વાયુપુરાણમ્

માનસાચ્છૈલરાજાનં રમ્યં ત્રિશિખરં ગતા। ત્રિકૂટાચ્છૈલશિખરાત્ કલિઙ્ગશિખરં ગતા ।। ૪૨.

માનસ સરોવરથી એ સુંદર ત્રિશિખર પર્વત પર પહોંચી, અને ત્રિકૂટ પર્વત પરથી કળિંગ પર્વતના શિખર પર ગઈ.

કલિઙ્ગશિખરાદ્ભ્રષ્ટા રુચકે નિપપાત સા। રુચકાન્નિષધં પ્રાપ્તા તામ્રાભં નિષધાદપિ ।। ૪૨.

કળીંગ પર્વતના શિખર પરથી નીચે પડીને એ રુચક પર્વત પર આવી, પછી રુચકથી નિષધ પર્વત પર અને ત્યાંથી તામ્રાભ પર્વત પર પહોંચી.

તામ્રાભશિખરાર્દ્ભ્રષ્ટા ગતા શ્વેતોદરં ગિરિમ્ । તસ્માત્સુમૂલં શૈલેન્દ્રં વસુધારઞ્ચ પર્વતમ્ ।। ૪૨.

તામ્રાભ પર્વતના શિખર પરથી નીચે પડીને એ શ્વેતોદર પર્વત પર ગઈ, પછી ત્યાંથી મહાન પર્વતના મૂળ ભાગે અને પછી વસુધારા પર્વત પર પહોંચી.

હેમકૂટં ગતા તસ્માદ્દેવશ્રૃઙ્ગે તતો ગતા। તસ્માદ્ગતા મહાશૈલં તતશ્ચાપિ પિશાચકમ્ ।। ૪૨.

ત્યાંથી એ હેમકૂટ પર્વત પર, પછી દેવશૃંગ પર્વત પર, પછી મહાન પર્વત પર અને પછી પિશાચક પર્વત પર પહોંચી.

પિશાચકાચ્છૈલવરાત્ પઞ્ચકૂટઙ્ગતા પુનઃ। પઞ્ચકૂટાત્તુ કૈલાસં દેવાવાસં શિલોચ્ચયમ્ ।। ૪૨.

પિશાચક પર્વતથી એ પાંચકૂટા નામના પર્વત પર ગઈ, અને ત્યાંથી દેવોનું નિવાસસ્થાન એવા ઉંચા કૈલાસ પર્વત પર પહોંચી.

તસ્ય કુક્ષિષુ વિભ્રાન્તા નૈકકન્દરસાનુષુ। હિમવત્યુત્તમનદી નિપપાતાચલોત્તમે ।। ૪૨.

એ નદી પર્વતના અનેક ગુફાઓ અને ખીણોમાં ફરતી રહી અને પછી હિમવંતના સર્વોચ્ચ શિખર પર નીચે પડી.

સૈવં શૈલસહસ્રાણિ દારયન્તી મહાનદી। સ્થલીશતાન્યનેકાનિ પ્લાવયન્ત્યાશુગાણિની ।। ૪૨.

એ રીતે મહાનદીયે હજારો પર્વતોને ફાડી નાખ્યા, અનેક મેદાનોને પાણીથી ભર્યા અને ઝડપથી આગળ વહેતી રહી.

વનાનાઞ્ચ સહસ્રાણિ કન્દરાણાં શતાનિ ચ । સ્રાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા દક્ષિણોદધિમ્ ।। ૪૨.

એ પવિત્ર નદીયે હજારો જંગલો અને સૈંકડો ગુફાઓને પાણીથી ભર્યા અને પછી દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ આગળ વધી.

રમ્યા યોજનવિસ્તીર્ણા શૈલકુક્ષિષુ સંવૃતા। યાધૃતા દેવદેવેન શઙ્કરેણ મહાત્મના ।। ૪૨.

એ સુંદર અને યોજન જેટલી પહોળી નદી પર્વતના ખોળામાં છુપાયેલી હતી, અને મહાન આત્માવાળા દેવદેવ મહાદેવ શંકરે તેને સંભાળી રાખી હતી.

પાવની દ્વિજશાર્દૂલ ઘોરાણામપિ પાપ્મનામ્। શઙ્કરસ્યાઙ્કસંસ્પર્શાન્મહાદેવસ્ય ધીમતઃ। દ્વિગુણં પવિત્રસલિલા સર્વલોકે મહાનદી ।। ૪૨.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, મહાદેવ શંકરના અંગને સ્પર્શથી એ મહાનદીનું પાણી આખા જગતમાં બે ગણી પવિત્ર બની ગયું, અને તે ભયાનક પાપોને પણ દૂર કરે છે.

અનુશૈલં સમન્તાચ્ચ નિર્ગતા બહુભિર્મુખૈઃ। અથોઽન્યેનાભિધાનેન ખ્યાતા નદ્યઃ સહસ્રશઃ ।। ૪૨.

પર્વતોની આજુબાજુથી અનેક મુખોથી નીકળી, એ નદી અનેક નામોથી પ્રસિદ્ધ થઈ અને હજારો નદીઓ બની.

તસ્માદ્ધિમવતો ગઙ્ગા ગતા સા તુ મહાનદી। એવં ગઙ્ગેતિ નામ્નાદિપ્રકાશા સિદ્ધસેવિતા ।। ૪૨.

એથી હિમાલયમાંથી ગંગા, એ મહાનદી, નીકળી. તેથી જ એનું નામ 'ગંગા' પડ્યું છે અને સિદ્ધોએ તેની પૂજા કરી છે.

ધન્યાસ્તે સત્તમા દેશા યત્ર ગઙ્ગા મહાનદી। રુદ્રસાદ્ધ્યાનિલાદિત્યૈર્જુષ્ટતોયા યશસ્વતી ।। ૪૨.

જ્યાં ગંગા મહાનદી વહે છે, એવા પવિત્ર દેશો અને ત્યાંના લોકો ધન્ય છે. એનું પાણી રુદ્ર, સિદ્ધ, વાયુ અને આદિત્ય જેવા દેવતાઓએ પવિત્ર માન્યું છે અને એનું યશ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે.

મહાપાદં પ્રવક્ષ્યામિ મેરોરપિ હિ પશ્ચિમમ્। નાનારત્નાકારં પુણ્યં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્ ।। ૪૨.

હવે હું મેરુના પશ્ચિમ ભાગનું વર્ણન કરું છું, જે વિવિધ રત્નોથી ભરપૂર, પવિત્ર અને સદ્ગુણીઓ દ્વારા પૂજિત છે.

વિપુલં શૈલરાજાનં વિપુલોદરકન્દરમ્ । નિતમ્બકુઞ્જ કટકૈર્વિમલૈર્મ્મણ્ડિતોદરમ્ ।। ૪૨.

એ વિશાળ પર્વતરાજે પહોળા ગુફા અને ખીણો ધરાવે છે, શુદ્ધ વનરાજિ અને સુંદર ઢોળાવોથી શોભાયમાન છે.

અપિ યા ત્ર્યમ્બકસ્યૈષા ત્રિદશૈઃ સેવિતોદકા। વાયુવેગા ગતાભોગા લતેવ ભ્રામિતા પુનઃ ।। ૪૨.

આ નદી, જેનું પાણી ત્ર્યંબક અને દેવતાઓએ પવિત્ર માન્યું છે, વાયુના જોરથી વળાંકો લેતી, લતાની જેમ ફરી ફરી વહે છે.

મેરુકૂટતટાદ્ભ્રષ્ટા પ્રહતૈઃ સ્વાદિતોદકા। વિસ્તીર્ય્યમાણસલિલા નિર્મ્મલાંશુકસન્નિભા ।। ૪૨.

મેરુની ચોટી પરથી પડતી વખતે, એનું પાણી અથડાઈને અને પીવાઈને, ચારે તરફ પ્રસરે છે, અને એનો વહેવાર શુદ્ધ અને નિર્મળ વસ્ત્ર જેવો ચમકે છે.

તસ્ય કૂટેઽમ્બરનદી સિદ્ધચારણસેવિતા । પ્રદક્ષિણમથાવૃત્ય પતિતા સા તુ ગામિની ।। ૪૨.

એ ચોટી પર, આ આકાશગંગા, સિદ્ધો અને ચારણો દ્વારા પૂજિત, ફરતી ફરતી નીચે વહેતી નદી બનીને પડી.

દેવભ્રાજં મહાભ્રાજં સવૈભ્રાજં મહાવનમ્। પ્લાવયન્તી મહાભાગા નાનાપુષ્પફલોદકા ।। ૪૨.

એ મહાભાગ્યશાળી નદી, વિવિધ ફૂલો, ફળો અને ઝરણાવાળા દેવભ્રાજ, મહાભ્રાજ અને વૈભ્રાજ જેવા મહાવનોને પલાળી નાખે છે.

પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વાણા નાનાવનવિભૂષિતા। પ્રવિષ્ટા પશ્વિમસરઃ સિતોદં વિમલોદકમ્ ।। ૪૨.

વિવિધ વનોની શોભાથી યુક્ત, ફરતી ફરતી એ પશ્ચિમના શીતોદા સરોવરમાં પ્રવેશી, જ્યાંનું પાણી શુદ્ધ અને નિર્મળ છે.

સા સિતોદાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા સુપક્ષં પર્વ્વતં ગતા। સુપક્ષતસ્તુ પુણ્યોદાત્તતો દેવર્ષિસેવિતા ।। ૪૨.

શીતોદા સરોવરમાંથી નીકળી, એ સુપક્ષ પર્વત પર પહોંચી; ત્યાંથી પુણ્યોદા અને પછી દેવર્ષિઓ દ્વારા પૂજિત સ્થળે ગઈ.

સુપક્ષકૂટતટગા તસ્માચ્ચ સંશિતોદકા। નિપપાત મહાભાગા રમણ્યં શિખિપર્વ્વતમ્ ।। ૪૨.

સુપક્ષ પર્વતની ચોટી પરથી, એનું પાણી વધુ શુદ્ધ બની, એ મહાભાગ્યશાળી નદી રમણીય શિખિ પર્વત પર પડી.

શિખેશ્ચ પર્વતાત્ કઙ્કં કઙ્કાદ્વૈદૂર્ય્યપર્વ્વતમ્। વૈદૂર્ય્યાત્ કપિલં શૈલં તસ્માચ્ચ ગન્ધમાદનમ્ ।। ૪૨.

શિખિ પર્વતથી એ કંક પર્વત પર ગઈ; કંકથી વૈદૂર્ય પર્વત પર, વૈદૂર્યથી કપિલ પર્વત પર અને ત્યાંથી ગંધમાદન પર્વત પર પહોંચી.

તસ્માદ્ગિરિવરાત્ પ્રાપ્તા પિઞ્જરં વરપર્વ્વતમ્। પિઞ્જરાત્ સરસં યાતા તસ્માચ્ચ કુમુદાચલમ્ ।। ૪૨.

ત્યાંથી એ પર્વતરાજ પિંજરા પર ગઈ; પિંજરા પરથી સરોવર સુધી અને પછી કુમુદ પર્વત પર પહોંચી.

મધુમન્તં જનઞ્ચૈવ મુકુટઞ્ચ શિલોચ્ચયમ્। મુકુટાચ્છૈલશિખરાત્ કૃષ્ણં યાતા મહાગિરિમ્ ।। ૪૨.

એ મધુમંત, જનન, મુકુટ અને પર્વતની ચોટીઓમાં પ્રવેશી; મુકુટ પર્વતની ચોટી પરથી કૃષ્ણ મહાપર્વત પર ગઈ.

કૃષ્ણાત્ શ્વેતં મહાશૈલં મહાનગનિષેવિતમ્। શ્વેતાત્ સહસ્રશિખરં શૈલેન્દ્રં પતિતા પુનઃ ।। ૪૨.

કૃષ્ણ પર્વતથી એ શ્વેત મહાપર્વત પર ગઈ, જ્યાં અનેક નગરો છે; શ્વેતથી ફરી સહસ્રશિખર પર્વતરાજ પર પડી.

અનેકાભિઃ સ્રવન્તીભિરાપ્યાયિતજલા શિવા । એવં શૈલસહસ્રાણિ સાદયન્તી મહાનદી। પારિજાતે મહાશૈલે નિપપાતાશુગામિની ।। ૪૨.

અनेक નદીઓથી ભરપૂર, શુદ્ધ પાણીવાળી એ શુભ મહાનદી, હજારો પર્વતોને પાર કરીને, ઝડપથી પારિજાત મહાપર્વત પર પડી.

અનેકનિર્ઝરનદી ગુહાસાનુષુ રાજતે। તસ્ય કુક્ષિષ્વનેકાસુ ભ્રાન્તતોયા તરઙ્ગિણી ।। ૪૨.

અનેક ઝરણા અને નદીઓ સાથે, એ પર્વતની ગુફાઓ અને ઢોળાવ પર ચમકે છે; એની અંદર, એનું પાણી અનેક પ્રવાહોમાં ફરતું રહે છે.

વ્યાહન્યમાનસંવેગા ગણ્ડશૈલૈરનેકશઃ। સંવિદ્યમાનસલિલા ગતા ચ ધરણીતલે ।। ૪૨.

ઘણા પર્વતના કાંઠા પર વારંવાર અથડાઈને, એનું પાણી વિખેરાઈ ગયું અને અંતે ધરતી પર આવી પહોંચી.