વાયુપુરાણમ્

વધપુત્રો નિકુમ્ભશ્ચ ક્રૂરો વૈ બ્રહ્મરાક્ષસઃ। વાતપુત્રો વિરાગસ્તુ આપપુત્રસ્તુ જમ્બુકઃ ॥ ૮.

વધનો પુત્ર છે નિકુંભ, જે ક્રૂર બ્રહ્મરાક્ષસ છે; વાતનો પુત્ર છે વિરાગ, અને આપનો પુત્ર છે જાંબુક.

વ્યાઘ્રપુત્રો નિરાનન્દો જન્તૂનાં વિઘ્નકારકઃ। ઇત્યેતે વૈ પરિક્રાન્તાઃ ક્રૂરાઃ સર્વે તુ રાક્ષસાઃ ॥ ૮.

વ્યાઘ્રપુત્ર નિરાનંદ જીવજાત માટે વિઘ્ન લાવનાર છે; આ બધા જ ક્રૂર રાક્ષસો ગણાય છે.

કીર્તિતા યાતુધાનાસ્તુ બ્રહ્મધાનાન્ નિબોધત। યજ્ઞઃ પિતા ધુનિઃ ક્ષેમો બ્રહ્મા પાપોઽથ યજ્ઞહા ॥ ૮.

યાતુધાનનો વર્ણન થયું; હવે બ્રહ્મધાન વિશે સાંભળો: યજ્ઞ એ તેમના પિતા છે, ધુની તેમનું કલ્યાણ છે, બ્રહ્મા પાપી છે અને યજ્ઞહા એ યજ્ઞનો વિનાશક છે.

સ્વાકોટકઃ કલિઃ સર્પો બ્રહ્મધાનાત્મજા દશ। સ્વસારો બ્રહ્મરાક્ષસ્યસ્તેષાઞ્ચેમાઃ સુદારુણાઃ ॥ ૮.

સ્વાકોટક, કળિ, સર્પ અને બ્રહ્મધાનના દસ પુત્રો; તેમની બહેનો બ્રહ્મરાક્ષસી છે—આ બધાં અત્યંત ભયાનક છે.

રક્તકર્ણા મહાજિહ્વાઽક્ષયા ચૈવોપહારિણી। એતાસામન્વયે જાતાઃ પૃથિવ્યાં બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥ ૮.

રક્તકર્ણા, મહાજિહ્વા, અક્ષયા અને ઉપહારિણી—આ બધાની વંશ પર પૃથ્વી પર બ્રહ્મરાક્ષસો જન્મ્યા હતા.

શ્લેષ્માતકતરુષ્વેતે પ્રાયશસ્તુ કૃતાલયાઃ। ઇત્યેતે રાક્ષસાઃ ક્રાન્તા યક્ષસ્યાપિ નિબોધત ॥ ૮.

આમાંથી મોટા ભાગે શ્લેષ્માતક વૃક્ષોમાં નિવાસ કર્યો છે; આમ રાક્ષસોનું વર્ણન થયું. હવે યક્ષ વિશે પણ સાંભળો.

ચકમેઽપ્સરસં યક્ષ પઞ્ચસ્થૂલાં ક્રતુસ્થલીમ્। તાં લિપ્સુશ્ચિન્તમાનશ્ચ નન્દનં સ ચચાર હ ॥ ૮.

એક યક્ષે પાંચ પ્રકારની પૂર્ણતા ધરાવતી કૃતુસ્થલી નામની અપ્સરાને ઈચ્છી; તેને મેળવવાની ઈચ્છા અને વિચાર સાથે તે નંદનવનમાં ફરતો રહ્યો.

વૈભ્રાજં સુરભિઞ્ચૈવ તથા ચૈત્રરથઞ્ચ યત્। દૃષ્ટવાન્ નન્દને તસ્મિન્નપ્સરોભિઃ સહાસતીમ્ ॥ ૮.

એ નંદનવનમાં તેણે વૈભ્રાજ, સુરભિ અને ચૈત્રરથને અપ્સરાઓ સાથે બેઠેલા જોયા.

નોપાયં વિન્દતે તત્ર તસ્યા લાભાય ચિન્તયન્। દૂષિતઃ સ્વેન રૂપેણ કર્મ્મણા તેન દૂષિતઃ ॥ ૮.

તેને મેળવવાનો કોઈ ઉપાય મળ્યો નહીં; એમ વિચારીને તે પોતાનાં રૂપ અને કર્મથી દૂષિત થયો.

મમોદ્વિજન્તે ભૂતાનિ ભયાવૃત્તસ્ય સર્વશઃ। તત્કથં નામ ચાર્વઙ્ગીં પ્રાપ્નુયામહમઙ્ગનામ્ ॥ ૮.

મારા ભયજનક સ્વભાવને કારણે બધા જીવો મારો ત્યાગ કરે છે; તો હું કેવી રીતે આ સુંદર સ્ત્રીને મેળવી શકું?

દૃષ્ટ્વોપાયં તતઃ સોઽથ શીઘ્રકારી વ્યવર્ત્તત। કૃત્વા રૂપં બહુમતં ગન્ધર્વસ્ય તુ ગુહ્યકઃ। તતઃ સોઽપ્સરસાં મધ્યે તાં જગ્રાહ ક્રતુસ્થલીમ્ ॥ ૮.

પછી ઉપાય દેખાતા જ, તેણે ઝડપથી પોતાનું રૂપ બદલીને પ્રસિદ્ધ ગંધર્વનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું; અને અપ્સરાઓની વચ્ચે ગુહ્યકે કૃતુસ્થલીને પકડી લીધી.

બુદ્ધ્વા ચ સુરુચિં તં સા ભાવેનૈવાભ્યવર્ત્તત। સંવૃતઃ સ તયા સાર્દ્ધં દૃશ્યમાનોઽપ્સરોગણૈઃ ॥ ૮.

તેને સુરુચિ સમજી, અપ્સરાએ મનથી સ્વીકારી લીધો; અપ્સરાઓના સમૂહ સામે તે બંને એક થયા.

સ તત્ર સિદ્ધકરણઃ સદ્યો જાતઃ સુતોઽસ્ય વૈ । પરિણાહોચ્છ્રયૈર્યુક્તઃ સદ્યો વૃત્તો જ્વલન્ શ્રિયા ॥ ૮.

ત્યાં તરત જ તેમને એક પુત્ર જન્મ્યો, જે સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને તેજસ્વી તથા સુંદર હતો.

રાજાહમિતિ નાભિર્હિ પિતરં સોઽભ્યભાષત। તવાત્ર જાતે ન ભીતિઃ પિતા તં પ્રત્યુવાચ હ ॥ ૮.

પુત્રએ પિતાને કહ્યું: 'હું રાજા છું.' પિતાએ ઉત્તર આપ્યો: 'તમે અહીં જન્મ્યા છો એટલે ડરવાની જરૂર નથી.'

માત્રાનુરૂપો રૂપેણ પિતુર્વીર્યેણ જાયતે। જાતે સ તસ્મિન્ હર્ષેણ સ્વરૂપં પ્રત્યપદ્યત ॥ ૮.

પુત્ર સ્વરૂપે માતાને અને બળમાં પિતાને સમાન થાય છે; પુત્રના જન્મે પિતા આનંદથી પોતાનું મૂળ રૂપ પરત મેળવ્યું.

સ્વભાવં પ્રતિપદ્યન્તે બૃહન્તો યક્ષરાક્ષસાઃ । મ્રિયમાણાઃ પ્રસુપ્તાશ્ચ ક્રુદ્ધા ભીતાઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥ ૮.

મોટા યક્ષ અને રાક્ષસો મૃત્યુ પામે, ઊંઘે, ગુસ્સે થાય, ડરે કે આનંદિત થાય ત્યારે પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

તતોઽબ્રવીદપ્સરસઃ સ્મયમાનઃ સ ગુહ્યકઃ। ગૃહં મે ગચ્છ સુશ્રોણિ સપુત્રા વરવર્ણિની ॥ ૮.

પછી ગુહ્યકે સ્મિત સાથે અપ્સરાને કહ્યું: 'હે સુંદર નિતંબવાળી, તું અને તારો પુત્ર મારા ઘરે આવો.'

ઇત્યુક્ત્વા સહસા તઞ્ચ દૃષ્ટ્વા સ્વં રૂપમાસ્થિતમ્। વિભ્રાન્તાઃ પ્રાદ્રવન્ ભીતાઃ ક્રોધમાનાઽપ્સરોગણાઃ ॥ ૮.

આ રીતે કહ્યા પછી, જ્યારે તેણે પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, ત્યારે ડરીને અને ગુસ્સે થયેલી અપ્સરાઓ ગભરાઈને ભાગી ગઈ.

ગચ્છન્તીરન્વગચ્છદ્યા પુત્રસ્તાં સાન્ત્વયન્ ગિરા। ગન્ધર્વાપ્સરસાં મધ્યેતાં નીત્વા સ ન્યવર્ત્તત ॥ ૮.

જ્યારે તે જતી હતી, ત્યારે પુત્રએ તેને વચનથી શાંત પાડતો અનુસરી; પછી તેને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ વચ્ચે લઈ જઈ પાછો ફર્યો.

તાઞ્ચ દૃષ્ટ્વા સમુત્પત્તિં યક્ષસ્યાપ્સરસાં ગણાઃ। યક્ષાણાં ત્વં જનિત્રીતિ પ્રોચુસ્તાં વૈ ક્રતુસ્થલીમ્ ॥ ૮.

ત્યારે યક્ષ અને અપ્સરાસોની ઉત્પત્તિ જોઈને, બધા અપ્સરાસોએ ક્રતુસ્થલીને કહ્યું: 'તમે યક્ષોની માતા છો.'

જગામ સહ પુત્રેણ તતો યક્ષઃ સ્વમાલયમ્। ન્યગ્રોધરોહિણં નામ ગુહ્યકા યત્ર શેરતે। તસ્મિન્નિવાસો યક્ષાણાં ન્યગ્રોધઃ સર્વતઃ પ્રિયઃ ॥ ૮.

પછી યક્ષ પોતાનાં પુત્ર સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને ગયો, જેનું નામ ન્યગ્રોધરોહિણા હતું, જ્યાં ગુહ્યકાઓ રહે છે; એ વટવૃક્ષ યક્ષોનું ઘર છે અને બધાને પ્રિય છે.

યક્ષો રજતનાભસ્તુ ગુહ્યકાનાં પિતામહઃ। અનુહ્રાદસ્ય દૈત્યસ્ય ભદ્રામતિવરાં સુતામ્। ઉપયેમે સ ભદ્રાયાં યસ્યાં મણિવરો વશી ॥ ૮.

યક્ષ રાજતનાભ ગુહ્યકાઓના પિતામહ છે; તેણે દૈત્ય અનુહ્રાદની શ્રેષ્ઠ પુત્રી ભદ્રાને વિવાહ કરી, અને ભદ્રામાંથી મહાન મણિવર જન્મ્યો.

જજ્ઞે સા મણિભદ્રઞ્ચ શક્રતુલ્યપરાક્રમમ્। તયોઃ પત્ન્યૌ ભગિન્યૌ તુ ક્રતુસ્થલ્યાત્મજે શુભે ॥ ૮.

ભદ્રામાંથી મણિભદ્ર જન્મ્યો, જેનું શૌર્ય ઇન્દ્ર જેટલું છે; તેમના પત્નીઓ, ક્રતુસ્થલીની પુત્રીઓ, બંને બહેનો અને પવિત્ર હતી.

નામ્ના પુણ્યજની ચૈવ તથા દેવજની ચ યા। વિજજ્ઞે મણિભદ્રાત્તુ પુત્રાન્ પુણ્યજની શુભાન્ ॥ ૮.

એકનું નામ પુણ્યજની અને બીજાનું દેવજની હતું; મણિભદ્રથી પુણ્યજનીએ સારા ગુણો ધરાવતા પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

સિદ્ધાર્થં સૂર્યતેજઞ્ચ સુમન્તં નન્દનં તથા। કન્યકં યવિક્ઞ્ચૈવ મણિદત્તં વસું તથા ॥ ૮.

સિદ્ધાર્થ, સૂર્યતેજ, સુમંત, નંદન, કન્યક, યવિક, મણિદત્ત અને વસુ.

સર્વાનુભૂતં શઙ્ખઞ્ચ પિઙ્ગાક્ષં ભીરુમેવ ચ। તથા મન્દરશોભિઞ્ચ પઝં ચન્દ્રપ્રભં તથા ॥ ૮.

સર્વાનુભૂત, શંખ, પિંગાક્ષ, ભીરુ, મન્દરશોભિન, પજ્હ અને ચંદ્રપ્રભા.

મઘપૂર્ણં સુભદ્રઞ્ચ પ્રદ્યોતઞ્ચ મહૌજસમ્। દ્યુતિમત્કેતુમન્તૌ ચ મિત્રં મૌલિસુદર્શનૌ ॥ ૮.

મઘપૂર્ણ, સુભદ્ર, મહાબળવાન પ્રદ્યોત, દ્યુતિમત, કેતુમત, મિત્ર, મૌલી અને સુદર્શન.

ચત્વારો વિંશતિશ્ચૈવ પુત્રાઃ પુણ્યજનાઃ શુભાઃ । જજ્ઞિરે મણિભદ્રસ્ય તે સર્વે પુણ્યલક્ષણાઃ । તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ યક્ષા પુણ્યજનાઃ શુભાઃ ॥ ૮.

મણિભદ્રને ચોવીસ પુણ્યશાળી અને શુભ પુત્રો થયા, બધા સારા ગુણો ધરાવતા; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ યક્ષરૂપે પુણ્યશાળી અને શુભ હતા.

વિજજ્ઞે દેવજનની પુત્રાન્ મણિવરાત્મજાત્ । પૂર્ણભદ્રં હેમરથં મણિમન્નન્દિવર્દ્ધનૌ ॥ ૮.

દેવજનીએ મણિવરથી પુત્રોને જન્મ આપ્યો: પૂર્ણભદ્ર, હેમરથ, મણિમાન અને નંદિવર્ધન.