વાયુપુરાણમ્

અનામયા હ્યશોકાશ્ચ સર્વે તે શુદ્ધમાનસાઃ। જાયન્તે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ ।। ૪૬.

ત્યાં બધા નિરોગી અને નિર્દુઃખ છે, મનથી શુદ્ધ છે; લોકો ત્યાં શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી જન્મે છે.

વર્ષે કિમ્પુરુષે પુણ્યે પ્લક્ષો મધુવહઃ શુભઃ। તસ્ય કિમ્પુરુષાઃ સર્વે પિબન્તિ રસમુત્તમમ્ ।। ૪૬.

કિમ્પુરુષના પવિત્ર દેશમાં મધથી ભરેલો સુંદર પલાશ વૃક્ષ છે; એના શ્રેષ્ઠ રસને બધા કિમ્પુરુષ લોકો પીવે છે.

અતઃપરં કિં પુરુષાદ્ધરિવર્ષઃ પ્રચક્ષ્યતે। મહારજતસઙ્કાશા જાયન્તે તત્ર માનવાઃ ।। ૪૬.

કિમ્પુરુષ પછી હરિવર્ષ આવે છે; ત્યાંના લોકો મહાન ચાંદી જેવી કાંતિ ધરાવે છે.

દેવલોકાચ્ચ્યુતાઃ સર્વે દેવરૂપાશ્ચ સર્વશઃ। હરિવર્ષે નરાઃ સર્વે પિબન્તીક્ષુરસં શુભમ્ ।। ૪૬.

દેવલોકમાંથી પડેલા બધા, દેવ જેવા રૂપ ધરાવતા, હરિવર્ષમાં બધા લોકો શુદ્ધ ઉખાણાનો રસ પીવે છે.

એકાદશ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં તુ મુદા યુતાઃ। હરિવર્ષે તુ જીવન્તિ સર્વે મુદિતમાનસાઃ। ન જરા બાધતે તત્ર જીર્યન્તિ ન ચ તે નરાઃ ।। ૪૬.

હરિવર્ષમાં બધા લોકો આનંદથી અગિયાર હજાર વર્ષ જીવે છે, તેમનું મન હંમેશાં ખુશ રહે છે; ત્યાં વૃદ્ધાવસ્થા તેમને ક્યારેય દુઃખ આપતી નથી, અને એ લોકો ક્યારેય વૃદ્ધ થતાં નથી.

મધ્યમં યન્મયા પ્રોક્તં નામ્ના વર્ષમિલાવૃતમ્। ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન ચ જીર્યન્તિ માનવાઃ ।। ૪૬.

મધ્યમાં જે પ્રદેશનું નામ ઇલાવૃત છે, જેનું વર્ણન મેં કર્યું છે, ત્યાં સૂર્ય ક્યારેય તેજ આપતો નથી અને ત્યાંના લોકો ક્યારેય વૃદ્ધ થતાં નથી.

ચન્દ્રસૂર્યૌ સનક્ષત્રાવપ્રકાશાવિલાવૃતે । પદ્મવર્ણાઃ પદ્મ પ્રભાઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણાઃ। પક્ષપત્રસુગન્ધાશ્ચ જાયન્તે તત્ર માનવાઃ ।। ૪૬.

ઇલાવૃતમાં ચાંદ્ર અને સૂર્ય તથા તારાઓ દેખાતા નથી; ત્યાં જન્મેલા લોકો કમળ જેવા રંગના, કમળ જેવી કાંતિ ધરાવતા, કમળપાંદડાં જેવી આંખો ધરાવતા અને ફૂલપાંદડાં જેવી સુગંધ ધરાવતા હોય છે.

જમ્બૂરસફલાહારા હ્યનિષ્પન્દાઃ સુગન્ધિનઃ। મનસ્વિનો ભુક્તભોગાઃ સત્કર્મફલભોગિનઃ ।। ૪૬.

એ લોકો જાંબુના ફળ ખાય છે, હલનચલન વિના, સુગંધિત, બુદ્ધિશાળી, ભોગવિલાસમાં તલીન અને સારા કર્મોના ફળ ભોગવનારા છે.

દેવલોકાચ્ચ્યુતાઃ સર્વે જાયન્તે હ્યજરામરાઃ. ત્રયોદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાન્તે નરોત્તમાઃ ।। ૪૬.

દેવલોકમાંથી પડેલા બધા ત્યાં જન્મે છે અને તેઓ ક્યારેય વૃદ્ધ કે મરણ પામતા નથી; તે શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો ત્રેય હજાર વર્ષ પછી ત્યાં રહે છે.

આયુષ્પ્રમાણં જીવન્તિ તે તુ વર્ષે ત્વિલાવૃતે । મેરોઃ પ્રતિદિશં તે તુ નવસાહસ્રવિસ્તૃતે ।। ૪૬.

ઇલાવૃત દેશમાં તેઓ પોતાનું આખું આયુષ્ય જીવે છે અને મેરુથી દરેક દિશામાં એ પ્રદેશ નવ હજાર સુધી વિસ્તરેલો છે.

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષડ્‌વિંશસ્તસ્ય વિસ્તરઃ। ચતુરસ્રઃ સમન્તાચ્ચ શરાવાકાર સંસ્થિતઃ ।। ૪૬.

એ પ્રદેશની પહોળાઈ છવિસ હજાર યોજન છે, ચારેય બાજુથી ચોરસ અને વાટકી જેવી આકાર ધરાવે છે.

મેરોસ્તુ પશ્ચિમે ભાગે નવસાહસ્રસંમિતે। ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ગન્ધમાદનપર્વતઃ ।। ૪૬.

મેરુના પશ્ચિમ ભાગે, નવ હજાર જેટલા અંતરે, ચોત્રીસ હજાર જેટલી લંબાઈ ધરાવતો ગંધમાદન પર્વત છે.

ઉદગ્દક્ષિણતશ્ચૈવ આનીલનિષધાયતઃ। ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ પરિવૃદ્ધો મહીતલાત્। સહસ્રમવગાઢસ્તુ તાવદેવ તુ ધિષ્ઠિતઃ ।। ૪૬.

ઉત્તર અને દક્ષિણ તરફ, નીલ અને નિષધથી, એ પર્વત ભૂમિ પરથી ચાળીસ હજાર ઊંચો છે અને હજાર જેટલો ઊંડો છે, એટલાં સુધી સ્થિર છે.

પૂર્વેણ માલ્યવાન્ શૈલસ્તત્પ્રમાણઃ પ્રકીર્તિતઃ। દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ ।। ૪૬.

પૂર્વમાં માળ્યવાન પર્વત છે, જે પણ એટલો જ વિશાળ છે; એ નીલના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ આવેલો છે.

તેષાં મધ્યે મહામેરુઃ સુપ્રમાણઃ પ્રકીર્તિતઃ। સર્વેષામેવ શૈલાનામવગાઢો યથા ભવેત્ ।। ૪૬.

આ બધાના મધ્યમાં મહામેરુ પર્વત છે, જે પોતાની વિશાળતા માટે પ્રસિદ્ધ છે; બધા પર્વતોમાં એ સૌથી ઊંડે સ્થિર થયેલો છે.

વિસ્તરસ્તત્પ્રમાણઃ સ્યાદાયામે નિયુતઃ સ્મૃતઃ। વૃત્તભાવાત્ સમુદ્રસ્ય મહીમણ્ડલભાવનઃ ।। ૪૬.

એની પહોળાઈ પણ એટલી જ છે અને લંબાઈ દસ હજાર છે; એ ગોળ આકાર ધરાવે છે અને ધરતીના મધ્યમાં મુખ્ય મંડળ તરીકે ગણાય છે.

આયામાઃ પરિહીયન્તે ચતુરસ્રાઃ સમસ્તતઃ। અનાવૃત્તાશ્ચતુષ્કેણ ભિદ્યન્તે મધ્યમાગતાઃ ।। ૪૬.

લંબાઈઓ ઘટતી જાય છે, બધા ચોરસ આકારના છે; મધ્યમાં આવેલા ચાર ભાગમાં વિભાજિત છે અને ફરી પાછા મળતા નથી.

પ્રભિન્નાઞ્જનસઙ્કાશા જમ્બૂરસવતી નદી। મેરોસ્તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષધસ્યોત્તરેણ તુ ।। ૪૫.

જાંબુના રસથી ભરેલી, કાજળ જેવી કાળી જાંબુ નદી, મેરુના દક્ષિણ અને નિષધના ઉત્તર તરફ વહે છે.

સુદર્શનો નામ મહાજમ્બૂવૃક્ષઃ સનાતનઃ। નિત્યપુષ્પફલોપેતઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।। ૪૬.

ત્યાં સુદર્શન નામનો મહાન, શાશ્વત જાંબુ વૃક્ષ છે, જે હંમેશાં ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર છે અને સિદ્ધો તથા ગાન કરનાર દેવો તેની સેવા કરે છે.

તસ્ય નામ્ના સમાખ્યાતો જમ્બૂદ્વીપે વનસ્પતિઃ। યોજનાનાં સહસ્રં તુ શતચાન્યમહાદ્રુમઃ। ઉત્સેધો વૃક્ષરાજસ્પ દિવં સ્પૃશતિ સર્વશઃ ।। ૪૬.

આ વૃક્ષના નામ પરથી જાંબુદ્વીપનું નામ પડ્યું છે; ત્યાં બીજું એક મહાન વૃક્ષ છે, જે હજાર યોજન ઊંચું અને સો યોજન પહોળું છે, અને એ વૃક્ષરાજનું શિખર આખા આકાશ સુધી પહોંચે છે.

અરત્નીનાં શતાન્યષ્ટૌ એકષષ્ટ્યધિકાનિ તુ। ફલપ્રમાણં સંખ્યાતમૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।। ૪૬.

એ વૃક્ષના ફળનું માપ, સત્યને જોનારા ઋષિઓએ, આઠસો એકસઠ હાથ જેટલું ગણાવ્યું છે.

પતમાનાનિ તાન્યુર્વ્યાં કુર્વન્તિ વિપુલં સ્વનમ્। તસ્યા જમ્બ્વાઃ ફલરસો નદીભૂય પ્રસર્પતિ ।। ૪૬.

જ્યારે જાંબૂના ફળો જમીન પર પડે છે, ત્યારે તે મોટો અવાજ કરે છે; જાંબૂના ફળનો રસ વહેતો નદી બની જાય છે.

મેરું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જમ્બૂ વૃક્ષંવિશત્યધઃ। તે પિબન્તિ સદા હૃષ્ટા જમ્બૂરસફલાવૃતાઃ ।। ૪૬.

મેરુ પર્વતની પરિક્રમા કરીને જાંબૂના વૃક્ષો નીચે જાય છે; ત્યાં હંમેશા આનંદિત રહેતા લોકો જાંબૂના ફળનો રસ પીવે છે.

જમ્બૂરસફલં પીત્વા ન જરાં પ્રાપ્નુવન્તિ તે। ન ચ ધ્રુવં ન રોગં તુ ન ચ મૃત્યું તથાવિધમ્ ।। ૪૬.

જાંબૂના ફળનો રસ પીધા પછી, તેઓને વૃદ્ધાવસ્થા આવતી નથી; તેમ જ તેમને રોગ કે એવો મૃત્યુ પણ થતો નથી.

તત્ર જામ્બૂનદં નામ કનકં દેવભૂષણમ્। ઇન્દ્રગોપકશઙ્કાશં જાયતે ભાસ્વરન્તુ તત્ ।। ૪૬.

ત્યાં જાંબૂનદ નામનું સોનું થાય છે, જે દેવતાઓનું શણગાર છે; તે ઇન્દ્રગોપ જેવા રંગે તેજસ્વી દેખાય છે.

સર્વેષાં વર્ષવૃક્ષાણાં શુભઃ ફલરસસ્તુ સઃ। સ્કન્નં ભવતિ તચ્છુક્રં કનકં દેવભૂષણમ્ ।। ૪૬.

બધા શ્રેષ્ઠ વૃક્ષોના ફળનો રસ શુભ હોય છે; તેમાંથી ટપકતું શુદ્ધ સોનું બને છે, જે દેવતાઓનું શણગાર છે.

તેષાં મૂત્રં પુરીષઞ્ચ દિક્ષુ સર્વાસુ ભાગશઃ। ઈશ્વરાનુગ્રહાદ્ભૂમિર્મૃતાંશ્ચ ગ્રસતે તુ તાન્ ।। ૪૬.

તેમનું મૂત્ર અને વિસર્જન ચારે બાજુ વિખેરાય છે; ભગવાનની કૃપાથી ધરતી તેને અને મૃતદેહોને પણ ગ્રહણ કરી લે છે.

રક્ષઃ પિશાચા યક્ષાશ્ચ સર્વે હૈમવતાઃ સ્મૃતાઃ। હેમકૂટે તુ ગન્ધર્વા વિજ્ઞેયાઃ સાપ્સરોગણાઃ ।। ૪૬.

બધા રાક્ષસ, પિશાચ અને યક્ષો હિમવત પ્રદેશમાં રહે છે એમ કહેવાય છે; હેમકૂટ પર ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો વસે છે.

સર્વે નાગાસ્તુ નિષધે શેષવાસુકિતક્ષકાઃ। મહામેરૌ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભ્રમન્તે યાજ્ઞિકાઃ સુરાઃ । નીલે તુ વૈડૂર્યમયે સિદ્ધબ્રહ્મર્ષયો મતાઃ ।। ૪૬.

બધા નાગો નિષધ પર્વત પર રહે છે—શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક; મહામેરુ પર ત્રેત્રીસ યજ્ઞદેવતાઓ ફરતા રહે છે; નીલ પર્વત, જે વૈડૂર્યમય છે, ત્યાં સિદ્ધ અને બ્રહ્મર્ષિઓ વસે છે.