વાયુપુરાણમ્

સુવર્ણચિત્રપાર્શ્વે તુ સુપાર્શ્વેઽપ્યુત્તરે ગિરૌ । મેરોશ્ચિત્રમહાપાદે મહાસત્ત્વનિષેવિતે ।। ૪૨.

સુવર્ણ અને રંગબેરંગી કિનારા પાસે, ઉત્તર તરફના પર્વત પર, મેરુના વિશાળ અને અદ્ભુત પાદ પાસે, જ્યાં મહાન આત્માઓ રહે છે—

મેરુકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પવનેનેરિતોદકા। અનેકાભોગવક્રાઙ્ગી ક્ષિપ્યમાણા નભસ્તલે ।। ૪૨.

મેરુ પર્વતના શિખર પરથી, પવનના ઝોકથી પાણી વળાંક લેતાં, અનેક વળાંકો સાથે, આ નદી આકાશમાં ફેંકાઈ ગઈ.

ષષ્ટિયોજનસાહસ્રે નિરાલમ્બેઽમ્બરે શુભે। વિકીર્યમાણા માલેવ નિપપાત મહાનદી ।। ૪૨.

સાઠ હજાર યોજન જેટલું અંતર, નિર્વિઘ્ન શુદ્ધ આકાશમાં, માળાની જેમ છૂટતી રહી અને પછી મહાનદી નીચે પડતી ગઈ.

એવં કૂટતટૈર્ભ્રષ્ટા નૈકૈર્દેવર્ષિસેવિતૈઃ। વિકીર્યમાણસલિલા નૈકપુષ્પોડુપોત્કચા ।। ૪૨.

આ રીતે, અનેક પર્વતશિખરો પરથી, દેવો અને ઋષિઓની હાજરીમાં, નદીનું પાણી ફેલાતું, અનેક ફૂલો અને તારાઓના ગુચ્છોથી શોભાયમાન થતું હતું.

નાનારત્નવનોદ્દેશમરણ્યં સવિતુર્વ્વનમ્। મહાવનં મહાભાગા પ્લાવયન્તી પ્રદક્ષિણમ્ ।। ૪૨.

વિવિધ રત્નોના વનો, પ્રદેશો અને જંગલો, સૂર્યનું વન અને મહાવન—આ બધાને મહાનદી પાણીથી છલકાવીને, તે દક્ષિણ તરફ ફરતી ગઈ.

સરોવરં મહાપુણ્યં મહાભાગનિષેવિતમ્। તત્રાવિવેશ કલ્યાણી મહાભદ્રં સિતોદકા ।। ૪૨.

ત્યાં, શુભ અને અત્યંત પવિત્ર, શુદ્ધ પાણીવાળી મહાનદી, મહાપુણ્યસરવરમાં પ્રવેશી, ધન્યજનોથી પૂજાયમાન બની.

ભદ્રસોમેતિ નામ્ના હિ મહાપારા મહાજવા। મહાનદી મહાપુણ્યા મહાભદ્રા વિનિર્ગતા ।। ૪૨.

ભદ્રસોમ નામે જાણીતી, વિશાળ અને ઝડપી, મહાપવિત્ર અને શુભ મહાનદી ત્યાંથી બહાર નીકળી.

નૈકનિર્ઝરવપ્રાઢ્યા શંખકૂટતટે તુ સા। તત્ર કૂટે ગિરિતટે નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

અनेक ઝરણા અને ખીણોથી ભરપૂર, શંખકૂટ પર્વતની ઢાળ પર, ત્યાં પર્વતકાંઠે, ઝડપથી વહેતી નદી નીચે પડી.

શંખકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પપાત વૃષપર્વ્વતમ્। વૃષપર્વ્વતાદ્વત્સગિરિં નાગશૈલં તતો ગતા ।। ૪૨.

શંખકૂટ પર્વતની ઢાળ પરથી નીચે પડીને, તે વૃષપર્વત પર પહોંચી; વૃષપર્વતથી વત્સગિરિ પર અને પછી નાગશૈલ તરફ ગઈ.

તસ્માન્નીલં નગશ્રેષ્ઠં સંપ્રાપ્તા વર્ષપર્વ્વતમ્। નીલાત્ કપિઞ્જલઞ્ચૈવ ઇન્દ્રનીલં ચ નિમ્નગા ।। ૪૨.

ત્યાંથી, તે શ્રેષ્ઠ પર્વત નીલ પર પહોંચી અને પછી વર્ષપર્વત પર; નીલથી કપિન્જલ અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રનીલ પર્વત પર ગઈ.

તતઃ પરં મહાનીલં હેમશ્રૃઙ્ગઞ્ચ સા યયૌ । હેમશ્રૃઙ્ગાદ્ગતા શ્વેતં શ્વેતાચ્ચ સુનગં યયૌ ।। ૪૨.

પછી તે મહાનિલા અને હેમશૃંગ પર્વત પર ગઈ; હેમશૃંગથી શ્વેત અને શ્વેતથી સુનગ પર્વત પર પહોંચી.

સુનગાત્ શતશ્રૃઙ્ગઞ્ચ સંપ્રાપ્તા સા મહાનદી। શતશ્રૃઙ્ગાન્મહાશૈલં પુષ્કરં પુષ્પમણ્ડિતમ્ ।। ૪૨.

સુનગથી મહાનદી શતશૃંગ પર્વત પર પહોંચી; શતશૃંગથી મહાપર્વત, પછી પુષ્કર, જ્યાં ફૂલોની શોભા હતી.

પુષ્કરાચ્ચ મહાશૈલં દ્વિરાજં સુમહાબલમ્ । વરાહપર્વ્વતં તસ્માન્મયૂરઞ્ચ શિલોચ્ચયમ્ ।। ૪૨.

પુષ્કરથી મહાપર્વત દ્વિરાજ, જે અત્યંત શક્તિશાળી છે; ત્યાંથી વરાહપર્વત અને પછી માયૂર નામના પથ્થરાળ શિખર પર ગઈ.

મયૂરાચ્ચૈકશિખરં કન્દરોદરમણ્ડિતમ્ । જારુધિં શૈલ શિખરં નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

માયૂર પર્વતથી એકમાત્ર શિખર, જે ગુફાઓ અને ખીણોથી શોભાયમાન છે; ત્યાંથી જારુધિ પર્વતના શિખર પર ઝડપથી વહેતી નદી નીચે પડી.

એવં ગિરિસહસ્રાણિ દારયન્તી મહાનદી। ત્રિશ્રૃઙ્ગં શ્રૃઙ્ગકલિલં મર્યાદાપર્વતં ગતા ।। ૪૨.

આ રીતે, હજારો પર્વતોને ફાડી, મહાનદી ત્રિશૃંગ પર્વત પર પહોંચી, જે ત્રણ શિખર અને અનેક શિખરો ધરાવતો, સીમા પર્વત છે.

ત્રિશ્રૃઙ્ગતટવિભ્રષ્ટા મહાભાગનિષેવિતા। મેરુકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પવનેનેરિતોદકા ।। ૪૨.

ત્રિશૃંગ પર્વતની ઢાળ પરથી, ધન્યજનોથી પૂજાયમાન, મેરુ પર્વતના શિખર પરથી, પવનના ઝોકથી નદીનું પાણી નીચે પડ્યું.

વિરુદ્ધં પર્વતવરં પપાત વિમલોદકા। પ્લાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા પશ્ચિમાર્ણવમ્ ।। ૪૨.

પછી તે ઉત્તમ અને સામસામે આવેલા પર્વત પર પડી, શુદ્ધ પાણીથી બધું છલકાવી, મહાનદી પશ્ચિમના સમુદ્ર તરફ આગળ વધી.

સુવર્ણભુવિ પાર્શ્વે તુ સુપાર્શ્વેપ્યુત્તરે ગિરૌ ૪૨.

સુવર્ણભૂમિના કિનારે, તેની બાજુમાં, અને ઉત્તરના ઉત્તમ પર્વત પર.

કન્દરોદરવિભ્રષ્ટા તસ્માદપિ તરઙ્ગિણી। નૈકભોગા પપાતોર્વીં ચિત્રપુષ્પોઢુપોત્કચા ।। ૪૨.

ત્યાંથી પર્વતની ગુફાઓમાંથી પડીને એક સરિતા, અનેક આનંદોથી ભરપૂર અને રંગબેરંગી ફૂલો વડે શોભાયમાન, ધરતી પર આવી.

પ્લાવયન્તી પ્રમુદિતા ઉત્તરાન્ સા કુરૂન્ શિવા। મહાદ્વીપસ્ય મધ્યેન પ્રયાતા સોત્તરાર્ણવમ્ ।। ૪૨.

એ શુભ સરિતા આનંદપૂર્વક ઉત્તર કુરુઓને પલાળતી, મહાદ્વીપના મધ્યમાં વહેતી ઉત્તર સમુદ્ર સુધી પહોંચી.

એવં તાસ્તુ મહાનદ્યશ્ચતસ્રો વિમલોદકાઃ। મહાગિરિતટભ્રષ્ટાઃ સંપ્રયાતાશ્ચતુર્દિશમ્ ।। ૪૨.

આ રીતે, એ ચાર મહાનદીઓ, શુદ્ધ જળવાળી, મહાપર્વતના કિનારેથી નીચેથી વહેતી, ચારે દિશામાં પ્રસરી.

તત્સેયં કથિતપ્રાયા પૃથિવી બહુવિસ્તરા। મેરુશૈલમહાકીર્ણાઽવિશચ્ચ સર્વતોદિશમ્ ।। ૪૨.

આ રીતે, વર્ણવેલી આ પૃથ્વી વિશાળ છે, મહા મેરુ પર્વતથી ભરપૂર છે અને સર્વ દિશામાં વિસ્તરેલી છે.

ચતુર્મહાદ્વીપવતી ચતુરાક્રીડકાનના। ચતુષ્કેતુમહાવૃક્ષા ચતુર્વરસરસ્વતી ।। ૪૨.

તેમાં ચાર મહાદ્વીપો, ચાર રમણીય વનો, ચાર વિશિષ્ટ વૃક્ષો અને ચાર સરસ્વતી નદીઓ છે.

ચતુર્મહાશૈલવતી ચતુર્ભુજગસંશ્રયા। અષ્ટોત્તરમહાશૈલા તથાષ્ટવરપર્વતા ।। ૪૨.

તેમાં ચાર મહાપર્વતો, ચાર ભુજંગોનું નિવાસસ્થાન, એકસો આઠ મહાપર્વતો અને આઠ ઉત્તમ પર્વતશ્રેણીઓ છે.

ગન્ધમાદનપાર્શ્વે તુ સ્ફીતા ચોપરિ ગણ્ડિકા। દ્વાત્રિંશતં સહસ્રાણિ યોજનૈઃ પૂર્વપશ્ચિમા ।। ૪૩.

ગંધમાદન પર્વતના બાજુમાં, ઉપર, ગંડિકા નામની સમૃદ્ધ ભૂમિ છે, જે પૂર્વથી પશ્ચિમ બત્રીસ હજાર યોજન સુધી વિસ્તરેલી છે.

અસ્યાયામશચવતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ પ્રમાણતઃ। તત્ર તે શુભકર્માણઃ કેતુમાલાઃ પરિશ્રુતાઃ ।। ૪૩.

તેની લંબાઈ પણ બત્રીસ હજાર યોજન છે; ત્યાં શુભ કર્મો માટે પ્રસિદ્ધ કેતુમાલા લોકો વસે છે.

તત્ર કાલા નરાઃ સર્વે મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ। સ્ત્રિયશ્ચોત્પલપત્રાભાઃ સર્વાસ્તાઃ પ્રિય દર્શનાઃ ।। ૪૩.

ત્યાંના બધા લોકો મહાન અને બળવાન છે; સ્ત્રીઓ કમળની પાંખડીઓ જેવી, સૌ સુંદર અને મનોહર છે.

તત્ર દિવ્યો મહાવૃક્ષઃ પનસઃ ષડ્રસાશ્રયઃ। ઈશ્વરો બ્રહ્મણઃ પુત્રઃ કામચારી મનોજવઃ। તસ્ય પીત્વા ફલરસં જીવન્તિ હિ સમાયુતમ્ ।। ૪૩.

ત્યાં એક દિવ્ય અને વિશાળ પનસનું વૃક્ષ છે, જેમાં છ સ્વાદ છે; તેનો સ્વામી બ્રહ્માના પુત્ર છે, મનગમતું ફરતો અને વિચારો જેટલો ઝડપી છે; એ વૃક્ષના ફળનો રસ પીવાથી લોકો આખું આયુષ્ય જીવે છે.

પાર્શ્વે માલ્યવતશ્ચાપિ પૂર્વે પુર્વા તુ ગણ્ડિકા। આયામતોઽથ વિસ્તારાદ્યથૈવાપરગણ્ડિકા ।। ૪૩.

માલ્યવત પર્વતની બાજુમાં, પૂર્વ દિશામાં, પૂર્વ ગંડિકા આવેલ છે, તેની લંબાઈ અને પહોળાઈ પશ્ચિમ ગંડિકા જેટલી જ છે.