વાયુપુરાણમ્

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ। ઉપસ્પૃષ્ટજલા રમ્યા વાપી મન્દાકિની તથા ।। ૪૧.

દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ, રાક્ષસ અને સર્પો એ મન્દાકિની અને તેની સુંદર વાપીનું પાણી સ્પર્શ કરે છે.

તથા અલકનન્દા ચ નન્દા ચ સરિતાં વરા । એતૈરેવ ગુણૈર્યુક્તા નદ્યો દેવર્ષિસેવિતાઃ ।। ૪૧.

તેમજ, અલકાનંદા અને નંદા — નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ — એ જ ગુણોથી યુક્ત છે અને દેવઋષિઓ દ્વારા સેવાય છે.

તસ્યૈવ શૈલરાજસ્ય પૂર્વે કૂટે પરિશ્રુતાઃ। સહસ્રયોજનાયામાસ્ત્રિંશદ્યોજન વિસ્તરાઃ ।। ૪૧.

એ પર્વતરાજના પૂર્વી શિખરે, પ્રસિદ્ધ, હજાર યોજન લાંબી અને ત્રીસ યોજન પહોળી નદીઓ વહે છે.

દશ ગન્ધર્વનગરાઃ સમૃદ્ધ્યા પરયા યુતાઃ। મહાભવનમાલાભિરનેકાભિર્વિભૂષિતાઃ ।। ૪૧.

દસ ગંધર્વ નગરો સર્વપણે સમૃદ્ધ છે, અને અનેક ભવ્ય મહેલોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન છે.

સુબાહુહરિકેશાદ્યા શ્ચિત્રસેનજરાદયઃ। દશ ગન્ધર્વરાજાનો દીપ્તવહ્નિપરાક્રમાઃ ।। ૪૧.

સુબાહુ, હરિકેશ, ચિત્રસેન, જરા અને તેમના અન્ય સાથીઓ—આ દસ ગંધર્વ રાજાઓ અગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા સાથે ત્યાં વસે છે.

તસ્યૈવ પશ્ચિમે કૂટે કુન્દેન્દુસદૃશપ્રભે। નાનાધાતુશતૈશ્ચિત્રૈઃ સિદ્ધ દેવર્ષિસેવિતે ।। ૪૧.

તેના પશ્ચિમ શિખરે, જે ચાંદણી અને કુન્દફૂલ જેવી પ્રકાશમય છે, વિવિધ ધાતુઓથી શોભાયમાન છે, અને જ્યાં સિદ્ધો તથા દેવ ઋષિઓ સેવા આપે છે.

અશીતિયોજનાયામં ચત્વારિંશત્પ્રવિસ્તરમ્। એકૈકયક્ષભવનં મહાભવનમાલિનમ્ ।। ૪૧.

ત્યાં દરેક યક્ષ મહેલ, ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન, લંબાઈમાં અશી યોજન અને પહોળાઈમાં ચાળીસ યોજન જેટલું વિશાળ છે.

મહાયક્ષાલયાન્યત્ર ત્રિંશદાઢ્યાનિ મે શ્રૃણુ। મુદાઽથ પરમદ્ધર્યા ચ સંયુક્તાનિ સમન્તતઃ ।। ૪૧.

હવે સાંભળો, ત્યાં મહાન યક્ષોના ત્રીસ ભવ્ય નિવાસો છે, જે સર્વત્ર આનંદ અને પરમ સમૃદ્ધિથી ભરપૂર છે.

મહામાલિસુનેત્રાદ્યાસ્તથા મણિવરાદયઃ। ઉદીર્ણા યક્ષરાજાનસ્તત્ર ત્રિંશત્સદા બભુઃ ।। ૪૧.

મહામાલી, સુનેત્ર, મણિવર અને તેમના અન્ય સાથીઓ—આ ત્રીસ શક્તિશાળી યક્ષ રાજાઓ સદા ત્યાં વસે છે.

ઇત્યેતે કથિતા યક્ષા વાય્વગ્નિસમતેજસઃ। યેષામધિપતિર્દેવઃ શ્રીમાન્ વૈશ્રવણઃ પ્રભુઃ ।। ૪૧.

આ રીતે વાયુ અને અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતાં યક્ષોનું વર્ણન થયું, જેમના અધિપતિ શ્રીમંત વૈશ્વરાણ છે.

તસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે હિમવત્યચલોત્તમે। નિકુઞ્જનિર્ઝરગુહાનૈકસાનુદરીતટે ।। ૪૧.

તેના દક્ષિણ ભાગે, ઉત્તમ હિમવંત પર્વત પર, જ્યાં વન, ઝરણાં, ગુફાઓ અને અનેક શિખરોના કિનારા છે—

અર્ણવાદર્ણવં યાવત્ પૂર્વપશ્ચાયતેઽચલે। કિન્નરાણાં પુરશતં નિવિષ્ટં વૈ વ્કચિત્ વ્કચિત્ ।। ૪૧.

સમુદ્રથી સમુદ્ર સુધી, પર્વતની પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં, કિનરાઓના સો શહેરો અહીં-ત્યાં વસેલા છે.

નૈકશ્રૃઙ્ગકલાપસ્ય શૈલરાજસ્ય કુક્ષિષુ। નરનારીપ્રમુદિતં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્ ।। ૪૧.

ઘણા શિખરો ધરાવતાં પર્વતરાજના ગર્ભમાં, આનંદિત પુરુષો-સ્ત્રીઓથી અને પ્રસન્ન, સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું છે.

દ્રુમસુગ્રીવસૈન્યાદ્યા ભગદત્તપુરઃસરાઃ । યત્ર રાજશતં તેષાં દીપ્તાનાં બલશાલિનામ્ ।। ૪૧.

ડ્રુમ, સુગ્રીવ, ભગદત્ત અને તેમના સાથીઓના નેતૃત્વ હેઠળ, ત્યાં તેજસ્વી અને બલવાન રાજાઓની સો સેના વસે છે.

વિવાહો યત્ર રુદ્રસ્ય મહાદેવ્યોમયા સહ। તપસ્તપ્તવતી ચૈવ યત્ર દેવી વરાઙ્ગના ।। ૪૧.

ત્યાં જ રુદ્ર અને મહાદેવી ઉમાનો વિવાહ થયો હતો, અને ત્યાં જ દેવીએ તપ પણ કર્યું હતું.

કિરાતરૂપિણા ચૈવ યત્ર રુદ્રેણ ક્રીડિતમ્। યત્ર ચૈવ કૃતં તાભ્યાં જમ્બૂદ્વીપાવલોકનમ્ ।। ૪૧.

ત્યાં રુદ્રે શિકારીનું રૂપ ધારણ કરી રમ્યા હતા; અને ત્યાં બંનેએ જંબુદ્વીપનું વિહાર પણ કર્યું હતું.

યત્ર તાઃ સમ્મુદા યુક્તા નાનાભૂતગણૈર્યુતાઃ। ચિત્રપુષ્પફલોપેતા રુદ્રસ્યાક્રીડભૂમયઃ ।। ૪૧.

ત્યાં આનંદથી ભરપૂર, વિવિધ પ્રાણીઓ સાથે, ચિત્ર ફૂલો અને ફળોથી શોભાયમાન, રુદ્રના રમણસ્થળો છે.

હૃષ્ટા ગિરિદરીવાસાઃ કૃશોદર્ય્યો મનોરમાઃ। કુન્દર્યો યત્ર કિન્નર્ય્યો રમન્તે સ્મ સુલોચનાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં પર્વતની વાદીઓમાં વસતી, સુકુમાર કટિ અને સુંદર આંખો ધરાવતી કિનરીઓ આનંદથી વિહાર કરે છે.

વિશાલાક્ષાસ્તથા યક્ષા અન્યાશ્ચાપ્સરસાઙ્ગણાઃ। ગન્ધર્વાશ્ચાઙ્ગશાલિન્યો યત્ર તત્ર મુદા યુતાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં વિશાળ આંખવાળી યક્ષીઓ, અન્ય અપ્સરાસીઓની સહચરીઓ અને રૂપવતી ગંધર્વીઓ—all આનંદથી એકસાથે વિહરે છે.

તત્રૈવોમાવનં નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્। અર્ધનારીનરં રુપં ધૃતવાન્ યત્ર શંકરઃ ।। ૪૧.

ત્યાં જ સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ ઉમાનું વન છે, જ્યાં શંકરે અર્ધનારીનારીનું રૂપ ધારણ કર્યું હતું.

તથા શરવણં નામ યત્ર જાતઃ ષડાનનઃ । યત્ર ચૈવ કૃતોત્સાહઃ ક્રૌઞ્ચશૈલવનં પ્રતિ ।। ૪૧.

ત્યાં જ શરવણ નામનું સ્થાન છે, જ્યાં છમુખવાળો જન્મ્યો હતો, અને જ્યાંથી તેણે ઉત્સાહપૂર્વક ક્રૌંચ પર્વતના વનમાં જવાનું નક્કી કર્યું હતું.

ધ્વજાપતાકિનઞ્ચૈવ કિઙ્કિણીજાલમાલિનમ્। યત્ર સિંહરથં યુક્તં કાર્તિકેયસ્ય ધીમતઃ ।। ૪૧.

જ્યાં કાર્તિકેયનું સિંહરથ ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભાયમાન છે, અને કિંકિણીના ઝાંઝરોથી સુશોભિત છે.

ચિત્રપુષ્પનિકુઞ્જસ્ય ક્રૌઞ્ચસ્ય ચ ગિરેસ્તટે। દેવારિસ્કન્દનઃ સ્કન્દો યત્ર શક્તિં વિમુક્તવાન્ ।। ૪૧.

જ્યાં ક્રૌંચ પર્વતની ઢાળ પર રંગબેરંગી ફૂલોના વનમાં દેવશત્રુઓના વિનાશક સ્કંદે પોતાની શક્તિ છોડેલી હતી.

યત્રાભિષિક્તશ્ચ ગુહઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રૈઃ સુરોત્તમૈઃ। સેનાપત્યે ચ દૈત્યારિર્દ્વાદશાર્કપ્રતાપવાન્ ।। ૪૧.

જ્યાં ગુહ અને ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર તથા શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ સાથે દૈત્યશત્રુ, બાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી સેનાપતિ તરીકે અભિષેક પામ્યા હતા.

ભૂતસઙ્ઘાવકીર્ણાનિ એતાન્યન્યાનિ ચ દ્વિજાઃ। તત્ર તત્ર કુમારસ્ય સ્થાનાન્યાયતનાનિ ચ ।। ૪૧.

હે દ્વિજો, ત્યાં અને બીજે પણ કુમારના અનેક સ્થાન અને મંદિરો છે, જ્યાં ભૂતોની ટોળીઓ ભેગી થાય છે.

તથા પાણ્ડુશિલા નામ હ્યાક્રીડા ક્રૌઞ્ચઘાતિનઃ। નાનાભૂતગણાકીર્ણે પૃષ્ઠે હિમવતઃ શુભે ।। ૪૧.

એવીજ રીતે પાંડુશિલા નામનું સ્થાન છે, જે ક્રૌંચનાશકનું રમણસ્થળ છે, હિમવંતની શુભ ઢાળ પર અનેક પ્રકારના ભૂતગણોથી ભરપૂર છે.

તસ્ય પૂર્વે તટે રમ્યે સિદ્ધાવાસમુદાહૃતમ્। કલાપગ્રામમિત્યેવં નામ્ના ખ્યાતં મનીષિભિઃ ।। ૪૧.

એના સુંદર પૂર્વીય ઢાળ પર સિદ્ધોનું નિવાસસ્થાન છે, જેને વિદ્વાનો 'કલાપા ગામ' નામે ઓળખે છે.

મૃકણ્ડસ્ય વસિષ્ઠસ્ય ભરતસ્ય નલસ્ય ચ। વિશ્વામિત્રસ્ય વિપ્રર્ષેસ્તથૈવોદ્દાલકસ્ય ચ ।। ૪૧.

ત્યાં મૃકંડ, વસિષ્ઠ, ભરત, નલ, વિશ્વામિત્ર અને ઉદ્દાલક ઋષિ 등의 આશ્રમો છે.

અન્યેષાઞ્ચોગ્રતપસામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્। હિમવત્યાશ્રમાણાઞ્ચ સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।। ૪૧.

અને અન્ય ઉગ્ર તપસ્વી અને શુદ્ધ મનવાળા ઋષિઓના પણ હજારો અને લાખો આશ્રમો હિમવંત પર છે.