વાયુપુરાણમ્

સુમેધે ધાતુચિત્રાઢ્યે શૈલેન્દ્રે મેઘસન્નિભે। નૈકોદરદરીવપ્રનિકુઞ્જૈશ્ચોપશોભિતે ।। ૩૯.

સુમેધ પર્વત, ધાતુઓથી શોભાયમાન અને મેઘ સમાન દેખાતો, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી સજ્જ છે—

આદિત્યાનાં વસૂનાઞ્ચ રુદ્રાણાઞ્ચામિતૌજસામ્। તત્રાયતનવિન્યાસા રમ્યાશ્ચૈવાશ્વિનોરપિ ।। ૩૯.

ત્યાં આદિત્ય, વસુ અને અમિત શક્તિ ધરાવનારા રુદ્રો તથા અશ્વિનીકુમારોના સુંદર મંદિરો છે.

સ્થાનાનિ સિદ્ધૈર્દેવાનાં સ્થાપિતાનિ નગોત્તમે। તત્ર પૂજાપરા નિત્યં યક્ષ ગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર, સિદ્ધોએ દેવતાઓના સ્થાન સ્થાપ્યા છે; ત્યાં યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નર હંમેશા પૂજામાં તત્પર રહે છે.

ગન્ધર્વનગરી સ્ફીતા હેમકક્ષે નગોત્તમે। અશીત્યામરપુર્ય્યાભા મહાપ્રાકારતોરણા ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર ગંધર્વોની સમૃદ્ધ હેમકક્ષા નગરી છે, જે ભવ્ય પ્રાકાર અને દ્વારોથી શોભાયમાન છે અને એંસી અમર નગરીઓને પણ ટક્કર આપે છે.

સિદ્ધા હ્યપત્તના નામ ગન્ધર્વા યુદ્ધ શાલિનઃ। યેષામધિપતિર્દેવો રાજરાજઃ કપિઞ્જલઃ ।। ૩૯.

ત્યાં અપત્તન નામના સિદ્ધો અને યુદ્ધકુશળ ગંધર્વો વસે છે, જેમના અધિપતિ દેવ, રાજરાજ કપિંજલ છે.

અનલે રાક્ષસાવાસાઃ પઞ્ચકૂટેઽપિ દાનવાઃ। ઊર્જિતા દેવરિપવો મહાબલપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

અનલ પર્વત પર રાક્ષસો અને પંચકૂટ પર દાનવો વસે છે, જે દેવોના શક્તિશાળી અને વિક્રમશાળી શત્રુઓ છે.

શતશ્રૃઙ્ગે પુરશતં યક્ષાણામમિતૌજસામ્। તામ્રાભે કાદ્રવેયસ્ય તક્ષકસ્ય પુરોત્તમમ્ ।। ૩૯.

શતશૃંગ પર્વત પર અમિત શક્તિ ધરાવનારા યક્ષોની સો નગરો અને તામ્રવર્ણ ધરાવતી કદ્રુપુત્ર તક્ષકની શ્રેષ્ઠ નગરી છે.

વિશાખે પર્વતશ્રેષ્ઠે નૈકવપ્રદરીશુભે। ગુહાનિરતવાસસ્ય ગુહસ્યાયતનં મહત્ ।। ૩૯.

વિશાખા પર્વત, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી શોભાયમાન છે, ત્યાં ગુફામાં રહેવાવાળા મહાન ગુહાનું વિશાળ સ્થાન છે.

શ્વેતોદરે મહાશૈલે મહાભવનમણ્ડિતે। પુરં ગરુઢપુત્રસ્ય સુનાભસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૩૯.

શ્વેતોદર મહાપર્વત પર, ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન, ગરુડપુત્ર સુનાભનું મહાન નગર છે.

પિશાચકે ગિરિવરે હર્મ્યં પ્રાસાદ મણ્ડિતમ્। યક્ષગન્ધર્વચરિતં કુબેરભવનં મહત્ ।। ૩૦.

પિશાચ પર્વત પર, સુંદર મહેલો અને મહાન ભવ્ય મકાનોથી શોભતા, યક્ષ અને ગંધર્વો જ્યાં આવતાં જાય છે, તે કુબેરનું મહાન નિવાસસ્થાન છે.

હરિકૂટે હરિર્દેવઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ। પ્રભાવાત્તસ્ય શૈલોઽસૌ મહાનાભઃ પ્રકાશતે ।। ૩૯.

હરિકૂટ પર્વત પર, હરિ દેવ છે, જેને બધા જીવો વંદન કરે છે; તેની મહિમાથી એ પર્વત વિશાળ તેજથી ઝગમગે છે.

કુમુદે કિન્નરાવાસા અઞ્જને ચ મહોરગાઃ। કૃષ્ણે ગન્ધર્વ્વનગરા મહાભવનશાલિનઃ ।। ૩૯.

કુમુદ પર્વત પર કિન્નરોએ વાસ કરે છે; અંજના પર્વત પર મહાન સાપો રહે છે; કૃષ્ણ પર્વત પર ગંધર્વો પોતાના શહેરો અને ભવ્ય મહેલો સાથે વસે છે.

પાણ્ડુરે ચારુશિખરે મહાપ્રાકારતોરણે। વિદ્યાધરપુરં તત્ર મહાભવનમાલિનમ્ ।। ૩૯.

પાંડુર પર્વત પર સુંદર શિખર અને વિશાળ દીવાલો તથા દરવાજા છે, ત્યાં વિદ્યા ધરાઓનું શહેર છે, જે મહાન મકાનોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન છે.

સહસ્રશિખરે શૈલે દૈત્યાનામુગ્રકર્મ્મણામ્। પુરાણિ સમુદીર્ણાનાં સહસ્રં હેમમાલિનામ્ ।। ૩૯.

સહસ્રશિખર પર્વત પર, ભયાનક કાર્યો કરનારા દૈત્યોએ હજારો જૂના શહેરો વસાવ્યા છે, જે બધાં સોનાની શોભાથી ઝગમગે છે.

મુકુટે પન્નગાવાસા અનેકાઃ પર્વતોત્તમાઃ। પુષ્પકે વૈ મુનિગણા નિત્યમેવ મુદા યુતાઃ ।। ૩૯.

મુકૂટ પર્વત પર અનેક સાપો રહે છે; પુષ્પક પર્વત પર મুনি-મહાત્માઓ હંમેશાં આનંદથી વસે છે.

વૈવસ્વતસ્ય સોમસ્ય વાયોર્નાગાધિપસ્ય ચ। સુપક્ષે પર્વતવરે ચત્વાર્ય્યાયતનાનિ ચ ।। ૩૯.

સુપર્ણ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વૈવસ્વત, સોમ, વાયુ અને નાગાધિપતિના ચાર પવિત્ર સ્થાન છે.

ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈર્ન્નાગૈર્વિદ્યાધરોત્તમૈઃ। સિદ્ધૈર્હિ તેષુ સ્થાનેષુ નિત્યમિષ્ટઃ પ્રપૂજ્યતે ।। ૩૯.

આ સ્થળોએ ગંધર્વો, કિન્નરો, યક્ષો, નાગો, શ્રેષ્ઠ વિદ્યા ધરાઓ અને સિદ્ધો હંમેશાં આદર અને પૂજા પામે છે.

મર્ય્યાદાપર્વતે શુભ્રે દેવકૂટે નિબોધત। વિસ્તીર્ણે સિખરે તસ્ય કૂટે ગિરિવરસ્ય હ ।। ૪૦.

શુભ અને વિશાળ શિખર ધરાવતા દેવકૂટ પર્વતની મર્યાદા વિશે હવે સાંભળો, જે શ્રેષ્ઠ પર્વતોમાંનું એક છે.

સમન્તાદ્યોજનશતં મહાભવનમણ્ડિતમ્। જન્મક્ષેત્રં સુપર્ણસ્ય વૈનતેયસ્ય ધીમતઃ ।। ૪૦.

તે પર્વતના આસપાસ સો યોજન જેટલું વિસ્તૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં મહાન મહેલો શોભે છે; એ વિનતા પુત્ર સુપર્ણનું જન્મસ્થળ છે.

નૈકૈર્મહા પક્ષિગણૈર્ગારુડૈઃ શીગ્રવિક્રમૈઃ। સમ્પૂર્ણવીર્યસમ્પન્નૈર્દમનૈરુરગારિભિઃ ।। ૪૦.

ત્યાં અનેક મહાન ગરુડ પક્ષીઓના જૂથો વસે છે, જે ઝડપથી ઉડતાં, શક્તિ અને પરાક્રમથી ભરપૂર છે અને સાપોને દમન કરે છે.

પક્ષિરાજસ્ય ભવનં પ્રથમં તન્મહાત્મનઃ। મહાવાયુપ્રવેશસ્ય શાલ્મલિ દ્વીપવાસિનઃ ।। ૪૦.

પક્ષી રાજાનું પ્રથમ મહેલ ત્યાં છે, જે મહાન આત્માવાળા છે; એ મહાવાયુનું નિવાસ છે અને શાલમલિદ્વીપના લોકો ત્યાં રહે છે.

તસ્યૈવ ચારુમૂર્ધ્નસ્તુ કૂટેષુ ચ મહર્દ્ધિષુ। દક્ષિણેષુ વિચિત્રેષુ સપ્તસ્વપિ તુ શોભિનઃ ।। ૪૦.

તે પર્વતના સુંદર શિખર પર, મહાન તેજવાળા અને દક્ષિણ તરફના અદ્ભુત સાત શિખરો છે, જે બધા ઝગમગે છે.

સન્ધ્યાભ્રાભાઃ સમુદિતા રુક્મપ્રાકારતોરણાઃ। મહાભવનમાલાભિઃ શોભિતા દેવનિર્મિતાઃ ।। ૪૦.

સાંજના વાદળ જેવી કાંતિ ધરાવતા, સોનાની દીવાલો અને દરવાજા, મહાન મકાનોની પંક્તિઓથી શોભતા, દેવો દ્વારા બનાવાયેલા છે.

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણાશ્ચત્વારિંશત્તમાયતાઃ। સપ્ત ગન્ધર્વનગરા નર નારીસમાકુલાઃ ।। ૪૦.

ત્યાં સાત ગંધર્વ શહેરો છે, દરેક ત્રીસ યોજન પહોળા અને ચાલીસ યોજન લાંબા છે, જ્યાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓની ભીડ છે.

આગ્નેયા નામ ગન્ધર્વા મહાબલપરાક્રમાઃ। કુબેરાનુચરા દીપ્તાસ્તેષાન્તે ભવનોત્તમાઃ ।। ૪૦.

આગ્નેયા નામના ગંધર્વો, જે મહાન બળ અને પરાક્રમ ધરાવે છે અને કુબેરના સેવક છે, તેઓના તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ મહેલો આ શહેરોના અંતે છે.

તસ્ય ચોત્તરકૂટેષુ ભુવનસ્ય મહાગિરેઃ। હર્મ્યપ્રાસાદબદ્ધં ચ ઉદ્યાનવનશોભિતમ્ ।। ૪૦.

આ મહાન પર્વતના ઉત્તર શિખરો પર, મહેલો અને પ્રાસાદોથી બંધાયેલું, બગીચા અને વનોથી શોભાયમાન શહેર છે.

પુરમાશીવિષૈઃ પુર્ણં મહાપ્રાકારતોરણમ્। વાદિત્રશતનિર્ઘોષૈરાનન્દિતવનાન્તરમ્ ।। ૪૦.

આ શહેર મહાન સાપોથી ભરેલું છે, વિશાળ દીવાલો અને દરવાજા ધરાવે છે, અને તેની વનરેખા સોંસો વાદ્યયંત્રોની ધ્વનિથી આનંદિત થાય છે.

દુષ્પ્રસહ્યમમિત્રાણાં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્। નગરં સૈંહિકેયાનામુદીર્ણં દેવવિદ્વિષામ્। સિદ્ધદેવર્ષિચરિતં દેવકૂટે નિબોધત ।। ૪૦.

હવે સાંભળો, સૈંહિકેય દૈત્યોનું શહેર, જે દેવતાઓના ભયાનક દુશ્મન છે. આ શહેર ત્રીસ યોજન જેટલા ફેલાવમાં છે, દેવદ્વેષીઓએ ઊભું કર્યું છે, અને ત્યાં સિદ્ધો, દેવતાઓ અને ઋષિઓના વિખ્યાત કાર્યો થયેલા છે. આ શહેર દેવકૂટ પર્વત પર આવેલું છે.

દ્વિતીયે દ્વિજશાર્દૂલ મર્ય્યાદાપર્વતે શુભે। મહાભવનમાલાભિર્નાનાવર્ણાભિરાવૃતમ્ ।। ૪૦.

બીજા શુભ પર્વત, મર્યાદા પર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એક મહાન શહેર છે, જે સુંદર મહેલો અને અનેક રંગોથી શોભાયમાન છે.