વાયુપુરાણમ્

દૃષ્ટ્વોપાયં તતઃ સોઽથ શીઘ્રકારી વ્યવર્ત્તત। કૃત્વા રૂપં બહુમતં ગન્ધર્વસ્ય તુ ગુહ્યકઃ। તતઃ સોઽપ્સરસાં મધ્યે તાં જગ્રાહ ક્રતુસ્થલીમ્ ॥ ૮.

પછી ઉપાય દેખાતા જ, તેણે ઝડપથી પોતાનું રૂપ બદલીને પ્રસિદ્ધ ગંધર્વનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું; અને અપ્સરાઓની વચ્ચે ગુહ્યકે કૃતુસ્થલીને પકડી લીધી.

બુદ્ધ્વા ચ સુરુચિં તં સા ભાવેનૈવાભ્યવર્ત્તત। સંવૃતઃ સ તયા સાર્દ્ધં દૃશ્યમાનોઽપ્સરોગણૈઃ ॥ ૮.

તેને સુરુચિ સમજી, અપ્સરાએ મનથી સ્વીકારી લીધો; અપ્સરાઓના સમૂહ સામે તે બંને એક થયા.

સ તત્ર સિદ્ધકરણઃ સદ્યો જાતઃ સુતોઽસ્ય વૈ । પરિણાહોચ્છ્રયૈર્યુક્તઃ સદ્યો વૃત્તો જ્વલન્ શ્રિયા ॥ ૮.

ત્યાં તરત જ તેમને એક પુત્ર જન્મ્યો, જે સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને તેજસ્વી તથા સુંદર હતો.

રાજાહમિતિ નાભિર્હિ પિતરં સોઽભ્યભાષત। તવાત્ર જાતે ન ભીતિઃ પિતા તં પ્રત્યુવાચ હ ॥ ૮.

પુત્રએ પિતાને કહ્યું: 'હું રાજા છું.' પિતાએ ઉત્તર આપ્યો: 'તમે અહીં જન્મ્યા છો એટલે ડરવાની જરૂર નથી.'

માત્રાનુરૂપો રૂપેણ પિતુર્વીર્યેણ જાયતે। જાતે સ તસ્મિન્ હર્ષેણ સ્વરૂપં પ્રત્યપદ્યત ॥ ૮.

પુત્ર સ્વરૂપે માતાને અને બળમાં પિતાને સમાન થાય છે; પુત્રના જન્મે પિતા આનંદથી પોતાનું મૂળ રૂપ પરત મેળવ્યું.

સ્વભાવં પ્રતિપદ્યન્તે બૃહન્તો યક્ષરાક્ષસાઃ । મ્રિયમાણાઃ પ્રસુપ્તાશ્ચ ક્રુદ્ધા ભીતાઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥ ૮.

મોટા યક્ષ અને રાક્ષસો મૃત્યુ પામે, ઊંઘે, ગુસ્સે થાય, ડરે કે આનંદિત થાય ત્યારે પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

તતોઽબ્રવીદપ્સરસઃ સ્મયમાનઃ સ ગુહ્યકઃ। ગૃહં મે ગચ્છ સુશ્રોણિ સપુત્રા વરવર્ણિની ॥ ૮.

પછી ગુહ્યકે સ્મિત સાથે અપ્સરાને કહ્યું: 'હે સુંદર નિતંબવાળી, તું અને તારો પુત્ર મારા ઘરે આવો.'

ઇત્યુક્ત્વા સહસા તઞ્ચ દૃષ્ટ્વા સ્વં રૂપમાસ્થિતમ્। વિભ્રાન્તાઃ પ્રાદ્રવન્ ભીતાઃ ક્રોધમાનાઽપ્સરોગણાઃ ॥ ૮.

આ રીતે કહ્યા પછી, જ્યારે તેણે પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, ત્યારે ડરીને અને ગુસ્સે થયેલી અપ્સરાઓ ગભરાઈને ભાગી ગઈ.

ગચ્છન્તીરન્વગચ્છદ્યા પુત્રસ્તાં સાન્ત્વયન્ ગિરા। ગન્ધર્વાપ્સરસાં મધ્યેતાં નીત્વા સ ન્યવર્ત્તત ॥ ૮.

જ્યારે તે જતી હતી, ત્યારે પુત્રએ તેને વચનથી શાંત પાડતો અનુસરી; પછી તેને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ વચ્ચે લઈ જઈ પાછો ફર્યો.

તાઞ્ચ દૃષ્ટ્વા સમુત્પત્તિં યક્ષસ્યાપ્સરસાં ગણાઃ। યક્ષાણાં ત્વં જનિત્રીતિ પ્રોચુસ્તાં વૈ ક્રતુસ્થલીમ્ ॥ ૮.

ત્યારે યક્ષ અને અપ્સરાસોની ઉત્પત્તિ જોઈને, બધા અપ્સરાસોએ ક્રતુસ્થલીને કહ્યું: 'તમે યક્ષોની માતા છો.'

જગામ સહ પુત્રેણ તતો યક્ષઃ સ્વમાલયમ્। ન્યગ્રોધરોહિણં નામ ગુહ્યકા યત્ર શેરતે। તસ્મિન્નિવાસો યક્ષાણાં ન્યગ્રોધઃ સર્વતઃ પ્રિયઃ ॥ ૮.

પછી યક્ષ પોતાનાં પુત્ર સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને ગયો, જેનું નામ ન્યગ્રોધરોહિણા હતું, જ્યાં ગુહ્યકાઓ રહે છે; એ વટવૃક્ષ યક્ષોનું ઘર છે અને બધાને પ્રિય છે.

યક્ષો રજતનાભસ્તુ ગુહ્યકાનાં પિતામહઃ। અનુહ્રાદસ્ય દૈત્યસ્ય ભદ્રામતિવરાં સુતામ્। ઉપયેમે સ ભદ્રાયાં યસ્યાં મણિવરો વશી ॥ ૮.

યક્ષ રાજતનાભ ગુહ્યકાઓના પિતામહ છે; તેણે દૈત્ય અનુહ્રાદની શ્રેષ્ઠ પુત્રી ભદ્રાને વિવાહ કરી, અને ભદ્રામાંથી મહાન મણિવર જન્મ્યો.

જજ્ઞે સા મણિભદ્રઞ્ચ શક્રતુલ્યપરાક્રમમ્। તયોઃ પત્ન્યૌ ભગિન્યૌ તુ ક્રતુસ્થલ્યાત્મજે શુભે ॥ ૮.

ભદ્રામાંથી મણિભદ્ર જન્મ્યો, જેનું શૌર્ય ઇન્દ્ર જેટલું છે; તેમના પત્નીઓ, ક્રતુસ્થલીની પુત્રીઓ, બંને બહેનો અને પવિત્ર હતી.

નામ્ના પુણ્યજની ચૈવ તથા દેવજની ચ યા। વિજજ્ઞે મણિભદ્રાત્તુ પુત્રાન્ પુણ્યજની શુભાન્ ॥ ૮.

એકનું નામ પુણ્યજની અને બીજાનું દેવજની હતું; મણિભદ્રથી પુણ્યજનીએ સારા ગુણો ધરાવતા પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

સિદ્ધાર્થં સૂર્યતેજઞ્ચ સુમન્તં નન્દનં તથા। કન્યકં યવિક્ઞ્ચૈવ મણિદત્તં વસું તથા ॥ ૮.

સિદ્ધાર્થ, સૂર્યતેજ, સુમંત, નંદન, કન્યક, યવિક, મણિદત્ત અને વસુ.

સર્વાનુભૂતં શઙ્ખઞ્ચ પિઙ્ગાક્ષં ભીરુમેવ ચ। તથા મન્દરશોભિઞ્ચ પઝં ચન્દ્રપ્રભં તથા ॥ ૮.

સર્વાનુભૂત, શંખ, પિંગાક્ષ, ભીરુ, મન્દરશોભિન, પજ્હ અને ચંદ્રપ્રભા.

મઘપૂર્ણં સુભદ્રઞ્ચ પ્રદ્યોતઞ્ચ મહૌજસમ્। દ્યુતિમત્કેતુમન્તૌ ચ મિત્રં મૌલિસુદર્શનૌ ॥ ૮.

મઘપૂર્ણ, સુભદ્ર, મહાબળવાન પ્રદ્યોત, દ્યુતિમત, કેતુમત, મિત્ર, મૌલી અને સુદર્શન.

ચત્વારો વિંશતિશ્ચૈવ પુત્રાઃ પુણ્યજનાઃ શુભાઃ । જજ્ઞિરે મણિભદ્રસ્ય તે સર્વે પુણ્યલક્ષણાઃ । તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ યક્ષા પુણ્યજનાઃ શુભાઃ ॥ ૮.

મણિભદ્રને ચોવીસ પુણ્યશાળી અને શુભ પુત્રો થયા, બધા સારા ગુણો ધરાવતા; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ યક્ષરૂપે પુણ્યશાળી અને શુભ હતા.

વિજજ્ઞે દેવજનની પુત્રાન્ મણિવરાત્મજાત્ । પૂર્ણભદ્રં હેમરથં મણિમન્નન્દિવર્દ્ધનૌ ॥ ૮.

દેવજનીએ મણિવરથી પુત્રોને જન્મ આપ્યો: પૂર્ણભદ્ર, હેમરથ, મણિમાન અને નંદિવર્ધન.

કુસ્તુમ્બુરું પિશઙ્ગાભં સ્થૂલકર્ણં મહાજયમ્। શ્વેતઞ્ચ વિપુલઞ્ચૈવ પુષ્પવન્તં ભયાવહમ્ ॥ ૮.

કુસ્તુંબુરુ, પિશંગાભ, સ્થૂલકર્ણ, મહાજય, શ્વેત, વિપુલ, પુષ્પવંત અને ભયાવહ.

પદ્મવર્ણં સુનેત્રઞ્ચ યક્ષં બાલં બકં તથા। કુમુદં ક્ષેમકઞ્ચૈવ વર્દ્ધમાનં તથા દમમ્ ॥ ૮.

પદ્મવર્ણ, સુનેત્ર, યક્ષ બાલ, બક, કુમુદ, ક્ષેમક, વર્ધમાન અને દમ.

પદ્મનાભં વરાઙ્ગઞ્ચ સુવીરં વિજયં કૃતિમ્। પૂર્ણમાસં હિરણ્યાક્ષં સુરૂપઞ્ચૈવમાદયઃ ॥ ૮.

પદ્મનાભ, વરાંગ, સુવીર, વિજય, કૃતિ, પૂર્ણમાસ, હિરણ્યાક્ષ અને સુરૂપ—આ બધા શ્રેષ્ઠ છે.

પુત્રા મણિવરસ્યૈતે યક્ષા વૈ ગુહ્યકાઃ સ્મૃતાઃ । સુરૂપાશ્ચ વિરૂપાશ્ચ સ્રગ્વિણઃ પ્રિયદર્શનાઃ। તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥ ૮.

આ બધા મણિવરના પુત્રો છે, જેમને યક્ષ અને ગુહ્યકાઓ કહેવામાં આવે છે; કેટલાક સુંદર, કેટલાક વિકૃત, ફૂલોની માળા ધારણ કરનાર અને સૌને ગમતા; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો સૈંકડો અને હજારોથી પણ વધારે છે.

ખશાયાસ્ત્વપરે પુત્રા રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ । તેષાં યથા પ્રધાનાન્ વૈ વર્ણ્યમાનાન્નિબોધત ॥ ૮.

ખશાયા પાસેથી બીજા પુત્રો, રાક્ષસો, જન્મ્યા, જેમને ઈચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરવાની શક્તિ હતી; હવે તેમના મુખ્ય લોકોનું વર્ણન સાંભળો.

લાલાવિઃ કુથનો ભીમઃ સુમાલી મધુરેવ ચ। વિસ્ફૂર્જ્જિતો વિદ્યુજ્જિહ્વો માતઙ્ગો ધૂમ્રિતસ્તતા ॥ ૮.

લાલાવી, કુથન, ભીમ, સુમાલી, મધુર, વિસ્ફૂર્જિત, વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, માતંગ અને ધૂમ્રિત.

ચન્દ્રાર્કઃ સુકરો બુધ્નઃ કપિલોમા પ્રહાસકઃ। ક્રીડઃ પરશુનાભશ્ચ ચક્રાક્ષશ્ચ નિશાચરઃ ॥ ૮.

ચંદ્રાર્ક, સુકર, બુધ્ન, કપિલોમા, પ્રહાસક, ક્રીડા, પરશુનાભ, ચક્રાક્ષ અને નિશાચર.

ત્રિશિરાઃ શતદંષ્ટ્રશ્ચ તુણ્ડકેશશ્ચ રાક્ષસઃ। યક્ષશ્ચાકમ્પનશ્ચૈવ દુર્મુખશ્ચ શિલીમુખઃ ॥ ૮.

ત્રિશિરા, શતદંષ્ટ્ર, તુંડકેશ રાક્ષસ, યક્ષ આકંપન, દુર્મુખ અને શિલીમુખ.

ઇત્યેતે રાક્ષસવરા વિક્રાન્તા ગણરૂપિણઃ. સર્વલોકચરાસ્તે તુ ત્રિદશાનાં સમક્રમાઃ ॥ ૮.

આ રીતે, આ સર્વશક્તિશાળી રાક્ષસો, જુથરૂપે વિહરતા, બધા લોકોમાં ફરતા રહે છે અને ત્રિદેવતાઓ જેટલી શક્તિ ધરાવે છે.

સપ્ત ચાન્યા દુહિતરસ્તાઃ શ્રૃણુધ્વં યથાક્રમમ્। તાસાઞ્ચ યઃ પ્રજાસર્ગો યેન ચોત્પાદિતા ગણાઃ ॥ ૮.

અને બીજી સાત દિકરીઓ છે—તેમના નામો તમે ક્રમશઃ સાંભળો—અને તેમાંથી જે પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ, તથા દરેકે જે જુથો પેદા કર્યા.