વાયુપુરાણમ્

ગન્ધર્વેભ્યસ્ત્રિભિઃ પાદૈર્હીના વૈ સર્વગુહ્યકાઃ। પ્રભાવતુલ્યા યક્ષાણાં વિજ્ઞેયાઃ સર્વરાક્ષસાઃ। ઐશ્વર્યહીના યક્ષેભ્યઃ પિશાચાસ્ત્રિ ગુણં પુનઃ ॥ ૮.

બધા ગુહ્યકો ગંધર્વોથી ત્રણ ભાગ ઓછા છે; રાક્ષસો યક્ષો જેટલી શક્તિ ધરાવે છે; પિશાચો યક્ષોથી ત્રણ ગુણ ઓછા છે.

એવં ધનેન રૂપેણ આયુષા ચ બલેન ચ। ધર્મૈશ્વર્યેણ બુદ્ધ્યા ચ તપઃશ્રુતપરાક્રમૈઃ ॥ ૮.

આ રીતે, ધન, રૂપ, આયુષ્ય, બળ, ધર્મ, ઐશ્વર્ય, બુદ્ધિ, તપ, શાસ્ત્રજ્ઞાન અને પરાક્રમમાં પણ.

દેવાસુરેભ્યો હીયન્તે ત્રીન્ પાદાન્ વૈ પરસ્પરમ્। ગન્ધર્વાદ્યાઃ પિશાચાન્તાશ્ચતસ્રો દેવયોનયઃ ॥ ૮.

દેવતા અને અસુરો પરસ્પર ત્રણ ભાગ ઓછા છે; ગંધર્વથી પિશાચ સુધી ચાર દેવયોનિઓ ગણાય છે.

અતઃ શ્રૃણુત ભદ્રં વઃ પ્રજાઃ ક્રોધવશત્મકાઃ । ક્રોધાયાં કન્યકા જજ્ઞે દ્વાદશ હ્યાત્મસમ્ભવાઃ। તા ભાર્યાઃ પુલહસ્યાસન્નામતસ્તા નિબોધત ॥ ૮.

હવે, ક્રોધથી ચાલતા પ્રજાઓ, તમે સુનાવો. ક્રોધમાંથી એક કન્યા જન્મી, અને એની પોતાની દેહમાંથી બાર દીકરીઓ પેદા થઈ. એ બધી પુલહાની પત્નીઓ બની. હવે એના નામો ધ્યાનથી સાંભળો.

મૃગી ચ મૃગમન્દા ચ હરિભદ્રા ઇરાવતી। ભૂતા ચ કપિશા દંષ્ટ્રા નિશા તિર્યા તથૈવ ચ। શ્વેતા ચૈવ સ્વરા ચૈવ સુરસા ચેતિ વિશ્રુતાઃ ॥ ૮.

મૃગી, મૃગમંદા, હરિભદ્રા, ઇરાવતી, ભૂતા, કપિશા, દંષ્ટ્રા, નિશા, તિર્ય, શ્વેતા, સ્વરા અને સુરસા — આ બધી પ્રસિદ્ધ નામો છે.

મૃગ્યાસ્તુ હરિણાઃ પુત્રા મૃગાશ્ચાન્યે શશાસ્તથા। ન્યઙ્કવઃ શરભા યે ચ રુરવઃ પૃષતાશ્ચ યે ॥ ૮.

મૃગીમાંથી હરણો જન્મ્યા, અને મૃગમંદાથી બીજા હરણો તથા સસલાઓ પેદા થયા. એમાંથી ન્યંકવ, શરભ, રુરુ અને પૃષત પણ ઉત્પન્ન થયા.

મૃગરાજા મૃગમન્દાયા ગવયાશ્ચાપરે તથા। મહિષોષ્ટ્રવરાહાશ્ચ ખડ્ગગૌરમુખાસ્તથા ॥ ૮.

મૃગમંદામાંથી મૃગરાજ જન્મ્યો, અને ગવય પણ. મહિષ, ઊંટ, વરાહ, ખડગ અને ગૌરમુખ પણ એમાંથી પેદા થયા.

હરેસ્તુ હરયઃ પુત્રા ગોલાઙ્ગુલતરક્ષવઃ । વાનરાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ વ્યાઘ્રાઃ કિમ્પુરુષાસ્તથા। ઇત્યેવમાદયોઽન્યેઽપિ ઇરાવત્યા નિબોધત ॥ ૮.

હરિમાંથી હરિ, ગોલાંગુલ, તરક્ષ, વાનર, કિન્નર, વાઘ અને કિમ્પુરુષ ઉત્પન્ન થયા. એ જ રીતે, ઇરાવતીમાંથી પણ બીજા પ્રકારના પ્રાણી પેદા થયા — એનું પણ ધ્યાનથી સાંભળો.

સૂર્યસ્યાણ્ડકપાલે દ્વે સમાનીય તુ ભૌવનઃ। હસ્તાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રથન્તરમગાયત ॥ ૮.

ભૌવનાએ સૂર્યના અંડાના બે ભાગો એકઠા કર્યા અને બંને હાથથી પકડીને રથંતર સામન ગાયું.

સામ્ના પ્રસૂયમાનેન સદ્ય એવ ગજોઽભવત્। સ પ્રાયચ્છદિરાવત્યૈ પુત્રાર્થં સ તુ ભૌવનઃ ॥ ૮.

જ્યારે સામન ગવાયું, ત્યારે તરત જ એક ગજ જન્મ્યો. ભૌવનાએ એ ગજને પુત્ર માટે ઇરાવતીને આપ્યો.

ઇરાવત્યાઃ સુતો યસ્માત્તસ્માદૈરાવતઃ સ્મૃતઃ । દેવરાજોપવાહ્યત્વાત્ પ્રથમઃ સ મતઙ્ગરાટ્। શુભ્રાભ્રભાશ્ચતુર્દ્દંષ્ટ્રઃ શ્રીમાનૈરાવતો ગજઃ ॥ ૮.

કારણ કે એ ઇરાવતીનો દીકરો હતો, તેથી એને ઐરાવત કહે છે. દેવરાજના રથમાં જોડાતા એ પ્રથમ ગજરાજ થયો. એ ચારે દાંતવાળો, શ્વેત વાદળ જેવો તેજસ્વી ઐરાવત ગજ છે.

અપ્સુજસ્યૈકમૂલસ્ય સુવર્ણાભસ્ય હસ્તિનઃ । ષડ્દન્તસ્ય હિ ભદ્રસ્ય ઔપાવાહ્યશ્ચ વૈ બલઃ ॥ ૮.

અપ્સુજના એક જ મૂળમાંથી જન્મેલો, સોનાની જેમ તેજવાળો, છ દાંતવાળો અને ભદ્ર નામનો ગજ રથમાં જોડાય છે. બલ એનો બળ છે.

તસ્ય પુત્રોઽઞ્જનશ્ચૈવ સુપ્રતીકોઽથ વામનઃ। પદ્મશ્ચૈવ ચતુર્થોઽભૂદ્ધસ્તિની ચાભ્રમુસ્તથા ॥ ૮.

એના દીકરાઓ અંજન, સુપ્રતીક, વામન અને ચોથો પદ્મ છે. હસ્તિની અને આભ્રમૂ પણ જન્મ્યા.

thumb|400px|દિગ્ગજ1 દિગ્ગજાંસ્તાંશ્ચ ચત્વારઃ શ્વેતાઽજનયતાશુગાન્ । ભદ્રં મૃગઞ્ચ મન્દં ચ સઙ્કીર્ણં ચતુરઃ સુતાન્ ॥ ૮.

શ્વેતાએ દિશાઓના ચાર ઝડપી ગજ પેદા કર્યા — ભદ્ર, મૃગ, મંદ અને સંકીર્ણ — આ ચાર દીકરાઓ.

સઙ્કીર્ણોઽપ્યઞ્જનો યસ્તુ ઉપવાહ્યો યમસ્ય તુ। ભદ્રો યઃ સુપ્રતીકસ્તુ હરિતઃ સ હ્યપામ્પતેઃ ॥ ૮.

સંકીર્ણ, જે અંજન છે, એ યમના રથમાં જોડાય છે. ભદ્ર, જે સુપ્રતીક છે, એ લીલો છે અને એ જલપતિનો ગજ છે.

પદ્મો મન્દસ્તુ યો ગૌરો દ્વિપો હ્યૈલવિલસ્ય સઃ। મૃગઃ શ્યામસ્તુ યો હસ્તી ઉપવાહ્યઃ સ પાવકૈઃ ॥ ૮.

પદ્મ, જે મંદ છે, એ સફેદ છે અને ઐલવિલનો ગજ છે. મૃગ, જે શ્યામ છે, એ અગ્નિદેવોના રથમાં જોડાય છે.

પદ્મોત્તરસ્તુ યઃ પદ્મૌ ગજો વૈ વરુણો ગણઃ। ઉપલેપનમેષશ્ચ તસ્યાષ્ટૌ જજ્ઞિરે સુતાઃ ॥ ૮.

પદ્મોત્તર, જે પદ્મ છે, એ વરુણના ગજગણનો છે. ઉપલેપન, જે મેષ છે, એના આઠ દીકરા જન્મ્યા.

ઉદગ્રભાવેનોપેતા જાયન્તે તસ્ય ચાન્વયે। શ્વેતબાલનખાઃ પિઙ્ગા વર્ષ્મવન્તો મતઙ્ગજાઃ। મતઙ્ગજાન્ પ્રવક્ષ્યામિ નાગાનન્યાનપિ ક્રમાત્ ॥ ૮.

એના વંશમાં ઉન્નત બળવાળા, સફેદ નખવાળા, પિંગળ અને મોટા શરીરવાળા ગજ જન્મે છે. હવે હું ગજ અને બીજા નાગોનું ક્રમવાર વર્ણન કરીશ.

કપિલઃ પુણ્ડરીકશ્ચ સુમનાભો રથાન્તરઃ। જાતૌ નામ્ના સુતૌ તાભ્યાં સુપ્રતિષ્ઠપ્રમર્દ્દનૌ ॥ ૮.

કપિલ, પુંડરીક, સુમનાભ અને રથાંતર — એમાંથી બે દીકરાઓ જન્મ્યા, જે સુસ્થાપિત અને પરાક્રમી હતા.

શૂલાઃ સ્થૂલાઃ શિરોદાન્તાઃ શુદ્ધબાલનખાસ્તથા। બલિનઃ શક્તિનશ્ચૈવ સ્મૃતાસ્ત્વાકુલિકા ગજાઃ ॥ ૮.

શૂળ, સ્થૂળ, શિરોદંત, શુદ્ધ નખવાળા, બળવાન અને શક્તિશાળી — આ ગજોને આકુલિક કહેવામાં આવે છે.

પુષ્પદન્તો બૃહત્સામા ષડ્દન્તો દન્ત પુષ્પવાન્। તામ્રવર્ણશ્ચ તત્પુત્રઃ સહચારિવિષાણિતઃ ॥ ૮.

પુષ્પદંત, બૃહત્સામા, છ દાંતવાળો, દંતપુષ્પવાન અને તામ્રવર્ણ — એનો દીકરો, સાથીઓ સાથે અને દાંતોની શોભાથી યુક્ત છે.

અન્વયે ચાસ્ય જાયન્તે લમ્બોષ્ઠાશ્ચારુદર્શિનઃ। શ્યામાઃ સુદર્શનાશ્ચણ્ડા નાનાપીડાયતાનનાઃ ॥ ૮.

આ વંશમાં જેઓ જન્મે છે, તેઓના હોઠ જાડા હોય છે અને ચહેરા સુંદર હોય છે; તેઓ શ્યામવર્ણના, આકર્ષક, કઠોર સ્વભાવના અને અનેક પ્રકારની પીડાથી ચહેરા પર નિશાન ધરાવે છે.

વામદેવોઽઞ્જનશ્યામઃ સામ્નો જજ્ઞેઽથ વામનઃ। ભાર્યા ચૈવાઙ્ગદા તસ્ય નીલવલ્લક્ષણૌ સુતૌ ॥ ૮.

વામદેવ, જે કાજળ જેવો કાળો હતો, તે સામનાથી જન્મ્યો અને પછી વામન થયો; તેની પત્ની આંગદા હતી અને તેમના બે પુત્રો, નીલવલ્લી જેવા નિશાન ધરાવતા, જન્મ્યા.

ચણ્ડશ્ચાત્રશિરો ગ્રીવા વ્યૂઢોરસ્કાસ્તરસ્વિનઃ। નરૈર્બદ્ધાઃ કુલે તેષાં જાયન્તે વિકૃતા ગજાઃ ॥ ૮.

આ વંશમાં ચંડ નામનો એક હતો, જેના માથું અને ગળું સ્તંભ જેવું, છાતી પહોળી અને ગતિશીલ હતી; તેમના કુળમાં માણસો દ્વારા બાંધવામાં આવેલા વિકૃત હાથીઓ જન્મે છે.

સુપ્રતીકસ્તુ રૂપેણ નાસ્ત્યસ્ય સદૃશો ગજઃ । તસ્ય પ્રહારી સમ્પાતી પૃથુશ્ચિત્તિસુતાસ્ત્રયઃ ॥ ૮.

રૂપમાં સુપ્રતીક જેવો બીજો કોઈ હાથી નથી; તેના ત્રણ પુત્રો હતા – પ્રહારિ, સંપાતિ અને પૃથુચિત્તિ.

પશવો દીર્ઘતાલ્વૌષ્ઠાઃ સુવિભક્તશિરોદરાઃ। જાયન્તે મૃદુસમ્ભૂતા વંશે તસ્ય મતઙ્ગજાઃ ॥ ૮.

આ વંશમાં, લાંબા તાળુ અને હોઠ, સુંદર માથું અને પેટ ધરાવતા, નરમ સ્વભાવના અને ભવ્ય હાથીઓ જન્મે છે.

અઞ્જનાદઞ્જના સામ્નો વિજજ્ઞે ચાઞ્જનાવતી। એવં માતા તયોશ્ચાપિ પ્રથિતાયુરજઃસુતૌ ॥ ૮.

અંજનાથી અંજના અને સામનાથી અંજનાવતી જન્મી; આમ, તેમની માતા પ્રસિદ્ધ થઈ અને આયુરજાના બે પુત્રો થયા.

મહાવિભક્તશિરસઃ સ્નિગ્ધજીમૂતસન્નિભાઃ। સુદર્શનાઃ સુવર્ષ્માણઃ પદ્માભાઃ પરિમણ્ડલાઃ। શૂનાઃ પીતાયતમુખા ગજાસ્તસ્યાન્વયેઽભવન્ ॥ ૮.

આ વંશમાં, વિશાળ ફાટેલા માથાવાળા, ચમકતા મેઘ જેવા, સુંદર, મજબૂત, કમળ જેવો રંગ ધરાવતા, ગોળાકાર, દાંત વિના અને પીળા લાંબા મોઢાવાળા હાથીઓ જન્મ્યા.

જજ્ઞે ચન્દ્રમસઃ સામ્નઃ પિઙ્ગલા કુમુદદ્યુતિઃ। પિઙ્ગલાયાઃ સુતૌ તસ્યા મહાપદ્મોર્મિમાલિનૌ ॥ ૮.

ચંદ્રમસ અને સામનાથી પિંગલા જન્મી, જે કમળ જેવી તેજસ્વી હતી; પિંગલાના બે પુત્રો મહાપદ્મ અને ઉર્મિમાળી હતા.