વાયુપુરાણમ્

હરિકૂટે હરિર્દેવઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ। પ્રભાવાત્તસ્ય શૈલોઽસૌ મહાનાભઃ પ્રકાશતે ।। ૩૯.

હરિકૂટ પર્વત પર, હરિ દેવ છે, જેને બધા જીવો વંદન કરે છે; તેની મહિમાથી એ પર્વત વિશાળ તેજથી ઝગમગે છે.

કુમુદે કિન્નરાવાસા અઞ્જને ચ મહોરગાઃ। કૃષ્ણે ગન્ધર્વ્વનગરા મહાભવનશાલિનઃ ।। ૩૯.

કુમુદ પર્વત પર કિન્નરોએ વાસ કરે છે; અંજના પર્વત પર મહાન સાપો રહે છે; કૃષ્ણ પર્વત પર ગંધર્વો પોતાના શહેરો અને ભવ્ય મહેલો સાથે વસે છે.

પાણ્ડુરે ચારુશિખરે મહાપ્રાકારતોરણે। વિદ્યાધરપુરં તત્ર મહાભવનમાલિનમ્ ।। ૩૯.

પાંડુર પર્વત પર સુંદર શિખર અને વિશાળ દીવાલો તથા દરવાજા છે, ત્યાં વિદ્યા ધરાઓનું શહેર છે, જે મહાન મકાનોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન છે.

સહસ્રશિખરે શૈલે દૈત્યાનામુગ્રકર્મ્મણામ્। પુરાણિ સમુદીર્ણાનાં સહસ્રં હેમમાલિનામ્ ।। ૩૯.

સહસ્રશિખર પર્વત પર, ભયાનક કાર્યો કરનારા દૈત્યોએ હજારો જૂના શહેરો વસાવ્યા છે, જે બધાં સોનાની શોભાથી ઝગમગે છે.

મુકુટે પન્નગાવાસા અનેકાઃ પર્વતોત્તમાઃ। પુષ્પકે વૈ મુનિગણા નિત્યમેવ મુદા યુતાઃ ।। ૩૯.

મુકૂટ પર્વત પર અનેક સાપો રહે છે; પુષ્પક પર્વત પર મুনি-મહાત્માઓ હંમેશાં આનંદથી વસે છે.

વૈવસ્વતસ્ય સોમસ્ય વાયોર્નાગાધિપસ્ય ચ। સુપક્ષે પર્વતવરે ચત્વાર્ય્યાયતનાનિ ચ ।। ૩૯.

સુપર્ણ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વૈવસ્વત, સોમ, વાયુ અને નાગાધિપતિના ચાર પવિત્ર સ્થાન છે.

ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈર્ન્નાગૈર્વિદ્યાધરોત્તમૈઃ। સિદ્ધૈર્હિ તેષુ સ્થાનેષુ નિત્યમિષ્ટઃ પ્રપૂજ્યતે ।। ૩૯.

આ સ્થળોએ ગંધર્વો, કિન્નરો, યક્ષો, નાગો, શ્રેષ્ઠ વિદ્યા ધરાઓ અને સિદ્ધો હંમેશાં આદર અને પૂજા પામે છે.

મર્ય્યાદાપર્વતે શુભ્રે દેવકૂટે નિબોધત। વિસ્તીર્ણે સિખરે તસ્ય કૂટે ગિરિવરસ્ય હ ।। ૪૦.

શુભ અને વિશાળ શિખર ધરાવતા દેવકૂટ પર્વતની મર્યાદા વિશે હવે સાંભળો, જે શ્રેષ્ઠ પર્વતોમાંનું એક છે.

સમન્તાદ્યોજનશતં મહાભવનમણ્ડિતમ્। જન્મક્ષેત્રં સુપર્ણસ્ય વૈનતેયસ્ય ધીમતઃ ।। ૪૦.

તે પર્વતના આસપાસ સો યોજન જેટલું વિસ્તૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં મહાન મહેલો શોભે છે; એ વિનતા પુત્ર સુપર્ણનું જન્મસ્થળ છે.

નૈકૈર્મહા પક્ષિગણૈર્ગારુડૈઃ શીગ્રવિક્રમૈઃ। સમ્પૂર્ણવીર્યસમ્પન્નૈર્દમનૈરુરગારિભિઃ ।। ૪૦.

ત્યાં અનેક મહાન ગરુડ પક્ષીઓના જૂથો વસે છે, જે ઝડપથી ઉડતાં, શક્તિ અને પરાક્રમથી ભરપૂર છે અને સાપોને દમન કરે છે.

પક્ષિરાજસ્ય ભવનં પ્રથમં તન્મહાત્મનઃ। મહાવાયુપ્રવેશસ્ય શાલ્મલિ દ્વીપવાસિનઃ ।। ૪૦.

પક્ષી રાજાનું પ્રથમ મહેલ ત્યાં છે, જે મહાન આત્માવાળા છે; એ મહાવાયુનું નિવાસ છે અને શાલમલિદ્વીપના લોકો ત્યાં રહે છે.

તસ્યૈવ ચારુમૂર્ધ્નસ્તુ કૂટેષુ ચ મહર્દ્ધિષુ। દક્ષિણેષુ વિચિત્રેષુ સપ્તસ્વપિ તુ શોભિનઃ ।। ૪૦.

તે પર્વતના સુંદર શિખર પર, મહાન તેજવાળા અને દક્ષિણ તરફના અદ્ભુત સાત શિખરો છે, જે બધા ઝગમગે છે.

સન્ધ્યાભ્રાભાઃ સમુદિતા રુક્મપ્રાકારતોરણાઃ। મહાભવનમાલાભિઃ શોભિતા દેવનિર્મિતાઃ ।। ૪૦.

સાંજના વાદળ જેવી કાંતિ ધરાવતા, સોનાની દીવાલો અને દરવાજા, મહાન મકાનોની પંક્તિઓથી શોભતા, દેવો દ્વારા બનાવાયેલા છે.

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણાશ્ચત્વારિંશત્તમાયતાઃ। સપ્ત ગન્ધર્વનગરા નર નારીસમાકુલાઃ ।। ૪૦.

ત્યાં સાત ગંધર્વ શહેરો છે, દરેક ત્રીસ યોજન પહોળા અને ચાલીસ યોજન લાંબા છે, જ્યાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓની ભીડ છે.

આગ્નેયા નામ ગન્ધર્વા મહાબલપરાક્રમાઃ। કુબેરાનુચરા દીપ્તાસ્તેષાન્તે ભવનોત્તમાઃ ।। ૪૦.

આગ્નેયા નામના ગંધર્વો, જે મહાન બળ અને પરાક્રમ ધરાવે છે અને કુબેરના સેવક છે, તેઓના તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ મહેલો આ શહેરોના અંતે છે.

તસ્ય ચોત્તરકૂટેષુ ભુવનસ્ય મહાગિરેઃ। હર્મ્યપ્રાસાદબદ્ધં ચ ઉદ્યાનવનશોભિતમ્ ।। ૪૦.

આ મહાન પર્વતના ઉત્તર શિખરો પર, મહેલો અને પ્રાસાદોથી બંધાયેલું, બગીચા અને વનોથી શોભાયમાન શહેર છે.

પુરમાશીવિષૈઃ પુર્ણં મહાપ્રાકારતોરણમ્। વાદિત્રશતનિર્ઘોષૈરાનન્દિતવનાન્તરમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર મહાન સાપોથી ભરેલું છે, વિશાળ દીવાલો અને દરવાજા ધરાવે છે, અને તેની વનરેખા સોંસો વાદ્યયંત્રોની ધ્વનિથી આનંદિત થાય છે.

દુષ્પ્રસહ્યમમિત્રાણાં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્। નગરં સૈંહિકેયાનામુદીર્ણં દેવવિદ્વિષામ્। સિદ્ધદેવર્ષિચરિતં દેવકૂટે નિબોધત ।। ૪૦.

હવે સાંભળો, સૈંહિકેય દૈત્યોનું શહેર, જે દેવતાઓના ભયાનક દુશ્મન છે. આ શહેર ત્રીસ યોજન જેટલા ફેલાવમાં છે, દેવદ્વેષીઓએ ઊભું કર્યું છે, અને ત્યાં સિદ્ધો, દેવતાઓ અને ઋષિઓના વિખ્યાત કાર્યો થયેલા છે. આ શહેર દેવકૂટ પર્વત પર આવેલું છે.

દ્વિતીયે દ્વિજશાર્દૂલ મર્ય્યાદાપર્વતે શુભે। મહાભવનમાલાભિર્નાનાવર્ણાભિરાવૃતમ્ ।। ૪૦.

બીજા શુભ પર્વત, મર્યાદા પર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એક મહાન શહેર છે, જે સુંદર મહેલો અને અનેક રંગોથી શોભાયમાન છે.

સુવર્ણમણિચિત્રાભિરનેકાભિરલંકૃતમ્ । વિશાલરથ્યં દુર્ધર્ષં નિત્યં પ્રમુદિતં શિવમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર અનેક સોનાના અને રત્નના શણગારોથી સજ્જ છે, અનેક અલંકારોથી શોભાયમાન છે, પહોળા રસ્તાઓ છે, કોઈ પણ જીતે નહીં એવું, હંમેશા આનંદથી ભરેલું અને શુભ છે.

નરનારીગણાકીર્ણં પ્રાંશુપ્રાકારતોરણમ્ । ષષ્ટિયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર પુરુષો અને સ્ત્રીઓની ભીડથી ભરેલું છે, ઊંચા કિલ્લા અને દ્વારો છે, પહોળાઈમાં સાઠ યોજન અને લંબાઈમાં એકસો યોજન છે.

નગરં કાલકેયાનામસુરાણાં દુરાસદમ્। દેવકૂટતટે રમ્યે સન્નિવિષ્ટં સુદુર્જયમ્। મહાભ્રચયસઙ્કાશં સુનાસન્નામ વિશ્રુતમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર કાલકેય અસુરોનું છે, જેને પહોંચી વળવું અઘરું છે. દેવકૂટ પર્વતની સુંદર ઢાળ પર આવેલું છે, ખૂબ જ મુશ્કેલ છે જીતવું, મોટા મેઘના સમૂહ જેવું દેખાય છે અને સુનાસ નામે જાણીતું છે.

તસ્યૈવ દક્ષિણે કૂટે વિંશદ્યોજનવિસ્તરમ્। દ્વિષષ્ટિયોજનાયામં હેમપ્રાકારતોરણમ્ ।। ૪૦.

એ જ પર્વતના દક્ષિણ ઢોળાણ પર, એક શહેર છે, જે વીસ યોજન પહોળું અને બાસઠ યોજન લાંબું છે, સોનાના કિલ્લા અને દ્વારો ધરાવે છે.

હૃષ્ટપુષ્ટાવલિપ્તાનામાવાસાઃ કામરૂપિણામ્। ઔત્કચાનાં પ્રમુદિતં રાક્ષસાનાં મહાપુરમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર ઔત્કચ રાક્ષસોનું છે, જે ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે છે, તેમના ઘર આનંદ, તાકાત અને ગૌરવથી ભરેલા છે.

મધ્યમે તુ મહાકૂટે દેવકૂટસ્ય વૈ ગિરેઃ । સુવર્ણમણિપાષાણૈશ્ચિત્રૈઃ શ્લક્ષણતરૈઃ શુભૈઃ। શાખાશતસહસ્રાદ્યૈર્નૈકારોહસમાકુલમ્ ।। ૪૦.

દેવકૂટ પર્વતના મધ્યમાં, એક અદ્ભુત વૃક્ષ છે, જે સોનાના અને રત્નના ચમકતા પથ્થરો વડે શોભાયમાન છે, મસૃણ અને સુંદર છે, હજારો શાખાઓ અને અનેક વેલીઓથી ભરેલું છે.

સ્રિગ્ધ પર્ણમહામૂલમનેકસ્કન્ધવાહનમ્। રમ્યં હ્યવિરલચ્છાયં દશયોજનમણ્ડલમ્ ।। ૪૦.

આ વૃક્ષના પાંદડા તેજસ્વી છે, મૂળ વિશાળ છે, અનેક શાખાઓ ધરાવે છે, સતત ઠંડકછાંય આપતું છે અને દસ યોજનના વિસ્તારને આવરી લે છે.

તત્ર ભૂતવટન્નામ નાનાભૂતગણાલયમ્। મહાદેવસ્ય પ્રથિતં ત્ર્યમ્બકસ્ય મહાત્મનઃ। દીપ્તમાયતનં તત્ર સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।। ૪૦.

ત્યાં ભૂતવટ નામનું પ્રસિદ્ધ સ્થાન છે, જ્યાં અનેક ભૂતોનું નિવાસ છે. એ મહાદેવ, ત્ર્યંબકના તેજસ્વી મંદિર તરીકે જાણીતું છે, અને બધા લોકોએ તેની પ્રસિદ્ધિ સાંભળી છે.

વરાહગજસિંહર્ક્ષશાર્દૂલકરભાનનૈઃ। ગૃધ્રોલૂકમુખૈશ્ચૈવ મેષોષ્ટ્રાજમહામુખૈઃ ।। ૪૦.

ત્યાં વરાહ, હાથી, સિંહ, રીંછ, વાઘ, ઊંટ, સૂર્ય, ગૃધ્ર, ઘુવડ, ઘેટા, ઊંટ અને મહાન સાપ જેવા ચહેરાવાળા જીવો વસે છે.

કદમ્બૈર્વિકટૈઃ સ્થૂલૈર્લમ્બકેશતનૂરુહૈઃ। નાનાવર્ણાકૃતિધરૈર્નાનાસંસ્થાનસંસ્થિતૈઃ ।। ૪૦.

ત્યાં કદંબના વિશાળ અને અજીબ વૃક્ષો છે, લાંબા લટકતા મૂળવાળા, વિવિધ રંગ અને આકાર ધરાવનારાં, અને અનેક રીતે ઊભેલા છે.