વાયુપુરાણમ્

એવં પુરસહસ્રાણિં નાગદાનવરક્ષસામ્। તલે જ્ઞેયાનિ પ્રથમે કૃષ્ણભૌમે ન સંશયઃ ॥ ૫૦.

આ રીતે, નાગ, દાનવ અને રાક્ષસોની હજારો નગરો પ્રથમ કાળી જમીનમાં છે—એમાં કોઈ શંકા નથી.

દ્વિતીયેઽપિ તલે વિપ્રા દૈત્યેન્દ્રસ્ય સુરક્ષસઃ। મહાજમ્ભસ્ય ચ તથા નગરં પ્રથમસ્ય તુ ॥ ૫૦.

બીજાં સ્તરે પણ, હે વિદ્વાનોએ, દૈત્ય રાજા સુરક્ષસાનું અને મહાજંભનું, જે પ્રથમ છે, એનું શહેર છે.

હયગ્રીવસ્ય કૃષ્ણસ્ય નિકુમ્ભસ્ય ચ મન્દિરમ્। શઙ્ખાખ્યેયસ્ય ચ પુરં નગરં ગોમુખસ્ય ચ ॥ ૫૦.

હયગ્રીવ, કૃષ્ણ અને નિકુંભનું મહેલ છે; શંખની નગરી અને ગોમુખનું શહેર છે.

રાક્ષસસ્ય ચ નીલસ્ય મેઘસ્ય ક્રથનસ્ય ચ। પુરઞ્ચ કુરુપાદસ્ય મહોષ્ણીષસ્ય ચાલયમ્ ॥ ૫૦.

રાક્ષસ નીલનું શહેર, મેઘનું, ક્રથનનું, કુરુપાદનું અને મહોષ્ણીષનું શહેર પણ છે.

કમ્બલસ્ય ચ નાગસ્ય પુરમશ્વતરસ્ય ચ। કદ્રુપુત્રસ્ય ચ પુરં તક્ષકસ્ય મહાત્મનઃ ॥ ૫૦.

કંબલ નામના સાપનું શહેર, અશ્વતરનું, અને કદ્રુપુત્ર મહાત્મા તક્ષકનું શહેર પણ છે.

એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્। દ્વિતીયેઽસ્મિન્ તલે વિપ્રાઃ પાણ્ડુભૌમે ન સંશયઃ ॥ ૫૦.

આ રીતે, બીજાં તળે હજારો શહેરો સાપો, દાનવો અને રાક્ષસોના પાંડુભૂમિ પર છે, હે વિદ્વાનો, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

તૃતીયે તુ તલેખ્યાતં પ્રહ્લાદસ્ય મહાત્મનઃ। અનુહ્લાદસ્ય ચ પુરં દેત્યેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ ॥ ૫૦.

ત્રીજા તળે મહાત્મા પ્રહલાદનું શહેર અને મહાત્મા દૈત્યરાજ અનુહ્લાદનું શહેર કહેવાય છે.

તારકાખ્‌યસ્ય ચ પુરં પુરં ત્રિશિરસસ્તથા। શિશુમારસ્ય ચ પુરં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્ ॥ ૫૦.

તારકનું શહેર, ત્રિશિરાનું શહેર અને ખુશહાલ અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું શિશુમારનું શહેર પણ છે.

ચ્યવનસ્ય ચ વિજ્ઞેયં રાક્ષસસ્ય ચ મન્દિરમ્। રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચ પુરંકુમ્ભિલસ્ય ખરસ્યચ ॥ ૫૦.

ચ્યવનનું નિવાસસ્થાન, રાક્ષસનું મકાન અને રાક્ષસરાજ કુંભિલ અને ખરાનું શહેર પણ જાણીતા છે.

વિરાધસ્ય ચ ક્રૂરસ્ય પુરમુલ્કામુખસ્ય ચ। હેમકસ્ય ચ નાગસ્ય તથા પાણ્ડુરકસ્ય ચ ॥ ૫૦.

ક્રૂર વિરાઘનું શહેર, ઉલ્કામુખનું, હેમક નામના સાપનું અને પાંડુરકનું શહેર પણ છે.

મણિમન્ત્રસ્ય ચ પુરં કપિલસ્ય ચ મન્દિરમ્। નન્દસ્ય ચોરગપતેર્વિશાલસ્ય ચ મન્દિરમ્ ॥ ૫૦.

મણિમંત્રનું શહેર, કપિલનું નિવાસસ્થાન, અને નંદ નામના સાપોના રાજા તથા વિશાળનું મકાન પણ છે.

એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્। તૃતીયેઽસ્મિસ્તલે વિપ્રાઃ પીતભૌમે ન સંશયઃ ॥ ૫૦.

આ રીતે, ત્રીજા તળે પીળા રંગની ધરા પર હજારો શહેરો સાપો, દાનવો અને રાક્ષસોના છે, હે વિદ્વાનો, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

ચતુર્થે દૈત્યસિંહસ્ય કાલનેમેર્મહાત્મનઃ। ગજકર્ણસ્ય ચ પુરં નગરં કુઞ્જરસ્ય ચ ॥ ૫૦.

ચોથા તળે મહાત્મા દૈત્યપતિ કાલનેમિનું શહેર, ગજકર્ણનું શહેર અને કુઞ્જરનું શહેર છે.

રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચ પુરં સુમાલેર્બહુવિસ્તરમ્। મુઞ્જસ્ય લોકનાથસ્ય વૃકવક્ત્રસ્ય ચાલયમ્ ॥ ૫૦.

રાક્ષસરાજ સુમાલીનું વિશાળ શહેર, મુઞ્જ લોકનાથનું નિવાસસ્થાન અને વૃકવક્ત્રનું મકાન પણ છે.

બહુયોજનસાહસ્રં બહુપક્ષિસમાકુલમ્ । નગરં વૈનતેયસ્ય ચતુર્થેઽસ્મિન્ રસાતલે ॥ ૫૦.

અહીં ચોથા તળે હજારો યોજન જેટલું વિસ્તૃત અને અનેક પક્ષીઓથી ભરેલું વૈનતેયનું શહેર છે.

પઞ્ચમે શર્કરાભૌમે બહુયોજનવિસ્તૃતે। વિરોચનસ્ય નગરં દૈત્યસિંહસ્ય ધીમતઃ ॥ ૫૦.

પાંચમા તળે, જે રેતી જેવી ધરા અને વિશાળ વિસ્તાર ધરાવે છે, ત્યાં બુદ્ધિમાન દૈત્યપતિ વિરોचनનું શહેર છે.

વૈઢૂર્ય્યસ્યાગ્નિજિહ્વસ્ય હિરણ્યાક્ષસ્ય ચાલયમ્। પુરઞ્ચ વિદ્યુજ્જિહ્વસ્ય રાક્ષસસ્ય ચ ધીમતઃ ॥ ૫૦.

વૈઢૂર્ય, અગ્નિજિહ્વા અને હિરણ્યાક્ષનું નિવાસસ્થાન, તથા બુદ્ધિમાન રાક્ષસ વિદ્યુજ્જિહ્વાનું શહેર પણ છે.

મહામેઘસ્ય ચ પુરં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય શાલિનઃ। કર્મ્મારસ્ય ચ નાગસ્ય સ્વસ્તિકસ્ય જયસ્ય ચ ॥ ૫૦.

મહામેઘનું શહેર, રાક્ષસરાજ શાલિનું, કર્માર નામના સાપનું, તથા સ્વસ્તિક અને જયાનું શહેર પણ છે.

એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્। પઞ્ચમેઽપિ તથા જ્ઞેયં શર્કરાનિલયે સદા ॥ ૫૦.

આ રીતે, પાંચમા તળે પણ રેતીવાળી ધરા પર સાપો, દાનવો અને રાક્ષસોના હજારો શહેરો હંમેશા જાણીતા છે.

ષષ્ઠે તલે દૈત્યપતેઃ કેસરેર્નગરોત્તમમ્। સુપર્વ્વણઃ સુલોમ્નશ્ચ નગરં મહિષસ્ય ચ। રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચ પુરમુત્ક્રોશસ્ય મહાત્મનઃ ॥ ૫૦.

છઠ્ઠા તળે દૈત્યપતિ કેસરીનું ઉત્તમ શહેર, સુપર્વણ, સુલોમન, મહિષ અને મહાત્મા રાક્ષસરાજ ઉત્ક્રોશના શહેરો છે.

તત્રાસ્તે સુરસાપુત્રઃ શતશીર્ષો મુદા યુતઃ। કશ્યપસ્ય સુતઃ શ્રીમાન્ વાસુકિર્નામ નાગરાટ્ ॥ ૫૦.

ત્યાં સુરસા પુત્ર, આનંદથી ભરેલો શતશીર્ષ, કશ્યપપુત્ર શ્રીમંત વાસુકિ નામનો નાગરાજ વસે છે.

એવં પુરસહસ્રાણિ નાગદાનવરક્ષસામ્ । ષષ્ઠે તલેઽસ્મિન્ વિખ્યાતે શિલાભૌમે રસાતલે ॥ ૫૦.

આ પ્રસિદ્ધ છઠ્ઠા રસાતળના પડખામાં, હજારો નાગ, દાનવ અને રાક્ષસોના શહેરો પથ્થર જેવી જમીન પર વસેલા છે.

સપ્તમે તુ તલે જ્ઞેયં પાતાલે સર્વ્વપશ્ચિમે । પુરં બલેઃ પ્રમુદિતં નરનારીસમાકુલમ્ ॥ ૫૦.

સાતમા પડખામાં, જે પાતાળ તરીકે ઓળખાય છે અને સૌથી પશ્ચિમે છે, ત્યાં બલિનું આનંદથી ભરેલું, પુરુષો અને સ્ત્રીઓથી ગૂંજતું સુંદર શહેર છે.

અસુરાશીવિષૈઃ પૂર્ણમુદ્ધૃતૈર્દ્દેવશત્રુભિઃ। મુચુકુન્દસ્ય દૈત્યસ્ય તત્ર વૈ નગરં મહત્ ॥ ૫૦.

ત્યાંનું મહાનગર દૈત્ય મુચુકુંદનું છે, જેમાં અસુરો, ઝેરી સાપો અને દેવોના દુશ્મનો ભરેલા છે, જે નીચે ફેંકાયા છે.

અનેકૈર્દિતિપુત્રાણાં સમુદીર્ણૈર્મહાપુરૈઃ। તથૈવ નાગનગરૈઋદ્ધિમદ્ભિઃ સહસ્રશઃ ॥ ૫૦.

તે શહેર અનેક દિતિના પુત્રોના વિશાળ મહાનગરો અને એ જ રીતે હજારો સમૃદ્ધ નાગનગરોથી ભરેલું છે.

દૈત્યાનાં દાનવાનાઞ્ચ સમુદીર્ણૈ ર્મહાપુરૈઃ। ઉદીર્ણૈ રાક્ષસાવાસૈરનેકૈશ્ચ સમાકુલમ્ ॥ ૫૦.

તેમાં દૈત્ય અને દાનવોના મહાનગરો, તેમજ અનેક રાક્ષસોના નિવાસસ્થાનો છે, જેના કારણે તે વિસ્તાર ખુબ જ વસ્તીભર્યો છે.

પાતાલાન્તે ચ વિપ્રેન્દ્રા વિસ્તીર્ણે બહુયોજને। આસ્તે રક્તારવિન્દાક્ષો મહાત્મા હ્યજરામરઃ ॥ ૫૦.

પાતાળના અંતે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, અનેક યોજન જેટલા વિશાળ વિસ્તારમાં, લાલ કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, મહાત્મા, જયારે ન વયના અને ન મરણ પામે એવો મહાન આત્મા વસે છે.

ધૌતશઙ્ખોદરવપુર્નીલવાસા મહાભુજઃ। વિશાલભોગો દ્યુતિમાંશ્ચિત્રમાલાધરો બલી ॥ ૫૦.

તેનું શરીર ધોઇને ચમકતા શંખ જેવું, નીલા વસ્ત્રો પહેરેલા, વિશાળ ભુજાવાળા, વિશાળ ફણાવાળા, તેજસ્વી, અદભૂત માળા ધારણ કરનાર અને બલવાન છે.

રુક્મશ્રૃઙગાવદાતેન દીપ્તાસ્યેન વિરાજતા। પ્રભુર્મુખસહસ્રેણ શોભતે વૈ સ કુણ્ડલી ॥ ૫૦.

તેના સોનાની શીંગવાળા, નિષ્કલંક અને તેજસ્વી મુખથી, સહસ્રો મુખવાળા સ્વામી તરીકે, વળાંકધારી તે મહાનાગ તેજથી ઝગમગે છે.