.'

અહમૂર્દ્ધ્વં ગમિષ્યામિ યાવદન્તોઽસ્ય દૃશ્યતે। તદા તૌ સમયં કૃત્વા ગતાવૂર્દ્ધ્વમધશ્ચ હ ।। ૫૫.

'હું ઉપર જઈશ, જ્યાં સુધી તેનો અંત દેખાય.' આમ, બંનેએ સંમતિ કરી, એક ઉપર અને એક નીચે ગયા.

તતો વર્ષસહસ્રન્તુ અહં પુનરધો ગતઃ। ન ચ પશ્યામિ તસ્યાન્તં ભીતશ્ચાહં ન સંશયઃ ।। ૫૫.

પછી, હું હજારો વર્ષ સુધી નીચે ગયો; પણ તેનો અંત દેખાયો નહીં, અને હું ડરી ગયો—આમાં કોઈ સંશય નથી.

તથા બ્રહ્મા ચ શ્રાન્તશ્ચ ન ચાન્તન્તસ્ય પશ્યતિ। સમાગતો મયા સાર્દ્ધં તત્રૈવ ચ મહામ્ભસિ ।। ૫૫.

એ જ રીતે, બ્રહ્મા પણ થાકી ગયો અને તેને પણ અંત દેખાયો નહીં; તે પાછો આવીને મારા સાથે એ મહાન જળમાં જોડાયો.

તતો વિસ્મયમાપન્નાવુભૌ તસ્ય મહાત્મનઃ ૫૫.

પછી, બંનેએ એ મહાન આત્માના મહિમા પર આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.

તતો ધ્યાનગતન્તત્ર ઈશ્વરં સર્વતોમુખમ્। પ્રભવં નિધऩઞ્ચૈવ લોકાનાં પ્રભુમવ્યયમ્ ।। ૫૫.

ત્યાં, ધ્યાનમાં લીન થઈને, અમે સર્વ દિશામાં દૃશ્યમાન, જગતોના સર્જન અને અંત, અવિનાશી સ્વામી ઈશ્વરને જોયા.

બ્રહ્માઞ્જલિપુટો ભૂત્વા તસ્મૈ શર્વાય શૂલિને। મહાભૈરવનાદાય ભીમરૂપાય દંષ્ટ્રિણે। અવ્યક્તાય મહાન્તાય નમસ્કારં પ્રકુર્મહે ।। ૫૫.

બ્રહ્માએ હાથ જોડીને શરવા, ત્રિશૂળધારી, ભયાનક અવાજવાળા, ભયાનક રૂપ અને દાંતોવાળા, અદૃશ્ય અને મહાનને નમન કર્યું.

નમોઽસ્તુ તે લોકસુરેશ દેવ નમોઽસ્તુ તે ભૂતપતે મહાંશ્ચ। નમોઽસ્તુ તે શાશ્વત સિદ્ધયોને નમોઽસ્તુ તે સર્વજગત્પ્રતિષ્ઠ ।। ૫૫.

હે દેવો અને અસુરોના સ્વામી, હે મહાન, હે ભૂતપતિ, તને નમન; હે શાશ્વત સિદ્ધિઓના આધાર, હે સર્વ જગતોના આધાર, તને નમન.

પરમેષ્ઠી પરં બ્રહ્મ અક્ષરં પરમં પદમ્। શ્રેષ્ઠસ્ત્વં વામદેવશ્ચ રુદ્રઃ સ્કન્દઃ શિવઃ પ્રભુઃ ।। ૫૫.

તુ પરમેશ્વર, પરમ બ્રહ્મ, અક્ષર, પરમ સ્થાન છે; તુ શ્રેષ્ઠ, વામદેવ, રુદ્ર, સ્કંદ, શિવ, પ્રભુ છે.