વાયુપુરાણમ્

હ્રસ્વજઙ્ઘૈશ્ચ લમ્બોષ્ઠૈસ્તાલજઙ્ઘૈસ્તથાપરૈઃ। ગૌકર્ણૈરેકકર્ણૈશ્ચ મહાકર્ણૈરકર્ણકૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ટૂંકા પગવાળા, જાડા હોઠવાળા, તાડના થડ જેવા પગવાળા, ગાયના કાનવાળા, એક કાનવાળા, મોટા કાનવાળા અને કાન વિના જીવ છે,

બહુપાદૈર્મહાપાદૈરેકપાદૈરપાદકૈઃ। બહુશીર્ષૈર્મહાશીર્ષૈરેકશીર્ષૈરશીર્ષકૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ઘણા પગવાળા, મોટા પગવાળા, એક પગવાળા અને પગ વિના, ઘણા માથાવાળા, મોટા માથાવાળા, એક માથાવાળા અને માથા વિના જીવ છે,

બહુનેત્રૈર્મહાનેત્રૈરેકનૈત્રૈરનૈત્રકૈઃ । એવંવિધૈર્મહાયોગિભૂતૈર્ભૂતપતિર્વૃતઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ઘણા આંખવાળા, મોટી આંખવાળા, એક આંખવાળા અને આંખ વિના જીવ છે— આવા મહાન યોગી ભૂતોની વચ્ચે ભૂતનાથ વસે છે.

વિશુદ્ધમુક્તામણિરત્નભૂષિતે શિલાતલે હેમમયે મનોરમે। સુખોપવિષ્ટં મદનાઙ્ગનાશનં પ્રોવાચ વાક્યં ગિરિરાજપુત્રી ।। ૫૪.

શુદ્ધ મુક્તા અને રત્નોથી શોભતા, સુંદર સોનાની પથ્થર પર આરામથી બેઠેલી, પર્વતકન્યા પાર્વતીએ કામદેવના વિનાશક મહાદેવને આ રીતે પુછ્યું.

ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ ગોવૃષાઙ્કિતશાસન। તવ કણ્ઠે મહાદેવ ભ્રાજતેઽમ્બુદશન્નિભમ્ ।। ૫૪.

હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી, જેનાં ધ્વજ પર વૃષભ છે, મહાદેવ, તમારા ગળામાં મેઘ જેવું કશુંક તેજસ્વી લાગે છે.

નાત્યુલ્બણં નાતિશુબ્રં નીલાઞ્જનચયોપમમ્। કિમિદં દીપ્યતે દેવ કણ્ઠે કામાઙ્ગ નાશન ।। ૫૪.

એ બહુ ઘાટું પણ નથી, બહુ ફિકું પણ નથી, કાજળના ગાઢ વાદળ જેવું લાગે છે—હે દેવ, કામદેવના વિનાશક, તમારા ગળામાં આ શું પ્રકાશે છે?

કો હેતુઃ કારણં કિઞ્ચ કણ્ઠે નીલત્વમીશ્વરઃ । એતત્સર્વં યથાન્યાયં બ્રૂહિ કૌતૂહલં હિમે ।। ૫૪.

હે ઈશ્વર, તમારા ગળામાં આ નિલાપણું કેમ છે? એનું કારણ શું છે? કૃપા કરીને મને બધું સાચું-સાચું કહો, કેમ કે મને જિજ્ઞાસા છે.

શ્રુત્વા વાક્યં તતસ્તસ્યાઃ પાર્વત્યાઃ પાર્વતીપ્રિયઃ । કથાં મઙ્ગલસંયુક્તાં કથયામાસ શઙ્કરઃ ।। ૫૪.

પાર્વતીના આ વચન સાંભળીને, પાર્વતીપ્રિય શંકરે શુભ કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

મથ્યમાનેઽમૃતે પૂર્વં ક્ષીરોદે સુરદાનવૈઃ। અગ્રે સમુત્થિતં તસ્મિન્ વિષં કાલાનલપ્રભમ્ ।। ૫૪.

પહેલાં જ્યારે દેવો અને દાનવો દૂધના સાગરમાં અમૃત મથન કરતા હતા, ત્યારે શરૂઆતમાં જ કાળાગ્નિ જેવું ઝેરી પદાર્થ બહાર આવ્યું.

તં દૃષ્ટ્વા સુરસઙ્ઘાશ્ચ દૈત્યાશ્ચૈવ વરાનને। વિષણ્ણવદનાઃ સર્વે ગતાસ્તે બ્રહ્મણોઽન્તિકમ્ ।। ૫૪.

એ જોઈને, હે સુંદર મુખવાળી, બધા દેવો અને દાનવો ઉદાસ ચહેરા સાથે બ્રહ્માજી પાસે ગયા.

દૃષ્ટ્વા સુરગણાન્ ભીતાન્ બ્રહ્મો વાચ મહાદ્યુતિઃ। કિમર્થં ભો મહાભાગા ભીતા ઉદ્વિગ્નચેતસઃ ।। ૫૪.

ભયભીત દેવોને જોઈને તેજસ્વી બ્રહ્માએ પૂછ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી દેવો, તમે શા માટે ડર્યા અને ચિંતિત છો?'

મયાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં ભવતાં સમ્પ્રકલ્પિતમ્। કેન વ્યાવર્ત્તિતૈશ્વર્યા યૂયં વૈ સુરસત્તમાઃ ।। ૫૪.

'મેં તમારા માટે આઠ પ્રકારનું ઐશ્વર્ય સ્થાપ્યું છે—હે શ્રેષ્ઠ દેવો, કોણે તમારું ઐશ્વર્ય ઓછું કર્યું છે?'

ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરા યૂયં સર્વે વૈ વિગતજ્વરાઃ। પ્રજાસર્ગે ન સોઽસ્તીહ આજ્ઞાં યો મે નિવર્ત્તયેત્ ।। ૫૪.

'તમે ત્રણેય લોકના સ્વામી છો, અને કોઈ દુઃખથી પર છો; પ્રજાસર્જનમાં અહીં એવો કોઈ નથી કે જે મારી આજ્ઞાને અટકાવે.'

વિમાનગામિનઃ સર્વે સર્વે સ્વચ્છન્દગામિનઃ। અધ્યાત્મે ચાધિભૂતે ચ અધિદૈવે ચ નિત્યશઃ। પ્રજાઃ કર્મવિપાકેન શક્તા યૂયં પ્રવર્ત્તિતુમ્ ।। ૫૪.

'તમારે બધા આકાશમાં ફરવા મળે છે, અને તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલો છો; આધ્યાત્મિક, ભૌતિક અને દૈવી ક્ષેત્રે, તમે હંમેશા કર્મફળ પ્રમાણે કાર્ય કરી શકો છો.'

તત્કિમર્થં ભયોદ્વિગ્ના મૃગાઃ સિંહાર્દિતા ઇવ। કિં દુઃખં કેન સન્તાપઃ કુલો વા ભયમાગતમ્। એતત્સર્વં યથાન્યાયં શીગ્રમાખ્યાતુમર્હથ ।। ૫૪.

'તો પછી તમે શા માટે ડર્યા છો, સિંહથી ડરેલા હરણ જેવા? કયું દુઃખ, કયું Santાપ, કે કયું ભય તમારા કુળમાં આવ્યું છે? આ બધું જલદી અને સાચું કહો.'

શ્રુત્વા વાક્યં તતસ્તસ્ય બ્રહ્મણો વૈ મહાત્મનઃ। ઊચુસ્તે ઋષિભિઃ સાર્ધ્ધં સુરદૈત્યેન્દ્રદાનવાઃ ।। ૫૪.

પછી મહાત્મા બ્રહ્માના આ વચન સાંભળીને, ઋષિઓ સાથે દેવો, દાનવો, ઈન્દ્ર અને દાનવોએ ઉત્તર આપ્યો.

સુરાસુરૈર્મથ્યમાને પાથોધૌ ચ મહાત્મભિઃ। ભુજઙ્ગભૃઙ્ગસઙ્કાશં નીલજીમૂતસન્નિભમ્। પ્રાદુર્ભૂતં વિષં ઘોરં સંવર્તાગ્નિસમપ્રભમ્ ।। ૫૪.

મહાન આત્માવાળા દેવો અને દાનવો જ્યારે સાગરનું મથન કરતા હતા, ત્યારે સાપોની ઝુંડ જેવું, વાદળ જેવું ઘોર ઝેર બહાર આવ્યું, જે સંહાર અગ્નિ જેવું તેજસ્વી હતું.

કાલમૃત્યુરિવોદ્ભૂતં યુગાન્તાદિત્યવર્ચસમ્। ત્રૈલોક્યોત્સાદિ સૂર્યાભં પ્રસ્ફુરન્તં સમન્તતઃ ।। ૫૪.

એ ઝેર કાળ અને મૃત્યુ જેવું ઉદ્ભવ્યું, યુગના અંતે સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, ત્રણેય લોકને વિનાશ તરફ ધકેલતું, ચારે બાજુ પ્રજ્વલિત થતું.

વિષેણોત્તિષ્ઠમાનેન કાલાનલસમત્વિષા। નિર્દગ્ધો રક્તગૌરાઙ્ગઃ કૃતકૃષ્ણો જનાર્દનઃ ।। ૫૪.

એ ઝેરી તેજથી જનાર્દન, જેમનું શરીર લાલ અને ગુલાબી હતું, તે દાઝાઈને કાળાં થઈ ગયા.

દૃષ્ટ્વા તં રક્તગૌરાઙ્ગં કૃતકૃષ્ણં જનાર્દનમ્। ભીતાઃ સર્વે વયં દેવાસ્ત્વામેવ શરણં ગતાઃ ।। ૫૪.

જનાર્દનને લાલગૌરવર્ણમાંથી કાળા થયેલા જોઈને, અમે બધા દેવો ડરીને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.

સુરાણામસુરાણાઞ્ચ શ્રુત્વા વાક્યં પિતામહઃ। પ્રત્યુવાચ મહાતેજા લોકાનાં હિતકામ્યયા ।। ૫૪.

દેવો અને દાનવોના આ વચન સાંભળીને, પિતામહ બ્રહ્માએ લોકકલ્યાણની ઈચ્છાથી તેજપૂર્વક ઉત્તર આપ્યો.

શ્રૃણુધ્વં દેવતાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ। યત્તદગ્રે સમુત્પન્નં મથ્યમાને મહોદધૌ ।। ૫૪.

હે દેવતાઓ અને તપસ્વી ઋષિઓ, તમે બધા સાંભળો, મહાસાગર ઉથલાવતો હતો ત્યારે સૌથી પહેલા શું બહાર આવ્યું હતું.

વિષં કાલાનલપ્રખ્યં કાલકૂટેતિ વિશ્રુતમ્। યેન પ્રોદ્ભૂતમાત્રેણ કૃતકૃષ્ણો જનાર્દનઃ ।। ૫૪.

કાળની અગ્ની જેવું ઝેર, જે કાળકૂટ નામે પ્રસિદ્ધ છે, બહાર આવ્યું; તેના દેખાતા જ જનાર્દન કાળાં થઈ ગયા.

તસ્ય વિષ્ણુરહઞ્ચાપિ સર્વે તે સુરપુઙ્ગવાઃ। ન શક્નુવન્તિ વૈ સોઢું વેગમન્યે તુ શઙ્કરાત્ ।। ૫૪.

તે ઝેરની તીવ્રતા સહન કરવા માટે ન તો વિષ્ણુ, ન હું, અને ન તો બધા મુખ્ય દેવતાઓ સમર્થ હતા; માત્ર શંકર જ તેને સહન કરી શક્યા.

ઇત્યુક્ત્વા પઝગર્ભાભઃ પઝયોનિરયોનિજઃ । તતઃ સ્તોતું સમારબ્ધો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।। ૫૪.

આ રીતે કહ્યા પછી, કમળ જેવો જન્મ ધરાવનાર, સ્વયંભૂ, બ્રહ્મા લોકપિતામહની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

નમસ્તુભ્યં વિરૂપાક્ષ નમસ્તેઽનેકચક્ષુષે। નમઃ પિનાકહસ્તાય વજ્રહસ્તાય વૈ નમઃ ।। ૫૪.

હે વિરૂપાક્ષ, હે અનેક આંખો ધરાવનાર, તમારે વંદન છે; પિનાક ધારણ કરનાર અને વજ્ર ધારણ કરનારને પણ વંદન છે.

નમસ્ત્રૈલોક્યનાથાય ભૂતાનામ્પતયે નમઃ। નમઃ સુરારિસંહર્ત્રે તાપસાય ત્રિચક્ષુષે ।। ૫૪.

ત્રણ લોકના સ્વામી, ભૂતોના પતિ, દેવોના દુશ્મનોને નાશ કરનાર, તપસ્વી અને ત્રણ આંખો ધરાવનારને વંદન છે.

બ્રહમણે ચૈવ રુદ્રાય વિષ્ણવે ચૈવ તે નમઃ। સાઙ્ખ્યાય ચૈવ યોગાય ભૂતગ્રામાય વૈ નમઃ ।। ૫૪.

બ્રહ્મા, રુદ્ર અને વિષ્ણુ રૂપે તમારે વંદન છે; સાંખ્ય, યોગ અને ભૂતગણ રૂપે પણ તમારે વંદન છે.

મન્મતાઙ્ગવિનાશાય કાલકાલાય વૈ નમઃ। રુદ્રાય ચ સુરેશાય દેવદેવાય તે નમઃ। ૫૪.

મદન અને હાથીના નાશક, કાળના પણ કાળ, રુદ્ર, દેવોના સ્વામી અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠને વંદન છે.