વાયુપુરાણમ્

ચત્વાર્યશીતિઃ પ્રતતા યોજનાનાં સમન્તતઃ। વેગેન કુર્વતી મેરું સા પ્રયાતા પ્રદક્ષિણમ્ ।। ૪૨.

ચારે બાજુ ચોર્યાસી યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવતી, તે ઝડપથી મેરુ પર્વતની પરિક્રમા કરે છે.

વિભિદ્યમાના સલિલૈસ્તૈજસેનાનિલેન ચ। મેરોરુત્તરકૂટેષુ પતિતાથ ચતુર્ષ્વપિ ।। ૪૨.

જળ અને અગ્નિસમાન વાયુથી વિભાજિત થઈ, તે નદી મેરુના ઉત્તર કૂટોમાં ચારેય સ્થાને પડી.

મેરુકૂટતટાન્તેભ્ય ઉત્કૃષ્ટેભ્યો નિવર્તિતા। વિકીર્યમાણ સલિલા ચતુર્દ્ધાસંસૃતોદકા ।। ૪૨.

મેરુ પર્વતના ઉંચા કિનારાઓ પરથી પાછી વળી, તેની નદીનું જળ ચારે ભાગે વિખેરાઈ અને વહેવા માંડ્યું.

ષષ્ટિયોજનસાહસ્રં નિરાલમ્બનમમ્બરમ્। નિપપાત મહાભાગ મેરોસ્તસ્ય ચતુર્દ્દિશમ્ ।। ૪૨.

સાઠ હજાર યોજન જેટલા આધારરહિત આકાશમાંથી નીચે પડતી, તે મહાન નદી મેરુ પર્વતની ચારેય દિશામાં પહોંચી.

સા ચતુર્ષ્વભિતશ્ચૈવ મહાપાદેષુ શોભના। પુણ્યા મન્દરપૂર્વેણ પતિતા હિ મહાનદી ।। ૪૨.

તે સુંદર અને પુણ્યદાયી મહાનદી, મંદરથી પૂર્વે આવેલા ચાર સુંદર પાયા પર પડી.

પૂર્વેણાંશેન દેવાનાં સર્વસિદ્ધગણાલયમ્। સુવર્ણચિત્રકટકં નૈકનિર્ઝરકન્દરમ્ ।। ૪૨.

પૂર્વ દિશામાં, તે દેવતાઓ અને સર્વે સિદ્ધોના નિવાસસ્થાન, સોનાના શિખરો અને અનેક ઝરણાવાળા ગુફાવાળું સ્થાન પહોંચી.

પ્લાવયન્તી સશૈલેન્દ્રં મન્દરઞ્ચારુકન્દરમ્। વપ્રપ્રતાપશમનૈરનેકૈઃ સ્ફાટિકોદકૈઃ ।। ૪૨.

મંદર પર્વત અને તેની સુંદર ગુફાઓને વહાળી, તે નદી અનેક સ્ફટિક સમાન શુદ્ધ જળથી પર્વતના ઢાળાને શાંત કરે છે.

તથા ચૈત્રરથં રમ્યં પ્લાવયન્તી પ્રદક્ષિણમ્। પ્રવિષ્ટા હ્યમ્બરનદી હ્યરુણોદસરોવરમ્ ।। ૪૨.

એ રીતે, મનોહર ચૈત્રરથની પરિક્રમા કરતી, આકાશગંગા અરુણોદ સરોવર નામના સુંદર તળાવમાં પ્રવેશી.

અરુણોદાન્નિવૃત્તાઽથ શીતાન્તે રમ્યનિર્ઝરે। શૈલે સિદ્ધગણાવાસે નિપપાત સુગામિની ।। ૪૨.

અરુણોદમાંથી નીકળી, ઠંડા પ્રદેશના અંતે, સુંદર ઝરણામાંથી પર્વત પર, સિદ્ધોના નિવાસસ્થાને, સરળતાથી વહેતી નીચે પડી.

સીતા નામ મહા પુણ્યા નદીનાં પ્રવરા નદી। સા નિકુઞ્જનિરુદ્ધા તુ અનેકાભોગગામિની ।। ૪૨.

સીતા નામે, મહાપુણ્યવાળી અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી નદી, વનરાજીઓથી અટકાયેલી, અનેક માર્ગે વહે છે.

શીતાન્તાશિખરાદ્ભ્રષ્ટા સુકુઞ્જે વરપર્વતે। નિપપાત મહાભાગા તસ્માદપિ સુમઞ્જસમ્ ।। ૪૨.

શીતાંત શિખર પરથી, સુંદર વનમાં, ઉત્તમ પર્વત પર નીચે પડેલી એ મહાન નદી, ત્યાંથી સુમંજસ સુધી વહે છે.

તસ્માન્માલ્યવતં શૈલં ભાવયન્તી વરાપગા। વૈકઙ્કં સમનુપ્રાપ્તા વૈકઙ્કાન્મણિપર્વતમ્। મણિપર્વતાન્મહાશૈલં ઋષભં નૈકકન્દરમ્ ।। ૪૨.

ત્યાંથી, તે શ્રેષ્ઠ નદી માળ્યવત પર્વતને પોષતી, વૈકંક પર્વત પર પહોંચી, પછી મણિપર્વત અને ત્યાંથી અનેક ગુફાવાળા મહાન ઋષભ પર્વત પર ગઈ.

એવં શૈલસહસ્રાણિ દારયન્તી મહાનદી। પતિતાઽથ મહાશૈલે જઠરે સિદ્ધસેવિતે ।। ૪૨.

આ રીતે, હજારો પર્વતોને ચીરીને, મહાનદી સિદ્ધો વસે છે એવા મહાપર્વતના ખોળામાં પડી.

તસ્માદપિ મહાશૈલં દેવકૂટં તરઙ્ગિણી। તસ્ય કુક્ષિસમુદ્રાન્તા ક્રમેણ પૃથિવીં ગતા ।। ૪૨.

એ મહાન પર્વત દેવકૂટમાંથી તરંગવાળી નદી નીકળી, અને તેના પેટમાંથી ધીમે ધીમે વહેતી પૃથ્વી પર આવી.

સૈવં સ્થલીસહસ્રાણિ શૈલરાજશતાનિ ચ। વનાનિ ચ વિચિત્રાણિ સરાંસિ વિવિધાનિ ચ ।। ૪૨.

એ રીતે, એ નદીયે હજારો મેદાનો, સૈંકડો મહાપર્વતો, અદ્દભુત જંગલો અને અનેક પ્રકારના સરોવર પાર કર્યા.

સ્રાવયન્તી મહાભાગા વિસ્ફારેષ્વવલીકદા। નદી સહસ્રાનુગતા પ્રવૃત્તા ચ મહાનદી ।। ૪૨.

પવિત્ર નદી હજારો નદીઓ સાથે વહેતી, અનેક જગ્યાએ ફાટી નીકળતી અને મહાનદી બની.

ભદ્રાશ્વં સુમહાદ્વીપં પ્લાવયન્તી વરાપગા। પ્રવિષ્ટા હ્યર્ણવં પૂર્વં પૂર્વે દ્વીપે મહાનદી ।। ૪૨.

એ શ્રેષ્ઠ નદી ભદ્રાશ્વ નામના વિશાળ દ્વીપને પાણીથી ભરાઈ દીધી અને પૂર્વ દ્વીપમાંથી વહેતી પૂર્વ સમુદ્રમાં પ્રવેશી.

દક્ષિણેઽપિ પ્રપન્ના યા શૈલેન્દ્રે ગન્ધમાદને। ચિત્રૈઃ પ્રપાતૈર્વિધૈર્નૈકવિસ્ફાલિતોદકા ।। ૪૨.

પછી એ દક્ષિણ તરફ પણ પહોંચી, જ્યાં ગંધમાદન નામના મહાપર્વત પર અનેક અદ્ભુત અને વિવિધ ઝરણાઓથી તેનું પાણી ફાટી નીકળ્યું.

તદ્ઘન્ધમાદનવનં નન્દનં દેવનન્દનમ્। પ્લાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા સા પ્રદક્ષિણમ્ ।। ૪૨.

એ પવિત્ર નદી ગંધમાદનનું વન, નંદન અને દેવોનું આનંદસ્થાન પાણીથી ભરાઈને, પછી દક્ષિણ તરફ આગળ વધી.

નામ્ના હ્યલકનન્દેતિ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતા। પ્રવિશત્યુત્તરસરો માનસં દેવમાનસમ્ ।। ૪૨.

જેને સર્વત્ર અલકાનંદા નામે ઓળખાય છે, એ નદી ઉત્તર તરફના માનસ સરોવર, દેવોનું પવિત્ર સરોવર, તેમાં પ્રવેશી.

માનસાચ્છૈલરાજાનં રમ્યં ત્રિશિખરં ગતા। ત્રિકૂટાચ્છૈલશિખરાત્ કલિઙ્ગશિખરં ગતા ।। ૪૨.

માનસ સરોવરથી એ સુંદર ત્રિશિખર પર્વત પર પહોંચી, અને ત્રિકૂટ પર્વત પરથી કળિંગ પર્વતના શિખર પર ગઈ.

કલિઙ્ગશિખરાદ્ભ્રષ્ટા રુચકે નિપપાત સા। રુચકાન્નિષધં પ્રાપ્તા તામ્રાભં નિષધાદપિ ।। ૪૨.

કળીંગ પર્વતના શિખર પરથી નીચે પડીને એ રુચક પર્વત પર આવી, પછી રુચકથી નિષધ પર્વત પર અને ત્યાંથી તામ્રાભ પર્વત પર પહોંચી.

તામ્રાભશિખરાર્દ્ભ્રષ્ટા ગતા શ્વેતોદરં ગિરિમ્ । તસ્માત્સુમૂલં શૈલેન્દ્રં વસુધારઞ્ચ પર્વતમ્ ।। ૪૨.

તામ્રાભ પર્વતના શિખર પરથી નીચે પડીને એ શ્વેતોદર પર્વત પર ગઈ, પછી ત્યાંથી મહાન પર્વતના મૂળ ભાગે અને પછી વસુધારા પર્વત પર પહોંચી.

હેમકૂટં ગતા તસ્માદ્દેવશ્રૃઙ્ગે તતો ગતા। તસ્માદ્ગતા મહાશૈલં તતશ્ચાપિ પિશાચકમ્ ।। ૪૨.

ત્યાંથી એ હેમકૂટ પર્વત પર, પછી દેવશૃંગ પર્વત પર, પછી મહાન પર્વત પર અને પછી પિશાચક પર્વત પર પહોંચી.

પિશાચકાચ્છૈલવરાત્ પઞ્ચકૂટઙ્ગતા પુનઃ। પઞ્ચકૂટાત્તુ કૈલાસં દેવાવાસં શિલોચ્ચયમ્ ।। ૪૨.

પિશાચક પર્વતથી એ પાંચકૂટા નામના પર્વત પર ગઈ, અને ત્યાંથી દેવોનું નિવાસસ્થાન એવા ઉંચા કૈલાસ પર્વત પર પહોંચી.

તસ્ય કુક્ષિષુ વિભ્રાન્તા નૈકકન્દરસાનુષુ। હિમવત્યુત્તમનદી નિપપાતાચલોત્તમે ।। ૪૨.

એ નદી પર્વતના અનેક ગુફાઓ અને ખીણોમાં ફરતી રહી અને પછી હિમવંતના સર્વોચ્ચ શિખર પર નીચે પડી.

સૈવં શૈલસહસ્રાણિ દારયન્તી મહાનદી। સ્થલીશતાન્યનેકાનિ પ્લાવયન્ત્યાશુગાણિની ।। ૪૨.

એ રીતે મહાનદીયે હજારો પર્વતોને ફાડી નાખ્યા, અનેક મેદાનોને પાણીથી ભર્યા અને ઝડપથી આગળ વહેતી રહી.

વનાનાઞ્ચ સહસ્રાણિ કન્દરાણાં શતાનિ ચ । સ્રાવયન્તી મહાભાગા પ્રયાતા દક્ષિણોદધિમ્ ।। ૪૨.

એ પવિત્ર નદીયે હજારો જંગલો અને સૈંકડો ગુફાઓને પાણીથી ભર્યા અને પછી દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ આગળ વધી.

રમ્યા યોજનવિસ્તીર્ણા શૈલકુક્ષિષુ સંવૃતા। યાધૃતા દેવદેવેન શઙ્કરેણ મહાત્મના ।। ૪૨.

એ સુંદર અને યોજન જેટલી પહોળી નદી પર્વતના ખોળામાં છુપાયેલી હતી, અને મહાન આત્માવાળા દેવદેવ મહાદેવ શંકરે તેને સંભાળી રાખી હતી.