વાયુપુરાણમ્

તસ્યાસ્ત્વપિ ચ નીલાયા વિકચા નામ રાક્ષસી। દુહિતા સ્વભાવવિકચા મન્દસત્ત્વપરાક્રમા ॥ ૮.

અને નીલામાંથી વિકચા નામની રાક્ષસી જન્મી, જે સ્વભાવથી ફૂલેલી, બુદ્ધિથી મંદ અને બળથી નબળી હતી.

તસ્યા અપિ વિરૂપેણ નૈઋતેનેહ ચ પ્રજાઃ। ઉત્પાદિતાઃ સુરા ઘોરાઃ શ્રૃણુ તાસ્ત્વનુપૂર્વશઃ ॥ ૮.

તેમાથી પણ, વિરુપ નામના નૈૃત દ્વારા ભયાનક દેવપ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થયા—તેમના નામો હવે ક્રમશઃ સાંભળો.

દંષ્ટ્રાકરાલવિકૃતા મહાકર્ણા મહોદરાઃ। હારકા ભીષકાશ્ચૈવ તથૈવ ક્રામકાઃ પરે ॥ ૮.

દાંતવાળા, વિકૃત મુખવાળા, મોટા કાનવાળા, વિશાળ પેટવાળા, હારક, ભીષક અને ક્રામક—આ બધા બીજા પણ છે.

વૈનકાશ્ચ પિશાચાશ્ચ વાહકાઃ પ્રાશકાઃ પરે। ભૂમિરાક્ષસકા હ્યેતે મન્દાઃ પુરુષવિક્રમાઃ ॥ ૮.

વૈનક, પિશાચ, વાહક અને પ્રાશક—આ બધા ભૂમિ પર રહેતા રાક્ષસો છે, જે ધીમા અને માનવસમાન બળ ધરાવે છે.

ચરન્ત્યદૃષ્ટપૂર્વાશ્ચ નાનાકારા હ્યનેકશઃ। ઉત્કૃષ્ટ બલસત્ત્વા યે તે ચ વૈ ખેચરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

આ અનેક પ્રકારના, કદી ન જોયેલા રૂપવાળા, અનેક સંખ્યામાં વિહરતા રહે છે; જે ઉત્તમ બળ અને શક્તિ ધરાવે છે, તેઓને ખેચર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

લક્ષમાત્રેણ ચાકાશં સ્વલ્પાઃ સ્વલ્પં ચરન્તિ વૈ । એતૈર્વ્યાપ્તમિમં લોકં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥ ૮.

લક્ષમાત્ર જેટલી જગ્યા હોય, તેમાં નાનાં નાનાં જીવ માત્ર થોડું જ ફરતા હોય છે; આવા અનેક જીવોથી આ આખું જગત સૈંકડો અને હજારો વખત વ્યાપેલું છે.

ભૂમી રાક્ષસકૈઃ સર્વૈરનેકૈઃ ક્ષુદ્રરાક્ષસૈઃ। નાનાપ્રકારૈરાક્રાન્તા નાનાદેશાઃ સમન્તતઃ ॥ ૮.

આ ધરતી સર્વત્ર વિવિધ જાતિના રાક્ષસો અને અનેક પ્રકારના નાના રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાઈ ગઈ છે, જે વિવિધ પ્રદેશોમાં વસે છે.

સમાસાભિહતાશ્વૈવ હ્યષ્ટૌ રાક્ષસમાતરઃ। અષ્ટૌ વિભાગા હ્યેષાં હિ વિખ્યાતા અનુપૂર્વશઃ ॥ ૮.

જેમ ઘોડાંઓ ટોળે વળીને મારવામાં આવે છે, તેમ રાક્ષસોની પણ આઠ માતાઓ છે; એમના આઠ વિભાગો પણ ક્રમશઃ જાણીતા છે.

ભદ્રકા નિકરાઃ કેચિદ્યજ્ઞનિષ્પત્તિહેતુકાઃ। સહસ્રસતસઙ્ખ્યાતા મર્ત્ત્યલોકવિચારિણઃ ॥ ૮.

કેટલાક ભદ્રિકા નામે ઓળખાય છે, જે યજ્ઞની પૂર્ણતા માટે હોય છે; એ લોકો સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં મનુષ્યલોકમાં ફરતા રહે છે.

પૂતના માતૃસામાન્યાસ્તથા ભૂતભયઙ્કરાઃ। બાલાનાં માનુષે લોકે ગ્રહા વૈમાનહેતુકાઃ ॥ ૮.

પૂતના સામાન્ય માતૃરૂપે જાણીતી છે અને ભયાનક પણ છે; મનુષ્યલોકમાં એ બાળકોને નુકસાન પહોંચાડતી ગ્રહરૂપે માનવામાં આવે છે.

સ્કન્દગ્રહાદયશ્ચૈવ આપકાસ્ત્રાસકાદયઃ। કૌમારાસ્તે તુ વિજ્ઞેયા બાલાનાં ગ્રહવૃત્તયઃ ॥ ૮.

સ્કંદગ્રહ અને અન્ય, તેમજ આપક અને ત્રાસક પણ બાળાવસ્થાના ગ્રહ માનવામાં આવે છે, જે બાળકોને અસર કરે છે.

સ્કન્દગ્રહવિશેષાણાં માયિકાનાં તથૈવ ચ। પૂતનાનામભૂતાનાં યે ચ લોકવિનાયકાઃ ॥ ૮.

સ્કંદગ્રહના વિશેષ પ્રકારો, માયિક, પૂતના, ભૂત અને જે લોકના નેતા છે, એ બધાની પણ વાત થાય છે.

સહસ્રશત સઙ્ખ્યાનાં મર્ત્યલોકવિચારિણામ્। એવં ગણશતાન્યેવ ચરન્તિ પૃથિવીમિમામ્ ॥ ૮.

સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં, મનુષ્યલોકમાં ફરતા આવા અનેક જૂથો આ ધરતી પર સતત ભટકતા રહે છે.

યક્ષાઃ પુણ્યતમા નામ તથા યે કેઽપિ ગુહ્યકાઃ। યક્ષા દેવજના શ્ચૈવ તથા પુણ્યજનાશ્ચ યે ॥ ૮.

યક્ષોને સૌથી પવિત્ર માનવામાં આવે છે, તેમ જ ગુહ્યક પણ; યક્ષ, દેવજન અને પવિત્ર લોકો એમના સમાન ગણાય છે.

ગુહ્યકાનાઞ્ચ સર્વેષામગસ્ત્યા યે ચ રાક્ષસાઃ । પૌલસ્ત્યા રાક્ષસા યે ચ વિશ્વામિત્રાશ્ચ યે સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

બધા ગુહ્યકોમાં અગસ્ત્યના અને રાક્ષસો, પુલસ્ત્યના રાક્ષસો અને જે વિશ્વામિત્રના કહેવાય છે, એ પણ આવે છે.

યક્ષાણાં રાક્ષસાનાઞ્ચ પૌલસ્ત્યાગસ્ત્યયશ્ચ યે । તેષાં રાજા મહારાજઃ કુબેરો હ્યલકાધિપઃ ॥ ૮.

યક્ષ, રાક્ષસ, પુલસ્ત્ય અને અગસ્ત્યના વંશજોમાં, એમનો રાજા, મહારાજા, અલકાપુરીના અધિપતિ કુબેર છે.

યક્ષા દૃષ્ટ્વા પિબન્તીહ નૃણાં માંસમસૃગ્વસામ્। રક્ષાંસ્યનુપ્રવેશેન પિશાચાઃ પરિપીડનૈઃ ॥ ૮.

યક્ષો અહીં મનુષ્યોનું માંસ અને લોહી જોઈને પી જાય છે; રાક્ષસો અંદર પ્રવેશી અને પિશાચો ત્રાસ આપી દુઃખ આપે છે.

સર્વલક્ષણસમ્પન્નાઃ સમક્ષેત્રાશ્ચ દૈવતૈઃ। ભાસ્વરા બલવન્તશ્ચ ઈશ્વરાઃ કરામરૂપિણઃ ॥ ૮.

એ બધા સર્વ ગુણોથી યુક્ત, દેવતાઓ સાથે સમાન સ્થાને રહેતા, તેજસ્વી, શક્તિશાળી, ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકનારા સ્વામી છે.

અનાભિભક્ષા વિક્રાન્તાઃ સર્વલોકનમસ્કૃતાઃ। સૂક્ષ્માશ્ચૌજસ્વિનો મેધ્યા વરદા યજ્ઞિયાશ્ચ યે ॥ ૮.

એ અખાદ્ય, પરાક્રમી, બધા લોકોથી પૂજિત, સૂક્ષ્મ, બળવાન, પવિત્ર, વરદાન આપનારા અને યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે.

દેવાનાં તુલ્યધર્માણાં હ્યસુરાઃ સર્વશઃ સ્મૃતાઃ। ત્રિભિઃ પાધૈસ્તુ ગન્ધર્વા દેવૈ ર્હીનાઃ પ્રભાવતઃ ॥ ૮.

દેવતાઓ જેવાં જ ધર્મ ધરાવતા અસુરો પણ જાણીતા છે; ગંધર્વો શક્તિમાં દેવોથી ત્રણ ભાગ ઓછા છે.

ગન્ધર્વેભ્યસ્ત્રિભિઃ પાદૈર્હીના વૈ સર્વગુહ્યકાઃ। પ્રભાવતુલ્યા યક્ષાણાં વિજ્ઞેયાઃ સર્વરાક્ષસાઃ। ઐશ્વર્યહીના યક્ષેભ્યઃ પિશાચાસ્ત્રિ ગુણં પુનઃ ॥ ૮.

બધા ગુહ્યકો ગંધર્વોથી ત્રણ ભાગ ઓછા છે; રાક્ષસો યક્ષો જેટલી શક્તિ ધરાવે છે; પિશાચો યક્ષોથી ત્રણ ગુણ ઓછા છે.

એવં ધનેન રૂપેણ આયુષા ચ બલેન ચ। ધર્મૈશ્વર્યેણ બુદ્ધ્યા ચ તપઃશ્રુતપરાક્રમૈઃ ॥ ૮.

આ રીતે, ધન, રૂપ, આયુષ્ય, બળ, ધર્મ, ઐશ્વર્ય, બુદ્ધિ, તપ, શાસ્ત્રજ્ઞાન અને પરાક્રમમાં પણ.

દેવાસુરેભ્યો હીયન્તે ત્રીન્ પાદાન્ વૈ પરસ્પરમ્। ગન્ધર્વાદ્યાઃ પિશાચાન્તાશ્ચતસ્રો દેવયોનયઃ ॥ ૮.

દેવતા અને અસુરો પરસ્પર ત્રણ ભાગ ઓછા છે; ગંધર્વથી પિશાચ સુધી ચાર દેવયોનિઓ ગણાય છે.

અતઃ શ્રૃણુત ભદ્રં વઃ પ્રજાઃ ક્રોધવશત્મકાઃ । ક્રોધાયાં કન્યકા જજ્ઞે દ્વાદશ હ્યાત્મસમ્ભવાઃ। તા ભાર્યાઃ પુલહસ્યાસન્નામતસ્તા નિબોધત ॥ ૮.

હવે, ક્રોધથી ચાલતા પ્રજાઓ, તમે સુનાવો. ક્રોધમાંથી એક કન્યા જન્મી, અને એની પોતાની દેહમાંથી બાર દીકરીઓ પેદા થઈ. એ બધી પુલહાની પત્નીઓ બની. હવે એના નામો ધ્યાનથી સાંભળો.

મૃગી ચ મૃગમન્દા ચ હરિભદ્રા ઇરાવતી। ભૂતા ચ કપિશા દંષ્ટ્રા નિશા તિર્યા તથૈવ ચ। શ્વેતા ચૈવ સ્વરા ચૈવ સુરસા ચેતિ વિશ્રુતાઃ ॥ ૮.

મૃગી, મૃગમંદા, હરિભદ્રા, ઇરાવતી, ભૂતા, કપિશા, દંષ્ટ્રા, નિશા, તિર્ય, શ્વેતા, સ્વરા અને સુરસા — આ બધી પ્રસિદ્ધ નામો છે.

મૃગ્યાસ્તુ હરિણાઃ પુત્રા મૃગાશ્ચાન્યે શશાસ્તથા। ન્યઙ્કવઃ શરભા યે ચ રુરવઃ પૃષતાશ્ચ યે ॥ ૮.

મૃગીમાંથી હરણો જન્મ્યા, અને મૃગમંદાથી બીજા હરણો તથા સસલાઓ પેદા થયા. એમાંથી ન્યંકવ, શરભ, રુરુ અને પૃષત પણ ઉત્પન્ન થયા.

મૃગરાજા મૃગમન્દાયા ગવયાશ્ચાપરે તથા। મહિષોષ્ટ્રવરાહાશ્ચ ખડ્ગગૌરમુખાસ્તથા ॥ ૮.

મૃગમંદામાંથી મૃગરાજ જન્મ્યો, અને ગવય પણ. મહિષ, ઊંટ, વરાહ, ખડગ અને ગૌરમુખ પણ એમાંથી પેદા થયા.

હરેસ્તુ હરયઃ પુત્રા ગોલાઙ્ગુલતરક્ષવઃ । વાનરાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ વ્યાઘ્રાઃ કિમ્પુરુષાસ્તથા। ઇત્યેવમાદયોઽન્યેઽપિ ઇરાવત્યા નિબોધત ॥ ૮.

હરિમાંથી હરિ, ગોલાંગુલ, તરક્ષ, વાનર, કિન્નર, વાઘ અને કિમ્પુરુષ ઉત્પન્ન થયા. એ જ રીતે, ઇરાવતીમાંથી પણ બીજા પ્રકારના પ્રાણી પેદા થયા — એનું પણ ધ્યાનથી સાંભળો.

સૂર્યસ્યાણ્ડકપાલે દ્વે સમાનીય તુ ભૌવનઃ। હસ્તાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રથન્તરમગાયત ॥ ૮.

ભૌવનાએ સૂર્યના અંડાના બે ભાગો એકઠા કર્યા અને બંને હાથથી પકડીને રથંતર સામન ગાયું.