વાયુપુરાણમ્

ચન્દ્રકાન્તા નરવરાઃ શ્યામાઙ્કાઃ પૂર્વકૂલજાઃ। શ્યામાવદાતાઃ સુખિનઃ સૂર્યકાન્તા વરાઃ પ્રજાઃ ।। ૪૫.

પુરુષો ચાંદની પથ્થર જેવી તેજસ્વી, શ્યામ ચિહ્નવાળા અને પૂર્વ કાંઠે જન્મેલા છે; સ્ત્રીઓ શ્યામ અને ધોળી, સુખી છે અને શ્રેષ્ઠ પ્રજાઓ સૂર્યકાંતિ જેવી તેજસ્વી છે.

તસ્મિન્ દેશે નરાઃ શ્રેષ્ઠા દેવસત્ત્વપરાક્રમાઃ। સદા વિહારિણઃ સર્વે કામવૃત્ત્યા સુવર્ચસઃ ।। ૪૫.

એ દેશમાં પુરુષો શ્રેષ્ઠ છે, દેવસમાન શક્તિ અને પરાક્રમ ધરાવે છે; બધા હંમેશાં મોજમાં રહે છે, સૌ સુંદર અને ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે.

વલયાઙ્ગદકેયૂરહારકુણ્ડલભૂષિતાઃ । સ્રગ્વિણશ્ચિત્ર મુકુટાશ્ચિત્રાચ્છાદનવાસસઃ ।। ૪૫.

બ્રેસલેટ, બાંયડા, પગળી, હાર અને કાનના કુંડળોથી શોભાયમાન છે; ફૂલોની વણાવેલી માળા, રંગબેરંગી મુગટ અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા છે.

અજીર્ણયૌવનધરાઃ સુપ્રિયાઃ પ્રિયદર્શનાઃ। પ્રજા વર્ષસહસ્રાણિ જીવન્તિ સુબહૂન્યુત ।। ૪૫.

યૌવન કદી ન ઘટે, ખૂબ પ્રિય અને જોવા મનમોહક છે; એ લોકો હજારો વર્ષ સુધી જીવે છે.

ન તાઃ પ્રસવધર્મિણ્યો ન વંશપ્રક્ષયો વિધિઃ। મિથુનં જાયતે વૃક્ષાદુપક્ષમમનીદૃશમ્ ।। ૪૫.

ત્યાં સ્ત્રીઓ પ્રસવથી સંતાન પેદા કરતી નથી, વંશ કદી નાશ પામતો નથી; સંતાન વૃક્ષોમાંથી, અજાણી અને અદ્ભુત રીતે જન્મે છે.

સામાન્યવિભવાઃ સર્વે મમત્વપરિવર્જિતાઃ। ન તત્ર વિદ્યતે ધર્મો નાધર્મઃ સમ્પ્રવર્ત્તતે ।। ૪૫.

બધા પાસે સમાન સંપત્તિ છે, કોઈપણ જાતનું મમત્વ નથી; ત્યાં ન ધર્મ છે, ન અધર્મ ઉદ્ભવે છે.

ન વ્યધિર્ન જરા તત્ર ન દુર્મેધા ન ચ ક્લમઃ। પૂર્ણે કાલે વિનશ્યન્તિ જલબુદ્બુદવચ્ચ તે ।। ૪૫.

ત્યાં ન રોગ છે, ન વૃદ્ધાવસ્થા, ન બુદ્ધિનો અંધકાર કે થાક; સમય પૂરું થાય ત્યારે, પાણીના બુલબુલા જેવી રીતે, એ લોકો અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

એવમત્યન્તસુખિનઃ સર્વદુઃખવિવર્જિતાઃ। રક્તા ધર્મં ન પશ્યન્તિ દુઃખાદ્ધર્મોઽભિજાયતે ।। ૪૫.

એ લોકો અત્યંત સુખી છે, સર્વ દુઃખથી મુક્ત છે; આનંદમાં મગ્ન હોવાથી, ધર્મને ઓળખતા નથી, કારણ કે ધર્મ તો દુઃખથી જન્મે છે.

ઉત્તરાણાં કુરૂણાન્તુ પાર્શ્વે જ્ઞેયન્તુ દક્ષિણે। સમુદ્રમૂર્મિમાલાઢ્યં નાનાસ્વરવિભૂષિતમ્ ।। ૪૫.

ઉત્તર કુરુઓના દક્ષિણ તરફ, તરંગોથી ભરપૂર અને વિવિધ ધ્વનિથી શોભાયમાન સમુદ્ર છે.

પઞ્ચયોજનસાહસ્રમતિક્રમ્ય સુરાલયમ્। ચન્દ્રદ્વીપમિતિ ખ્યાતં ચદ્રમણ્ડલસંસ્થિતમ્ ।। ૪૫.

પાંચ હજાર યોજન દૂર દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન છે; તેને ચંદ્રદ્વીપ કહે છે, જે ચંદ્રમંડળમાં આવેલું છે.

સહસ્રયોજનાનાન્તુ સર્વતઃ પરિમણ્ડલમ્। નાના પુષ્પફલોપેતં સમૃદ્ધ્યા પરયા યુતમ્। શતયોજનવિસ્તીર્ણમુચ્છ્રિતં તાવદેવ તુ ।। ૪૫.

એ દ્વીપ સર્વ દિશામાં હજાર યોજન વ્યાસ ધરાવે છે; વિવિધ ફૂલ-ફળોથી ભરપૂર અને અતિ સમૃદ્ધ છે; એ સો યોજન જેટલું પહોળું છે અને એટલું જ ઊંચું છે.

તસ્ય મધ્યે ગિરિવરઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ। ચન્દ્ર તુલ્યપ્રભૈઃ કાન્તૈશ્ચન્દ્રાકારૈઃ સુલક્ષણૈઃ ।। ૪૫.

એના મધ્યમાં એક મહાન પર્વત છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ચારણો રહે છે; ચાંદ્રપ્રભા જેવી તેજસ્વી, ચંદ્ર જેવી આકાર અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.

શ્વેતવૈઢૂર્યકુમુદૈશ્ચિત્રોઽસૌ કુમુદપ્રભઃ। અનેકચિત્રકોદ્યાનો નૈકનિર્ઝરકન્દરઃ। મહાસાનુદરીકુઞ્જૈર્વિવિધૈઃ સમલંકૃતઃ ।। ૪૫.

એ પર્વત સફેદ વૈડૂર્ય અને કમળોથી શોભાયમાન છે, કમળ જેવી કાંતિ ધરાવે છે; અનેક સુંદર બગીચાઓ, અનેક ઝરણા અને ગુફાઓ, વિવિધ શિખરો, ખીણો અને વનોથી સજ્જ છે.

તસ્માચ્છૈલાન્મહાપુણ્યા ચન્દ્રાંશુવિમલોદકા। પ્રવહત્યુત્તમનદી ચન્દ્રાવર્ત્તા તરઙ્ગિણી ।। ૪૫.

એ મહાપુણ્યવાન પર્વતોમાંથી ચાંદણી જેવી શુદ્ધ જળવાળી અને તરંગોથી ભરપૂર ઉત્તમ ચંદ્રવર્તા નદી વહે છે.

તત્ર ચન્દ્રમસઃ સ્થાનં નક્ષત્રાધિપતેર્વરમ્। સદાઽવતરતે તત્ર ચન્દ્રમા ગ્રહનાયકઃ ।। ૪૫.

ત્યાં ચંદ્રમાનો શ્રેષ્ઠ નિવાસ છે, જે નક્ષત્રોના સ્વામી છે; ત્યાં ચંદ્રમા, ગ્રહોના નેતા, હંમેશાં અવતરે છે.

તત્ર ચન્દ્રમસો નામ્ના શૈલઃ સ તુ પરિશ્રુતઃ। ચન્દ્રદ્વીપં મહાદ્વીપં પ્રકાશં દિવિ ચેહ ચ ।। ૪૫.

ત્યાં ચંદ્રના નામે પ્રસિદ્ધ એક પર્વત છે; ચંદ્રદ્વીપ નામે મહાન અને તેજસ્વી દ્વીપ સ્વર્ગમાં અને અહીં બંને જગ્યાએ તેજ આપે છે.

તત્ર ચન્દ્રપ્રતીકાશાઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ। ચન્દ્રકાન્તાઃ પ્રજાઃ સર્વા વિમલાશ્ચન્દ્રદૈવતાઃ ।। ૪૫.

ત્યાંની પ્રજાઓ ચાંદ્રપ્રતિમાની જેમ છે, તેમનાં ચહેરા પૂર્ણચંદ્ર જેવા ભવ્ય છે; તેઓ ચંદ્રકાંતિ જેવી તેજસ્વી, નિર્મળ અને ચંદ્રદેવની ભક્ત છે.

અત્યન્તધાર્મિકાઃ સૌમ્યાઃ સત્યસન્ધાઃ સુતેજસઃ। પ્રજાસ્તત્ર સદાચારા દશવર્ષશતાયુષઃ ।। ૪૫.

ત્યાંની પ્રજાઓ અતિ ધર્મનિષ્ઠ, સૌમ્ય, સત્યને પાળનાર અને તેજસ્વી છે; તેઓ હંમેશાં સારા આચારમાં રહે છે અને દસ વર્ષના સો વર્ષ જેટલું આયુષ્ય ધરાવે છે.

પશ્ચિમેન તુ દ્વીપસ્ય પશ્ચિમસ્ય પ્રકીર્ત્તિતમ્। ચતુર્યોજનસાહસ્રં સમતીત્ય મહોદધિમ્ ।। ૪૫.

એ દ્વીપના પશ્ચિમ બાજુએ, પશ્ચિમ તરફના પ્રસિદ્ધ દ્વીપની ચાર હજાર યોજન અને મહાસમુદ્રને પાર કરીને—

દશયોજનસાહસ્રં સમન્તાત્ પરિમણ્ડલમ્। દ્વીપં ભદ્રાકરં નામ નાનાપુષ્પોપશોભિતમ્ ।। ૪૫.

દસ હજાર યોજન જેટલી પરિધિ ધરાવતો, અનેક પ્રકારના ફૂલો વડે શોભિત ભદ્રાકર નામે એક દ્વીપ છે.

પ્રભૂતધનધાન્યાઢ્યમનેકનૃપપાલિતમ્ । નિત્યં પ્રમુદિતં સ્ફીતં મહાશૈલૈશ્ચ શોભિતમ્ ।। ૪૫.

તે દ્વીપ ધન અને અનાજથી ભરપૂર છે, અનેક રાજાઓ દ્વારા શાસિત છે, હંમેશાં આનંદિત અને સમૃદ્ધ છે અને મહાન પર્વતોથી શોભાયમાન છે.

તત્ર ભદ્રાસનં વાયોર્નાનારત્નૈશ્ચ મણ્ડિતમ્। તત્ર વિગ્રહવાન્ વાયુઃ સદા પર્વસુ પૂજ્યતે ।। ૪૫.

ત્યાં વાયુદેવનું શુભ આસન છે, જે વિવિધ રત્નોથી સજ્જ છે; ત્યાં પરમેશ્વર વાયુદેવ હંમેશાં ઉત્સવોમાં પૂજાય છે.

તપનીયસુવર્ણાભાસ્તપનીયવિભૂષિતાઃ। વિરાજન્તેઽમર પ્રખ્યાસ્તત્ર ચિત્રામ્બરસ્રજઃ ।। ૪૫.

ત્યાં અમરતુલ્ય પ્રસિદ્ધ લોકો સુવર્ણ જેવી કાંતિ ધરાવતી અલૌકિક વસ્ત્રો અને ફૂલો પહેરીને તેજસ્વી લાગે છે.

વીર્યવન્તો મહાભાગાઃ પઞ્ચવર્ષશતાયુષઃ। સત્યસન્ધા મુદા યુક્તાઃ પ્રજાસ્તા વાયુદૈવતાઃ ।। ૪૫.

ત્યાંની પ્રજાઓ બલવાન અને મહાભાગ્યશાળી છે, પાંચસો વર્ષ જેટલું આયુષ્ય ધરાવે છે, સત્યને પાળે છે અને હંમેશાં આનંદમાં રહે છે, તથા વાયુદેવની ભક્ત છે.

એવમેવ નિસર્ગોઽયં વર્ષાણાં ભારતે યુગે। દૃષ્ટઃ પરમતત્ત્વજ્ઞૈર્ભૂયઃ કિં કીર્ત્તયામિ તે ।। ૪૫.

ભારતયુગના પ્રદેશોનો સ્વભાવ એવો જ છે, જે પરમ તત્વને જાણનારા ઋષિઓએ જોયો છે; હવે તને વધુ શું કહું?

આખ્યાતે ત્વેવમૃષયઃ સૂતપુત્રેણ ધીમતા। ઉત્તરશ્રવણે ભૂયઃ પપ્રચ્છુસ્તદનન્તરમ્ ।। ૪૫.

આ રીતે જ્યારે આ વર્ણન થયું, ત્યારે ઋષિઓએ ઉત્તરશ્રવણ સમયે વિદ્વાન સૂતપુત્રને ફરીથી પ્રશ્ન કર્યો.

ઋષય ઊચુઃ। યદિદં ભારતં વર્ષ યસ્મિન્ સ્વાયમ્ભુવાદયઃ। ચતુર્દશૈતે મનવઃ પ્રજાસર્ગે ભવન્ત્યુત ।। ૪૫.

ઋષિઓએ કહ્યું: આ ભારત પ્રદેશમાં, જ્યાં સ્વાયંભુવથી શરૂ કરીને ચૌદ મનુઓ પ્રજાસર્જન સમયે અવતર્યા છે—

એતદ્વેદિતુમિચ્છામસ્તન્નો નિગદ સત્તમ। એતત્ શ્રુત્વા વચસ્તેષામબ્રવીલ્લોમહર્ષણઃ ।। ૪૫.

આ અંગે અમે જાણવું ઇચ્છીએ છીએ; હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, અમને કહો. એમ તેઓએ કહ્યું ત્યારે લોહિતર્ષણે જવાબ આપ્યો.

પૌરાણિકસ્તદા સૂત ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ । એત દ્વિસ્તરતો ભૂયસ્તાનુવાચ સમાહિતઃ ।। ૪૫.

પુરાણજ્ઞ સૂતએ, પવિત્ર મનવાળા ઋષિઓને, ધ્યાનપૂર્વક વધુ વિગતે સમજાવ્યું.