વાયુપુરાણમ્

સા સિતોદાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા સુપક્ષં પર્વ્વતં ગતા। સુપક્ષતસ્તુ પુણ્યોદાત્તતો દેવર્ષિસેવિતા ।। ૪૨.

શીતોદા સરોવરમાંથી નીકળી, એ સુપક્ષ પર્વત પર પહોંચી; ત્યાંથી પુણ્યોદા અને પછી દેવર્ષિઓ દ્વારા પૂજિત સ્થળે ગઈ.

સુપક્ષકૂટતટગા તસ્માચ્ચ સંશિતોદકા। નિપપાત મહાભાગા રમણ્યં શિખિપર્વ્વતમ્ ।। ૪૨.

સુપક્ષ પર્વતની ચોટી પરથી, એનું પાણી વધુ શુદ્ધ બની, એ મહાભાગ્યશાળી નદી રમણીય શિખિ પર્વત પર પડી.

શિખેશ્ચ પર્વતાત્ કઙ્કં કઙ્કાદ્વૈદૂર્ય્યપર્વ્વતમ્। વૈદૂર્ય્યાત્ કપિલં શૈલં તસ્માચ્ચ ગન્ધમાદનમ્ ।। ૪૨.

શિખિ પર્વતથી એ કંક પર્વત પર ગઈ; કંકથી વૈદૂર્ય પર્વત પર, વૈદૂર્યથી કપિલ પર્વત પર અને ત્યાંથી ગંધમાદન પર્વત પર પહોંચી.

તસ્માદ્ગિરિવરાત્ પ્રાપ્તા પિઞ્જરં વરપર્વ્વતમ્। પિઞ્જરાત્ સરસં યાતા તસ્માચ્ચ કુમુદાચલમ્ ।। ૪૨.

ત્યાંથી એ પર્વતરાજ પિંજરા પર ગઈ; પિંજરા પરથી સરોવર સુધી અને પછી કુમુદ પર્વત પર પહોંચી.

મધુમન્તં જનઞ્ચૈવ મુકુટઞ્ચ શિલોચ્ચયમ્। મુકુટાચ્છૈલશિખરાત્ કૃષ્ણં યાતા મહાગિરિમ્ ।। ૪૨.

એ મધુમંત, જનન, મુકુટ અને પર્વતની ચોટીઓમાં પ્રવેશી; મુકુટ પર્વતની ચોટી પરથી કૃષ્ણ મહાપર્વત પર ગઈ.

કૃષ્ણાત્ શ્વેતં મહાશૈલં મહાનગનિષેવિતમ્। શ્વેતાત્ સહસ્રશિખરં શૈલેન્દ્રં પતિતા પુનઃ ।। ૪૨.

કૃષ્ણ પર્વતથી એ શ્વેત મહાપર્વત પર ગઈ, જ્યાં અનેક નગરો છે; શ્વેતથી ફરી સહસ્રશિખર પર્વતરાજ પર પડી.

અનેકાભિઃ સ્રવન્તીભિરાપ્યાયિતજલા શિવા । એવં શૈલસહસ્રાણિ સાદયન્તી મહાનદી। પારિજાતે મહાશૈલે નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

અनेक નદીઓથી ભરપૂર, શુદ્ધ પાણીવાળી એ શુભ મહાનદી, હજારો પર્વતોને પાર કરીને, ઝડપથી પારિજાત મહાપર્વત પર પડી.

અનેકનિર્ઝરનદી ગુહાસાનુષુ રાજતે। તસ્ય કુક્ષિષ્વનેકાસુ ભ્રાન્તતોયા તરઙ્ગિણી ।। ૪૨.

અનેક ઝરણા અને નદીઓ સાથે, એ પર્વતની ગુફાઓ અને ઢોળાવ પર ચમકે છે; એની અંદર, એનું પાણી અનેક પ્રવાહોમાં ફરતું રહે છે.

વ્યાહન્યમાનસંવેગા ગણ્ડશૈલૈરનેકશઃ। સંવિદ્યમાનસલિલા ગતા ચ ધરણીતલે ।। ૪૨.

ઘણા પર્વતના કાંઠા પર વારંવાર અથડાઈને, એનું પાણી વિખેરાઈ ગયું અને અંતે ધરતી પર આવી પહોંચી.

કેતુમાલં મહાદ્વીપં નાનામ્લેચ્છ ગણૈર્યુતમ્ । પ્લાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા પશ્ચિમાર્ણવમ્ ।। ૪૨.

કેતુમાલ નામનું મહાદ્વીપ, જ્યાં અનેક વિદેશી જાતિઓ વસે છે, તેને વહાલી મહાનદી પાણીથી છલકાવીને પશ્ચિમના સમુદ્ર તરફ વહેવા લાગી.

સુવર્ણચિત્રપાર્શ્વે તુ સુપાર્શ્વેઽપ્યુત્તરે ગિરૌ । મેરોશ્ચિત્રમહાપાદે મહાસત્ત્વનિષેવિતે ।। ૪૨.

સુવર્ણ અને રંગબેરંગી કિનારા પાસે, ઉત્તર તરફના પર્વત પર, મેરુના વિશાળ અને અદ્ભુત પાદ પાસે, જ્યાં મહાન આત્માઓ રહે છે—

મેરુકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પવનેનેરિતોદકા। અનેકાભોગવક્રાઙ્ગી ક્ષિપ્યમાણા નભસ્તલે ।। ૪૨.

મેરુ પર્વતના શિખર પરથી, પવનના ઝોકથી પાણી વળાંક લેતાં, અનેક વળાંકો સાથે, આ નદી આકાશમાં ફેંકાઈ ગઈ.

ષષ્ટિયોજનસાહસ્રે નિરાલમ્બેઽમ્બરે શુભે। વિકીર્યમાણા માલેવ નિપપાત મહાનદી ।। ૪૨.

સાઠ હજાર યોજન જેટલું અંતર, નિર્વિઘ્ન શુદ્ધ આકાશમાં, માળાની જેમ છૂટતી રહી અને પછી મહાનદી નીચે પડતી ગઈ.

એવં કૂટતટૈર્ભ્રષ્ટા નૈકૈર્દેવર્ષિસેવિતૈઃ। વિકીર્યમાણસલિલા નૈકપુષ્પોડુપોત્કચા ।। ૪૨.

આ રીતે, અનેક પર્વતશિખરો પરથી, દેવો અને ઋષિઓની હાજરીમાં, નદીનું પાણી ફેલાતું, અનેક ફૂલો અને તારાઓના ગુચ્છોથી શોભાયમાન થતું હતું.

નાનારત્નવનોદ્દેશમરણ્યં સવિતુર્વ્વનમ્। મહાવનં મહાભાગા પ્લાવયન્તી પ્રદક્ષિણમ્ ।। ૪૨.

વિવિધ રત્નોના વનો, પ્રદેશો અને જંગલો, સૂર્યનું વન અને મહાવન—આ બધાને મહાનદી પાણીથી છલકાવીને, તે દક્ષિણ તરફ ફરતી ગઈ.

સરોવરં મહાપુણ્યં મહાભાગનિષેવિતમ્। તત્રાવિવેશ કલ્યાણી મહાભદ્રં સિતોદકા ।। ૪૨.

ત્યાં, શુભ અને અત્યંત પવિત્ર, શુદ્ધ પાણીવાળી મહાનદી, મહાપુણ્યસરવરમાં પ્રવેશી, ધન્યજનોથી પૂજાયમાન બની.

ભદ્રસોમેતિ નામ્ના હિ મહાપારા મહાજવા। મહાનદી મહાપુણ્યા મહાભદ્રા વિનિર્ગતા ।। ૪૨.

ભદ્રસોમ નામે જાણીતી, વિશાળ અને ઝડપી, મહાપવિત્ર અને શુભ મહાનદી ત્યાંથી બહાર નીકળી.

નૈકનિર્ઝરવપ્રાઢ્યા શંખકૂટતટે તુ સા। તત્ર કૂટે ગિરિતટે નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

અनेक ઝરણા અને ખીણોથી ભરપૂર, શંખકૂટ પર્વતની ઢાળ પર, ત્યાં પર્વતકાંઠે, ઝડપથી વહેતી નદી નીચે પડી.

શંખકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પપાત વૃષપર્વ્વતમ્। વૃષપર્વ્વતાદ્વત્સગિરિં નાગશૈલં તતો ગતા ।। ૪૨.

શંખકૂટ પર્વતની ઢાળ પરથી નીચે પડીને, તે વૃષપર્વત પર પહોંચી; વૃષપર્વતથી વત્સગિરિ પર અને પછી નાગશૈલ તરફ ગઈ.

તસ્માન્નીલં નગશ્રેષ્ઠં સંપ્રાપ્તા વર્ષપર્વ્વતમ્। નીલાત્ કપિઞ્જલઞ્ચૈવ ઇન્દ્રનીલં ચ નિમ્નગા ।। ૪૨.

ત્યાંથી, તે શ્રેષ્ઠ પર્વત નીલ પર પહોંચી અને પછી વર્ષપર્વત પર; નીલથી કપિન્જલ અને ત્યારબાદ ઇન્દ્રનીલ પર્વત પર ગઈ.

તતઃ પરં મહાનીલં હેમશ્રૃઙ્ગઞ્ચ સા યયૌ । હેમશ્રૃઙ્ગાદ્ગતા શ્વેતં શ્વેતાચ્ચ સુનગં યયૌ ।। ૪૨.

પછી તે મહાનિલા અને હેમશૃંગ પર્વત પર ગઈ; હેમશૃંગથી શ્વેત અને શ્વેતથી સુનગ પર્વત પર પહોંચી.

સુનગાત્ શતશ્રૃઙ્ગઞ્ચ સંપ્રાપ્તા સા મહાનદી। શતશ્રૃઙ્ગાન્મહાશૈલં પુષ્કરં પુષ્પમણ્ડિતમ્ ।। ૪૨.

સુનગથી મહાનદી શતશૃંગ પર્વત પર પહોંચી; શતશૃંગથી મહાપર્વત, પછી પુષ્કર, જ્યાં ફૂલોની શોભા હતી.

પુષ્કરાચ્ચ મહાશૈલં દ્વિરાજં સુમહાબલમ્ । વરાહપર્વ્વતં તસ્માન્મયૂરઞ્ચ શિલોચ્ચયમ્ ।। ૪૨.

પુષ્કરથી મહાપર્વત દ્વિરાજ, જે અત્યંત શક્તિશાળી છે; ત્યાંથી વરાહપર્વત અને પછી માયૂર નામના પથ્થરાળ શિખર પર ગઈ.

મયૂરાચ્ચૈકશિખરં કન્દરોદરમણ્ડિતમ્ । જારુધિં શૈલ શિખરં નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

માયૂર પર્વતથી એકમાત્ર શિખર, જે ગુફાઓ અને ખીણોથી શોભાયમાન છે; ત્યાંથી જારુધિ પર્વતના શિખર પર ઝડપથી વહેતી નદી નીચે પડી.

એવં ગિરિસહસ્રાણિ દારયન્તી મહાનદી। ત્રિશ્રૃઙ્ગં શ્રૃઙ્ગકલિલં મર્યાદાપર્વતં ગતા ।। ૪૨.

આ રીતે, હજારો પર્વતોને ફાડી, મહાનદી ત્રિશૃંગ પર્વત પર પહોંચી, જે ત્રણ શિખર અને અનેક શિખરો ધરાવતો, સીમા પર્વત છે.

ત્રિશ્રૃઙ્ગતટવિભ્રષ્ટા મહાભાગનિષેવિતા। મેરુકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પવનેનેરિતોદકા ।। ૪૨.

ત્રિશૃંગ પર્વતની ઢાળ પરથી, ધન્યજનોથી પૂજાયમાન, મેરુ પર્વતના શિખર પરથી, પવનના ઝોકથી નદીનું પાણી નીચે પડ્યું.

વિરુદ્ધં પર્વતવરં પપાત વિમલોદકા। પ્લાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા પશ્ચિમાર્ણવમ્ ।। ૪૨.

પછી તે ઉત્તમ અને સામસામે આવેલા પર્વત પર પડી, શુદ્ધ પાણીથી બધું છલકાવી, મહાનદી પશ્ચિમના સમુદ્ર તરફ આગળ વધી.

સુવર્ણભુવિ પાર્શ્વે તુ સુપાર્શ્વેપ્યુત્તરે ગિરૌ ૪૨.

સુવર્ણભૂમિના કિનારે, તેની બાજુમાં, અને ઉત્તરના ઉત્તમ પર્વત પર.

કન્દરોદરવિભ્રષ્ટા તસ્માદપિ તરઙ્ગિણી। નૈકભોગા પપાતોર્વીં ચિત્રપુષ્પોઢુપોત્કચા ।। ૪૨.

ત્યાંથી પર્વતની ગુફાઓમાંથી પડીને એક સરિતા, અનેક આનંદોથી ભરપૂર અને રંગબેરંગી ફૂલો વડે શોભાયમાન, ધરતી પર આવી.