વાયુપુરાણમ્

તત્ર તે પુરુષાઃ શ્વેતા મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ। સ્ત્રિયઃ કુમુદવર્ણાભાઃ સુન્દર્ય્યઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।। ૪૩.

ત્યાંના પુરુષો સફેદ, મહાન અને બળવાન છે; સ્ત્રીઓ કુમુદના રંગ જેવી, સુંદર અને મનોહર છે.

ચન્દ્રપ્રભાશ્વન્દ્રવર્ણાઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ। ચન્દ્રશીતલગાત્રાશ્ચ સ્ત્રિયશ્ચોત્પલગન્ધિકાઃ ।। ૪૩.

તેઓ ચાંદની જેવી તેજસ્વી છે, તેમનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું છે; તેમનું શરીર ચાંદની જેવી શીતળ છે અને સ્ત્રીઓ કમળ જેવી સુગંધિત છે.

દશવર્ષસહસ્રાણિ તેષામાયુર્નિરામયમ્। કાલામ્રસ્ય રસં પીત્વા સર્વદા સિથરયૌવનાઃ ।। ૪૩.

તેમનું આયુષ્ય દસ હજાર વર્ષનું છે, રોગરહિત છે; કાળઆમ્રનો રસ પીવાથી તેઓ હંમેશાં યુવાન રહે છે.

પ્રમાણં વર્ણમાયુશ્ચ યાથાતથ્યેન કીર્તિતમ્। ચતુર્ણામપિ દ્વીપાનાં સમાસાન્ન તુ વિસ્તરાત્ ।। ૪૩.

ચારેય દ્વીપોના માપ, રંગ અને આયુષ્યનું વર્ણન સાચી રીતે સંક્ષિપ્તમાં કરવામાં આવ્યું છે, વિગતે નહીં.

ભદ્રાશ્વાનાં યથા ચિહ્નં કીર્તિતં કીર્તિવર્દ્ધનાઃ। તચ્છૃણુધ્વં તુ કાર્ત્સ્ન્યેન પૂર્વસિદ્ધૈરુદાહૃતમ્ ।। ૪૩.

ભદ્રાશ્વોનું ચિહ્ન જેમ વર્ણવાયું છે, એ મહિમાવંતો, હવે પ્રાચીન ઋષિઓએ જે સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે, તે ધ્યાનથી સાંભળો.

દેવકૂટસ્ય સર્વસ્ય પ્રથિતસ્યેહ યત્પરમ્। પૂર્વેણ દિક્ષુ સર્વાસુ યથાવચ્ચ પ્રકીર્તિતમ્ ।। ૪૩.

અહીં જે દેવકૂટ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ અને સર્વોચ્ચ છે, તેની પૂર્વ દિશાઓમાં વિગતે જેમ જાણીતું છે તેમ વર્ણના આવી ગઈ છે.

કુલાચલાનાં પઞ્ચાનાં નદીનાઞ્ચ વિશેષતઃ। તથા જનપદાનાઞ્ચ યથા દૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ ।। ૪૩.

એ જ રીતે, પાંચ કુલપર્વતો, ખાસ કરીને નદીઓ અને વિવિધ પ્રદેશો, જેમ જોવામાં અને સાંભળવામાં આવ્યા તેમ વર્ણવાયા છે.

શૈવાલો વર્ણમાલાગ્રઃ કોરઞ્જશ્ચાચલોત્તમઃ। શ્વેતવર્ણશ્ચ નીલશ્ચ પઞ્ચૈતે કુલપર્વતાઃ ।। ૪૩.

શૈવાલ, વર્ણમાલાગ્ર, કોરંજ, શ્વેત અને નિલ – આ પાંચ મુખ્ય કુલપર્વતો છે.

તેષાં પ્રસૂતિરન્યેપિ પર્વતા બહુવિસ્તરાઃ। કોટિકોટિઃ ક્ષિતૌ જ્ઞેયાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૪૩.

આમાંથી અનેક વિશાળ પર્વતો ઉત્પન્ન થયા છે; તેઓ ધરતી પર કરોડો, હજારો અને લાખો સંખ્યામાં જાણવા યોગ્ય છે.

તૈર્વિમિશ્રા જનપદૈર્નાનાસત્ત્વસમાકુલાઃ। નાનાપ્રકારજાતીયાસ્ત્વનેકનૃપપાલિતાઃ ।। ૪૩.

આ પર્વતો સાથે જોડાયેલા પ્રદેશો અનેક જાતિના જીવોથી ભરેલા છે અને અનેક જાતિ-વર્ગો અને અનેક રાજાઓ દ્વારા શાસિત છે.

નામધેયૈશ્ચ નિક્રાન્તૈઃ શ્રીમદ્ભિઃ પુરુષર્ષભૈઃ। અધ્યાસિતા જનપદાઃ કીર્તનીયાશ્ચ શોભિતાઃ ।। ૪૩.

આ પ્રદેશો મહાન અને પ્રસિદ્ધ પુરુષો દ્વારા વસેલા અને શોભિત થયેલા છે, જેમના નામ દુરદુર સુધી પ્રસિદ્ધ થયા છે અને જે પ્રશંસનીય છે.

તેષાન્તુ નામધેયાનિ રાષ્ટ્રાણિ વિવિધાનિ ચ। ગિર્યન્તરનિવિષ્ટાનિ સમેષુ વિષમેષુ ચ ।। ૪૩.

આ પ્રદેશોના નામો અને વિવિધ રાજ્યોએ પર્વતોમાં, સમતલ અને ઊંચા-નીચા સ્થળોએ સ્થાન પામ્યું છે.

તથા સુમઙ્ગલાઃ શુદ્ધાશ્ચન્દ્રકાન્તાઃ સુનન્દનાઃ। વ્રજકા નીલશૈલેયાઃ સૌવીરા વિજયસ્થલાઃ ।। ૪૩.

ત્યાં સુમંગલ, શુદ્ધ, ચંદ્રકાંતા, સુનંદન, વ્રજક, નીલપર્વતવાસી, સૌવીર અને વિજયસ્થલ જેવા અનેક લોકો વસે છે.

મહાસ્થલાઃ સુકામાશ્ચ મહાકેશાઃ સુમૂર્દ્ધજાઃ। વાતરંહાઃ સોપસઙ્ગાઃ પરિવાયાઃ પરાચકાઃ ।। ૪૩.

મહાસ્થલ, સુકામ, મહાકેશ, સુમૂર્દ્ધજ, વાતરંહા (શાખાવાળા), પરિવાય અને પરાચક જેવા પણ અનેક લોકો છે.

સમ્ભવક્રા મહાનેત્રાઃ શૈવાલાસ્તનપાસ્તથા। કુમુદાઃ શાકમુણ્ડાશ્ચ ઉરઃ સઙ્કીર્ણભૌમકાઃ ।। ૪૩.

સંભવક્ર, મહાનેત્ર, શૈવાલ, તનપા, કુમુદ, શાકમુંડ અને ઉર: સંકીર્ણભૌમક પણ ત્યાં વસે છે.

સોદકા વત્સકાશ્ચૈકે વારાહા હારવામકાઃ। શઙ્ખાખ્યા ભાવિસન્દ્રાશ્ચ ઉત્તરા હૈમભૌમકાઃ ।। ૪૩.

કેટલાંક સોદક, વત્સક, વારાહ, હારવામક, શંખ નામના, ભાવિસંદ્ર અને ઉત્તર હૈમભૌમક પણ છે.

કૃષ્ણભૌમાઃ સુભૌમાશ્ચ મહાભૌમાશ્ચ કીર્તિતાઃ। એતે ચાન્યે ચ વિખ્યાતા નાનાજનપદા મયા ।। ૪૩.

કૃષ્ણભૌમ, સુભૌમ અને મહાભૌમ પણ અહીં ઉલ્લેખાયા છે; આવા અનેક વિવિધ જનપદોનું વર્ણન મેં કર્યું છે.

તે પિબન્તિ મહાપુણ્યાં મહાગઙ્ગાં મહાનદીમ્। આદૌ ત્રૈલોક્યવિખ્યાતા શીતા શીતામ્બુવાહિની ।। ૪૩.

આ લોકો મહાપુણ્યમય મહાગંગા – જે આરંભે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ, ઠંડી અને શીતલ જળ વહાવનારી મહાનદી છે – તેનું જળ પીવે છે.

તથા ચ હંસવસતિર્મહાચક્રા ચ નિમ્નગા। ચક્રા વક્રા ચ કઞ્ચી ચ સુરસા ચાપગોત્તમા ।। ૪૩.

તેમજ હંસવસતિ, મહાચક્રા, નિમ્નગા, ચક્રા, વક્રા, કંચી અને શ્રેષ્ઠ નદી સુરસા પણ છે.

શાખાવતી ચેન્દ્રનદી મેઘા મઙ્ગારવાહિની। કાવેરી હરિતોયા ચ સોમાવર્ત્તા શતહ્રદા ।। ૪૩.

શાખાવતી, ઇન્દ્રનદી, મેઘા, મંગારવાહિની, કાવેરી, હરિતોયા, સોમાવર્તા અને શતહ્રદા પણ છે.

વનમાલા વસુમતી પમ્પા પમ્પાવતી શુભા। સુવર્ણા પઞ્ચ વર્ણા ચ તથા પુણ્યા વપુષ્મતી ।। ૪૩.

વનમાળા, વસુમતી, પંપા, શુભ પંપાવતી, સુવર્ણા, પંચવર્ણા અને પુણ્યવતી વપુષ્મતી પણ છે.

મણિવપ્રા સુવપ્રા ચ બ્રહ્મભાગા શિલાશિની। કૃષ્ણતોયા ચ પુણ્યોદા તથા નાગપદી શુભા ।। ૪૩.

મણિવપ્રા, સુવપ્રા, બ્રહ્મભાગા, શિલાશિની, કૃષ્ણતોયા, પુણ્યદા અને શુભ નાગપદી પણ છે.

શૈવાલિની મણિતટા ક્ષારોદા ચારુણાવતી। તથા વિષ્ણુપદી ચૈવ મહાપુણ્યા મહાનદી ।। ૪૩.

શૈવાલિની, મણિતટા, ક્ષારોદા, આરુણાવતી અને મહાપુણ્યમયી મહાનદી વિષ્ણુપદી પણ છે.

હિરણ્યવાહિનીલા ચ સ્કન્દમાલા સુરાવતી । વામોદા ચ પતાકા ચ વેતાલી ચ મહાનદી ।। ૪૩.

હિરણ્યવાહિની, નીલા, સ્કંદમાળા, સુરાવતી, વામોદા, પટાકા, વેતાલી અને મહાનદી—આ મહાન નદીઓ કહેવાય છે.

એતા ગઙ્ગા મહાનદ્યો નાયિકાઃ પરિકીર્તિતાઃ। ક્ષુદ્રનદ્યસ્ત્વસંખ્યાતાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।। ૪૩.

આ બધું મહાનદીઓ, ગંગાઓ, મુખ્ય નદીઓ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; જ્યારે નાની નદીઓ તો અસંખ્ય છે, શેકડો અને હજારોમાં છે.

પૂર્વદ્વીપસ્ય વોહિન્યઃ પુણ્યવત્યશ્ચ કીર્તિતાઃ। કીર્ત્તનેનાપિ ચૈતાસાં પૂતઃ સ્યાદિતિ મે મતિઃ ।। ૪૩.

આ પૂર્વદ્વીપની પ્રસિદ્ધ અને પવિત્ર નદીઓ છે; અને માત્ર એના નામો ઉચ્ચારવાથી પણ મનુષ્ય પવિત્ર થઈ જાય છે—મારો એવો વિશ્વાસ છે.

સમૃદ્ધરાષ્ટ્રં સ્ફીતઞ્ચ નાનાજનપદાકુલમ્। નાનાવૃક્ષવનોદ્દેશં નાનાનગ સુવેષ્ટિતમ્ ।। ૪૩.

એ દેશ સમૃદ્ધ અને સુખાકારી છે, અનેક જાતિના લોકોથી ભરેલો છે, વિવિધ વૃક્ષોના વનોથી શોભાયમાન છે અને અનેક પર્વતોથી ઘેરાયેલો છે.

નરનારીગણાકીર્ણં નિત્યં પ્રમુદિતં શિવમ્। બહુધાન્યધનોપેતં નાનાનૃપતિપાલિતમ્ । ઉપેતં કીર્તનશતૈર્નાનારત્નાકરાકરમ્ ।। ૪૩.

એ દેશ પુરુષો અને સ્ત્રીઓથી ભરપૂર છે, હંમેશા આનંદિત અને શુભ છે, અનેક અનાજ અને ધનથી સમૃદ્ધ છે, અનેક રાજાઓ દ્વારા શાસિત છે, અનેક વખાણોથી પ્રસિદ્ધ છે અને વિવિધ રત્નોના ખાણોથી ભરેલો છે.

તસ્મિન્દેશે સમાખ્યાતા હેમશઙ્ખદલપ્રભાઃ। મહાકાયા મહાવીર્યાઃ પુરુષાઃ પુરુષર્ષભાઃ ।। ૪૩.

એ દેશમાં સુવર્ણ, શંખ અને પાન જેવી કાંતિ ધરાવતા, વિશાળ અને બલવાન, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન પુરુષો વસે છે.