વાયુપુરાણમ્

મનોજવં કામગમં હેમજાલવિભૂષિતમ્। વાહનં યક્ષરાજસ્ય કુબેરસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૪૧.

એ મનની ઝડપથી ચાલે છે, જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં જઈ શકે છે, સોનાની જાળીથી શોભાયમાન છે, અને એ મહાન આત્માવાળા યક્ષરાજ કુબેરનું વાહન છે.

તત્રૈકપિઙ્ગલો દેવો મહાદેવસખઃ સ્વયમ્। વસતિ સ્મ સ યક્ષેન્દ્રઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ।। ૪૧.

ત્યાં એકપિંગલ દેવ, જે મહાદેવના મિત્ર છે, પોતે રહે છે; એ યક્ષરાજ સર્વ જીવો દ્વારા પૂજાય છે.

તત્રાપ્સરોગણૈર્ય્યક્ષૈર્ગન્ધર્વૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ। વસતિ સ્મ મહાત્માઽસૌ કુબેરો દેવસત્તમઃ ।। ૪૧.

ત્યાં અપ્સરાઓ, યક્ષો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો વચ્ચે, મહાન આત્માવાળા દેવોમાં શ્રેષ્ઠ કુબેર વસે છે.

તત્ર પદ્મમહાપદ્મૌ તથા મકરકચ્છપૌ। કુમુદઃ શઙ્ખ નીલૌ ચ નન્દનો નિધિસત્તમઃ ।। ૪૧.

ત્યાં પદ્મ, મહાપદ્મ, તેમજ મકર, કચ્છપ, કુમુદ, શંખ, નીલ અને નંદન — એ સર્વોત્તમ ખજાના છે.

અષ્ટાવેતેઽક્ષયા દિવ્યા ધનેશસ્ય મહાત્મનઃ। મહાનિધાનાસ્તિષ્ઠન્તિ સભાયાં રત્નસઞ્ચિતાઃ ।। ૪૧.

આ આઠ અક્ષય અને દિવ્ય મહાનિધિઓ, ધનની દેવ કુબેરની સભામાં, રત્નોથી ભરેલી, સ્થિર છે.

તથેન્દ્રાગ્નિયમાદીનાં દેવાનામપ્સરોગણૈઃ। તેષાં કૈલાસ આવાસો યત્ર યક્ષેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।। ૪૧.

તેમજ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ અને અન્ય દેવતાઓ તેમના અપ્સરાઓ સાથે, જ્યાં યક્ષેશ્વર પ્રભુ વસે છે, એ કૈલાસ તેમનો નિવાસસ્થાન છે.

કૃત્વા પૂર્વમુપસ્થાનં યક્ષેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ। પશ્ચાદ્ગચ્છન્તિ યે યસ્ય વિહિતાઃ પરિચારકાઃ ।। ૪૧.

જે લોકો યક્ષરાજના મહાન આત્માને પહેલા વંદન કરે છે, પછી જેમને સેવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હોય, તેઓ પોતપોતાના કાર્યે જાય છે.

તત્ર મન્દાકિની નામ સુરમ્યા વિપુલોદકા। સુવર્ણમણિસોપાના નાનાપુષ્પોત્કટોત્કટા ।। ૪૧.

ત્યાં મન્દાકિની નામની અત્યંત મનોહર, વિશાળ પાણીવાળી, સોનાના અને મણિના પગથિયાંયુક્ત, અને વિવિધ સુંદર ફૂલો થી ભરપૂર નદી છે.

જામ્બૂનદમયૈઃ પદ્મૈર્ગન્ધસ્પર્શગુણાન્વિતૈઃ। નીલવૈદૂર્ય્યપત્રૈશ્ચ ગન્ધોપૈતૈર્મહોત્પલૈઃ ।। ૪૧.

જાંબૂનદ સોનાથી બનેલા સુગંધિત અને કોમળ કમળો, નીલ વૈડૂર્યના પાંદડા અને સુગંધથી ભરેલા મહોત્પલોથી એ શોભાયમાન છે.

તથા કુમુદખણ્ડૈશ્ચ મહાપદ્મૈરલઙ્કૃતા । યક્ષગન્ધર્વનારીભિરપ્સરોભિશ્ચ શોભિતા ।। ૪૧.

તેમજ, કુમુદ અને મહાપદ્મના ગુચ્છોથી શોભાયમાન, યક્ષ, ગંધર્વ અને અપ્સરા સ્ત્રીઓથી એ નદી સુંદર લાગે છે.

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ। ઉપસ્પૃષ્ટજલા રમ્યા વાપી મન્દાકિની તથા ।। ૪૧.

દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ, રાક્ષસ અને સર્પો એ મન્દાકિની અને તેની સુંદર વાપીનું પાણી સ્પર્શ કરે છે.

તથા અલકનન્દા ચ નન્દા ચ સરિતાં વરા । એતૈરેવ ગુણૈર્યુક્તા નદ્યો દેવર્ષિસેવિતાઃ ।। ૪૧.

તેમજ, અલકાનંદા અને નંદા — નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ — એ જ ગુણોથી યુક્ત છે અને દેવઋષિઓ દ્વારા સેવાય છે.

તસ્યૈવ શૈલરાજસ્ય પૂર્વે કૂટે પરિશ્રુતાઃ। સહસ્રયોજનાયામાસ્ત્રિંશદ્યોજન વિસ્તરાઃ ।। ૪૧.

એ પર્વતરાજના પૂર્વી શિખરે, પ્રસિદ્ધ, હજાર યોજન લાંબી અને ત્રીસ યોજન પહોળી નદીઓ વહે છે.

દશ ગન્ધર્વનગરાઃ સમૃદ્ધ્યા પરયા યુતાઃ। મહાભવનમાલાભિરનેકાભિર્વિભૂષિતાઃ ।। ૪૧.

દસ ગંધર્વ નગરો સર્વપણે સમૃદ્ધ છે, અને અનેક ભવ્ય મહેલોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન છે.

સુબાહુહરિકેશાદ્યા શ્ચિત્રસેનજરાદયઃ। દશ ગન્ધર્વરાજાનો દીપ્તવહ્નિપરાક્રમાઃ ।। ૪૧.

સુબાહુ, હરિકેશ, ચિત્રસેન, જરા અને તેમના અન્ય સાથીઓ—આ દસ ગંધર્વ રાજાઓ અગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા સાથે ત્યાં વસે છે.

તસ્યૈવ પશ્ચિમે કૂટે કુન્દેન્દુસદૃશપ્રભે। નાનાધાતુશતૈશ્ચિત્રૈઃ સિદ્ધ દેવર્ષિસેવિતે ।। ૪૧.

તેના પશ્ચિમ શિખરે, જે ચાંદણી અને કુન્દફૂલ જેવી પ્રકાશમય છે, વિવિધ ધાતુઓથી શોભાયમાન છે, અને જ્યાં સિદ્ધો તથા દેવ ઋષિઓ સેવા આપે છે.

અશીતિયોજનાયામં ચત્વારિંશત્પ્રવિસ્તરમ્। એકૈકયક્ષભવનં મહાભવનમાલિનમ્ ।। ૪૧.

ત્યાં દરેક યક્ષ મહેલ, ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન, લંબાઈમાં અશી યોજન અને પહોળાઈમાં ચાળીસ યોજન જેટલું વિશાળ છે.

મહાયક્ષાલયાન્યત્ર ત્રિંશદાઢ્યાનિ મે શ્રૃણુ। મુદાઽથ પરમદ્ધર્યા ચ સંયુક્તાનિ સમન્તતઃ ।। ૪૧.

હવે સાંભળો, ત્યાં મહાન યક્ષોના ત્રીસ ભવ્ય નિવાસો છે, જે સર્વત્ર આનંદ અને પરમ સમૃદ્ધિથી ભરપૂર છે.

મહામાલિસુનેત્રાદ્યાસ્તથા મણિવરાદયઃ। ઉદીર્ણા યક્ષરાજાનસ્તત્ર ત્રિંશત્સદા બભુઃ ।। ૪૧.

મહામાલી, સુનેત્ર, મણિવર અને તેમના અન્ય સાથીઓ—આ ત્રીસ શક્તિશાળી યક્ષ રાજાઓ સદા ત્યાં વસે છે.

ઇત્યેતે કથિતા યક્ષા વાય્વગ્નિસમતેજસઃ। યેષામધિપતિર્દેવઃ શ્રીમાન્ વૈશ્રવણઃ પ્રભુઃ ।। ૪૧.

આ રીતે વાયુ અને અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતાં યક્ષોનું વર્ણન થયું, જેમના અધિપતિ શ્રીમંત વૈશ્વરાણ છે.

તસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે હિમવત્યચલોત્તમે। નિકુઞ્જનિર્ઝરગુહાનૈકસાનુદરીતટે ।। ૪૧.

તેના દક્ષિણ ભાગે, ઉત્તમ હિમવંત પર્વત પર, જ્યાં વન, ઝરણાં, ગુફાઓ અને અનેક શિખરોના કિનારા છે—

અર્ણવાદર્ણવં યાવત્ પૂર્વપશ્ચાયતેઽચલે। કિન્નરાણાં પુરશતં નિવિષ્ટં વૈ વ્કચિત્ વ્કચિત્ ।। ૪૧.

સમુદ્રથી સમુદ્ર સુધી, પર્વતની પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં, કિનરાઓના સો શહેરો અહીં-ત્યાં વસેલા છે.

નૈકશ્રૃઙ્ગકલાપસ્ય શૈલરાજસ્ય કુક્ષિષુ। નરનારીપ્રમુદિતં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્ ।। ૪૧.

ઘણા શિખરો ધરાવતાં પર્વતરાજના ગર્ભમાં, આનંદિત પુરુષો-સ્ત્રીઓથી અને પ્રસન્ન, સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું છે.

દ્રુમસુગ્રીવસૈન્યાદ્યા ભગદત્તપુરઃસરાઃ । યત્ર રાજશતં તેષાં દીપ્તાનાં બલશાલિનામ્ ।। ૪૧.

ડ્રુમ, સુગ્રીવ, ભગદત્ત અને તેમના સાથીઓના નેતૃત્વ હેઠળ, ત્યાં તેજસ્વી અને બલવાન રાજાઓની સો સેના વસે છે.

વિવાહો યત્ર રુદ્રસ્ય મહાદેવ્યોમયા સહ। તપસ્તપ્તવતી ચૈવ યત્ર દેવી વરાઙ્ગના ।। ૪૧.

ત્યાં જ રુદ્ર અને મહાદેવી ઉમાનો વિવાહ થયો હતો, અને ત્યાં જ દેવીએ તપ પણ કર્યું હતું.

કિરાતરૂપિણા ચૈવ યત્ર રુદ્રેણ ક્રીડિતમ્। યત્ર ચૈવ કૃતં તાભ્યાં જમ્બૂદ્વીપાવલોકનમ્ ।। ૪૧.

ત્યાં રુદ્રે શિકારીનું રૂપ ધારણ કરી રમ્યા હતા; અને ત્યાં બંનેએ જંબુદ્વીપનું વિહાર પણ કર્યું હતું.

યત્ર તાઃ સમ્મુદા યુક્તા નાનાભૂતગણૈર્યુતાઃ। ચિત્રપુષ્પફલોપેતા રુદ્રસ્યાક્રીડભૂમયઃ ।। ૪૧.

ત્યાં આનંદથી ભરપૂર, વિવિધ પ્રાણીઓ સાથે, ચિત્ર ફૂલો અને ફળોથી શોભાયમાન, રુદ્રના રમણસ્થળો છે.

હૃષ્ટા ગિરિદરીવાસાઃ કૃશોદર્ય્યો મનોરમાઃ। કુન્દર્યો યત્ર કિન્નર્ય્યો રમન્તે સ્મ સુલોચનાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં પર્વતની વાદીઓમાં વસતી, સુકુમાર કટિ અને સુંદર આંખો ધરાવતી કિનરીઓ આનંદથી વિહાર કરે છે.

વિશાલાક્ષાસ્તથા યક્ષા અન્યાશ્ચાપ્સરસાઙ્ગણાઃ। ગન્ધર્વાશ્ચાઙ્ગશાલિન્યો યત્ર તત્ર મુદા યુતાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં વિશાળ આંખવાળી યક્ષીઓ, અન્ય અપ્સરાસીઓની સહચરીઓ અને રૂપવતી ગંધર્વીઓ—all આનંદથી એકસાથે વિહરે છે.