વાયુપુરાણમ્

મહાસેનં મહાત્માનં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્। ઉમામનઃપ્રહર્ષેણ બાલકં છઝરૂપિણમ્ ।। ૫૪.

મહાસેન, મહાન આત્માવાળા, મેઘના ગર્જન જેવી અવાજ ધરાવતા, ઉમાના હૃદયને આનંદ આપતા અને છ મુખ ધરાવતા બાળ સ્વરૂપ કાર્તિકેયને તેમણે પ્રશ્ન કર્યો.

ક્રૌઞ્ચજીવિતહર્ત્તારં પાર્વતીહૃદિ નન્દનમ્। વસિષ્ઠઃ પૃચ્છતે ભક્ત્યા કાર્તિકેયં મહાબલમ્ ।। ૫૪.

ક્રૌંચનો સંહાર કરનાર, પાર્વતીના હૃદયના આનંદદાતા એવા મહાબલવાન કાર્તિકેયને, વશિષ્ઠજીએ ભક્તિપૂર્વક પ્રશ્ન કર્યો.

નમસ્તે હરનન્દાય ઉમાગર્ભ નમો ઽસ્તુ તે। નમસ્તે અગ્નિગર્ભાય ગઙ્ગાગર્ભ નમોઽસ્તુ તે ।। ૫૪.

હરાના આનંદદાતા, ઉમાના ગર્ભરૂપ, તમને નમસ્કાર; અગ્નિથી જન્મેલા, ગંગાથી જન્મેલા, તમને પણ નમસ્કાર.

નમસ્તે શરગર્ભાય નમસ્તે કૃત્તિકાસુત। નમો દ્વાદશનેત્રાય ષણ્મુખાય નમોઽસ્તુ તે ।। ૫૪.

બાણમાંથી જન્મેલા, કૃત્તિકા માતાના પુત્ર, તમને નમસ્કાર; બાર આંખવાળા, છ મુખવાળા, તમને નમસ્કાર.

નમસ્તે શક્તિહસ્તાય દિવ્યઘણ્ટાપતાકિને। એવં સ્તુત્વા મહાસેનં પપ્રચ્છ શિખિવાહનમ્ ।। ૫૪.

શક્તિ હાથમાં ધરનાર, દિવ્ય ઘંટા અને ધ્વજવાળા, તમને નમસ્કાર. આમ મહાસેનની સ્તુતિ કરીને, તેમણે મયૂર પર આરૂઢ એવા કાર્તિકેયને પ્રશ્ન કર્યો.

યદેતદ્દૃશ્યતે વર્ણં શુભં શુભ્રાઞ્જનપ્રભમ્। તત્કિમર્થં સમુત્પન્નં કણ્ઠે કુન્દેન્દુસંપ્રભે ।। ૫૪.

જે કાંઠે કુંદ અને ચાંદની જેવી ચમક ધરાવતો, શુદ્ધ સફેદ કાજળ જેવો રંગ દેખાય છે, એ રંગ શા માટે ઉપજ્યો છે?

એતદાપ્તાય ભક્તાય દાન્તાય બ્રૂહિ પૃચ્છતે। કથાં મઙ્ગલસંયુક્તાં પવિત્રાં પાપનાશિનીમ્ । મત્પ્રિયાર્થં મહાભાગ વક્તુમર્હસ્યશેષતઃ ।। ૫૪.

આ શ્રદ્ધાળુ અને શાંત મનવાળા પુત્રે પૂછ્યું છે, તેથી, મારા પ્રિય માટે, તું શુભ, પવિત્ર અને પાપ નાશક કથા સંપૂર્ણ રીતે કહેજે, હે મહાભાગ્યશાળી.

શ્રુત્વા વાક્યં તતસ્તસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ। પ્રત્યુવાચ મહાતેજાઃ સુરારિબલસૂદનઃ ।। ૫૪.

મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠના આ વચન સાંભળી, દેવોના દુશ્મનોનો વિનાશક, તેજસ્વી મહાપુરુષે ઉત્તર આપ્યો.

શ્રૃણુષ્વ વદતાં શ્રેષ્ઠ કથ્યમાનં વચો મમ। ઉમોત્સઙ્ગનિવિષ્ટેન મયા પૂર્વં યથાશ્રુતમ્ ।। ૫૪.

હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, હવે તું મારા વચન ધ્યાનથી સાંભળ, જે મેં પહેલા ઉમાના ગોદમાં બેઠો ત્યારે સાંભળ્યા હતા.

પાર્વત્યા સહ સંવાદઃ શર્વસ્ય ચ મહાત્મનઃ। તદહઙ્કીર્ત્તયિષ્યામિ ત્વત્પ્રિયાર્થં મહામુને ।। ૫૪.

હવે હું પાર્વતી અને મહાત્મા શર્વાનો સંવાદ, તારી પ્રસન્નતા માટે, હે મહામુનિ, વર્ણવીશ.

કૈલાસશિખરે રમ્યે નાનાધાતુવિચિત્રિતે। નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે ચક્રવાકોપશોભિતે ।। ૫૪.

કૈલાસના સુંદર શિખરે, જ્યાં વિવિધ ધાતુઓથી શોભાયમાન છે, અનેક વૃક્ષો અને વેલીઓથી ઘેરાયેલું છે, અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી સજ્જ છે,

ષટ્‌પદોદ્ગીતબહુલે ધારાસમ્પાતનાદિતે। મત્તક્રૌઞ્ચમયૂરાણાં નાદૈરુદ્ઘુષ્ટકન્દરે ।। ૫૪.

જ્યાં મધમાખીઓના ગુંજનથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું છે, ધોધો વહે છે, અને ગુફાઓમાં મસ્ત ક્રૌંચ અને મોરોના રવથી ગુંજ છે,

અપ્સરોગણસઙ્કીર્ણે કિન્નરૈશ્ચોપશોભિતે । જીવઞ્જીવકજાતીનાં વીરુદ્ભિરુપશોભિતે ।। ૫૪.

જ્યાં અપ્સરાઓના સમૂહો ભેગા થયા છે, કિન્નરોએ શોભા વધારી છે, અને જીવંત જીવંજિવિકા વનસ્પતિઓથી શોભાયમાન છે,

કોકિલારાવમધુરે સિદ્ધ ચારણસેવિતે। સૌરભૈયીનિનાદાઢ્યે અધસ્તનિતનિઃસ્વને ।। ૫૪.

કોઈલના મધુર કૂજનથી, સિદ્ધો અને ચારણોની હાજરીથી, સૌરભેય પક્ષીઓના રવ અને નીચે ગર્જનારા વાદળોના ધ્વનિથી,

વિનાયકભયોદ્વિગ્ને કુઞ્જરૈર્યુક્તકન્દરે। વીણાવાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ શ્રોત્રેન્દ્રિયમનોરમૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં વિનાયકના ભયથી હાથીઓ વ્યાકુળ છે, ગુફાઓમાં વસે છે, અને વીણા તથા વાદ્યના મોહક નાદથી ઇન્દ્રિય અને મન આનંદિત થાય છે,

દોલાલમ્બિતસમ્પાતે વનિતાસઙ્ઘસેવિતે। ધ્વજૈર્લમ્બિતદોલાનાં ઘણ્ઠાનાં નિનદાકુલે ।। ૫૪.

જ્યાં ઝૂલાઓ લટકાવવામાં આવ્યા છે, સ્ત્રીઓના સમૂહે સેવા કરી છે, અને ઝૂલાના ધ્વજોમાં ઘંટડીઓ લટકાવી, deren ઘંટારવથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું છે,

મુખમર્દલવાદિત્રૈર્બલિનાં સ્ફોટિતૈસ્તથા। ક્રીડારવવિચારાણાં નિર્ઘોષૈઃ પૂર્ણમન્દિરે ।। ૫૪.

જ્યાં બલવાનોએ મુખમર્દલ અને અન્ય વાદ્યો વગાડ્યા છે, રમતમાં મગ્ન લોકોના આનંદભેર રવથી મહેલ ગુંજી ઉઠ્યો છે,

હાસૈઃ સન્ત્રાસજનનૈર્વિકરાલમુખૈસ્તથા। દેહગન્ધૈર્વિચિત્રૈશ્ચ પ્રક્રીડિતગણેશ્ચરૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં હાસ્ય, ભય અને ઉત્સાહથી બદલાયેલા ચહેરા, વિવિધ સુગંધોથી સુગંધિત દેહો, અને ગણેશના સેવકો રમતાં-કુદતાં જોવા મળે છે,

વજ્રસ્ફટિકસોપાન ચિત્રપટ્ટિશિલાતલૈઃ। વ્યાધ્રસિંહમુખૈશચવાન્યૈર્ગજવાજિમુખૈસ્તથા ।। ૫૪.

જ્યાં વજ્ર અને સ્ફટિકની સીડીઓ, રંગબેરંગી પાટલા અને પથ્થરના તળિયા, વાઘ, સિંહ, હાથી અને ઘોડાના આકૃતિઓથી શોભાયમાન છે,

બિડાલવદનૈશ્ચોગ્રૈઃ ક્રોષ્ટુકાકારમૂર્તિભિઃ । હ્રસ્વૈર્દીર્ઘૈઃ કૃશૈઃ સ્થૂલૈર્લમ્બોદર મહોદરૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ઉગ્ર બિલાડીના ચહેરા, શિયાળ અને વાંદરના આકારવાળા, નાના-મોટા, પાતળા-મોટા, લંબોદર અને વિશાળ પેટવાળા જીવ છે,

હ્રસ્વજઙ્ઘૈશ્ચ લમ્બોષ્ઠૈસ્તાલજઙ્ઘૈસ્તથાપરૈઃ। ગૌકર્ણૈરેકકર્ણૈશ્ચ મહાકર્ણૈરકર્ણકૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ટૂંકા પગવાળા, જાડા હોઠવાળા, તાડના થડ જેવા પગવાળા, ગાયના કાનવાળા, એક કાનવાળા, મોટા કાનવાળા અને કાન વિના જીવ છે,

બહુપાદૈર્મહાપાદૈરેકપાદૈરપાદકૈઃ। બહુશીર્ષૈર્મહાશીર્ષૈરેકશીર્ષૈરશીર્ષકૈઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ઘણા પગવાળા, મોટા પગવાળા, એક પગવાળા અને પગ વિના, ઘણા માથાવાળા, મોટા માથાવાળા, એક માથાવાળા અને માથા વિના જીવ છે,

બહુનેત્રૈર્મહાનેત્રૈરેકનૈત્રૈરનૈત્રકૈઃ । એવંવિધૈર્મહાયોગિભૂતૈર્ભૂતપતિર્વૃતઃ ।। ૫૪.

જ્યાં ઘણા આંખવાળા, મોટી આંખવાળા, એક આંખવાળા અને આંખ વિના જીવ છે— આવા મહાન યોગી ભૂતોની વચ્ચે ભૂતનાથ વસે છે.

વિશુદ્ધમુક્તામણિરત્નભૂષિતે શિલાતલે હેમમયે મનોરમે। સુખોપવિષ્ટં મદનાઙ્ગનાશનં પ્રોવાચ વાક્યં ગિરિરાજપુત્રી ।। ૫૪.

શુદ્ધ મુક્તા અને રત્નોથી શોભતા, સુંદર સોનાની પથ્થર પર આરામથી બેઠેલી, પર્વતકન્યા પાર્વતીએ કામદેવના વિનાશક મહાદેવને આ રીતે પુછ્યું.

ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ ગોવૃષાઙ્કિતશાસન। તવ કણ્ઠે મહાદેવ ભ્રાજતેઽમ્બુદશન્નિભમ્ ।। ૫૪.

હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી, જેનાં ધ્વજ પર વૃષભ છે, મહાદેવ, તમારા ગળામાં મેઘ જેવું કશુંક તેજસ્વી લાગે છે.

નાત્યુલ્બણં નાતિશુબ્રં નીલાઞ્જનચયોપમમ્। કિમિદં દીપ્યતે દેવ કણ્ઠે કામાઙ્ગ નાશન ।। ૫૪.

એ બહુ ઘાટું પણ નથી, બહુ ફિકું પણ નથી, કાજળના ગાઢ વાદળ જેવું લાગે છે—હે દેવ, કામદેવના વિનાશક, તમારા ગળામાં આ શું પ્રકાશે છે?

કો હેતુઃ કારણં કિઞ્ચ કણ્ઠે નીલત્વમીશ્વરઃ । એતત્સર્વં યથાન્યાયં બ્રૂહિ કૌતૂહલં હિમે ।। ૫૪.

હે ઈશ્વર, તમારા ગળામાં આ નિલાપણું કેમ છે? એનું કારણ શું છે? કૃપા કરીને મને બધું સાચું-સાચું કહો, કેમ કે મને જિજ્ઞાસા છે.

શ્રુત્વા વાક્યં તતસ્તસ્યાઃ પાર્વત્યાઃ પાર્વતીપ્રિયઃ । કથાં મઙ્ગલસંયુક્તાં કથયામાસ શઙ્કરઃ ।। ૫૪.

પાર્વતીના આ વચન સાંભળીને, પાર્વતીપ્રિય શંકરે શુભ કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

મથ્યમાનેઽમૃતે પૂર્વં ક્ષીરોદે સુરદાનવૈઃ। અગ્રે સમુત્થિતં તસ્મિન્ વિષં કાલાનલપ્રભમ્ ।। ૫૪.

પહેલાં જ્યારે દેવો અને દાનવો દૂધના સાગરમાં અમૃત મથન કરતા હતા, ત્યારે શરૂઆતમાં જ કાળાગ્નિ જેવું ઝેરી પદાર્થ બહાર આવ્યું.