વાયુપુરાણમ્

ઉલૂકો રોમશશ્ચૈવ મહાનેત્રશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યાધરવરાસ્તત્ર શક્રતુલ્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં ઉલૂક, રોમશ અને મહાનેત્ર નામના પરાક્રમી વિદ્યા ધરાવનારા વસે છે, જે ઇન્દ્ર જેટલા બળવાન છે.

વૈકઙ્કે શૈલશિખરે હ્યન્તઃકન્દરનિર્ઝરે। મહોચ્ચશ્રૃઙ્ગે રુચિરે રત્નધાતુવિચિત્રિતે ।। ૩૯.

વૈકંક પર્વતની ઊંચી ચોટી પર, અંદરના ગુફાઓ અને ઝરણાઓ વચ્ચે, રત્નોથી શોભાયમાન અને સુંદર શિખર પર—

તત્રાસ્તે ગારુડિર્નિત્યં ઉરગારિર્દુરાસદઃ। મહાવાયુજવશ્ચણ્ડઃ સુગ્રીવો નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૯.

ત્યાં ગરુડ, સર્પોના ભયંકર શત્રુ, મહાન પવન જેટલા તીવ્ર અને શક્તિશાળી સુગ્રીવ નામે, સદાયે વસે છે.

મહાપ્રમાણૈ ર્વિક્રાન્તૈર્મહાબલપરાક્રમૈઃ। સશૈલો હ્યાવૃતઃ સર્વઃ પક્ષિભિઃ પન્નગારિભિઃ ।। ૩૯.

આ આખો પર્વત અને તેની ચોટીઓ, વિશાળ અને બળવાન પક્ષીઓથી ઘેરાયેલ છે, જે બધા સર્પોના દુશ્મન છે.

કરઞ્જેઽભિરતો નિત્યં સાક્ષાદ્ભૂતપતિઃ પ્રભુઃ। વૃષભાઙ્કો મહાદેવઃ શઙ્કરો યોગિનાં પ્રભુઃ ।। ૩૯.

કરંજ પર્વત પર, સદા આનંદિત, સ્વયં મહાદેવ, વૃષભધારી, યોગીઓના સ્વામી શંકર, ભૂતપતિ તરીકે વસે છે.

નાનાવેષધરૈર્ભૂતૈઃ પ્રમથૈશ્ચ દુરાસદૈઃ। કરઞ્જે સાનવઃ સર્વે હ્યવકીર્ણાઃ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

કરંજની તમામ ઢાળીઓ ચારે બાજુ વિવિધ રૂપ ધરાવનારા ભૂત અને ભયાનક, અપરાજેય પ્રમથોથી ભરેલી છે.

વસુધારે વસુમતાં વસૂનામમિતૌજસામ્। અષ્ટાવાયતનાન્યાહુઃ પૂજિતાનિ મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

વસુધારા પર, અમિત શક્તિ ધરાવનારા મહાન વસુઓ દ્વારા પૂજાતા, આઠ પવિત્ર સ્થાન હોવાનું કહેવાય છે.

રત્નધાતૌ ગિરિવરે ઋષીણાઞ્ચ મહાત્મનામ્। સપ્તાશ્રમાણિ પુણ્યાનિ સિદ્ધાવાસયુતાનિ ચ ।। ૩૯.

રત્નોથી ભરપૂર ઉત્તમ પર્વત પર મહાન ઋષિઓના સાત પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં સિદ્ધો વસે છે.

મહાપ્રજાપતેઃ સ્થાનં હેમશ્રૃઙ્ગો નગોત્તમે। ચતુર્વક્ત્રસ્ય દેવસ્ય સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૦.

હેમશૃંગ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર મહાપ્રજાપતિ, ચાર મુખ ધરાવતા દેવ, સર્વે જીવોથી પૂજાતા, તેમનું સ્થાન છે.

ગજશૈલે ભગવતો નાનાભૂતગણાવૃતાઃ । રુદ્રાઃ પ્રમુદિતા નિત્યં સર્વભૂતનમસ્કૃતાઃ ।। ૩૯.

ગજશૈલ પર્વત પર, વિવિધ ભૂતગણોથી ઘેરાયેલા, રુદ્રો હંમેશા આનંદિત અને સર્વે જીવોથી પૂજાતા વસે છે.

સુમેધે ધાતુચિત્રાઢ્યે શૈલેન્દ્રે મેઘસન્નિભે। નૈકોદરદરીવપ્રનિકુઞ્જૈશ્ચોપશોભિતે ।। ૩૯.

સુમેધ પર્વત, ધાતુઓથી શોભાયમાન અને મેઘ સમાન દેખાતો, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી સજ્જ છે—

આદિત્યાનાં વસૂનાઞ્ચ રુદ્રાણાઞ્ચામિતૌજસામ્। તત્રાયતનવિન્યાસા રમ્યાશ્ચૈવાશ્વિનોરપિ ।। ૩૯.

ત્યાં આદિત્ય, વસુ અને અમિત શક્તિ ધરાવનારા રુદ્રો તથા અશ્વિનીકુમારોના સુંદર મંદિરો છે.

સ્થાનાનિ સિદ્ધૈર્દેવાનાં સ્થાપિતાનિ નગોત્તમે। તત્ર પૂજાપરા નિત્યં યક્ષ ગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર, સિદ્ધોએ દેવતાઓના સ્થાન સ્થાપ્યા છે; ત્યાં યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નર હંમેશા પૂજામાં તત્પર રહે છે.

ગન્ધર્વનગરી સ્ફીતા હેમકક્ષે નગોત્તમે। અશીત્યામરપુર્ય્યાભા મહાપ્રાકારતોરણા ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર ગંધર્વોની સમૃદ્ધ હેમકક્ષા નગરી છે, જે ભવ્ય પ્રાકાર અને દ્વારોથી શોભાયમાન છે અને એંસી અમર નગરીઓને પણ ટક્કર આપે છે.

સિદ્ધા હ્યપત્તના નામ ગન્ધર્વા યુદ્ધ શાલિનઃ। યેષામધિપતિર્દેવો રાજરાજઃ કપિઞ્જલઃ ।। ૩૯.

ત્યાં અપત્તન નામના સિદ્ધો અને યુદ્ધકુશળ ગંધર્વો વસે છે, જેમના અધિપતિ દેવ, રાજરાજ કપિંજલ છે.

અનલે રાક્ષસાવાસાઃ પઞ્ચકૂટેઽપિ દાનવાઃ। ઊર્જિતા દેવરિપવો મહાબલપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

અનલ પર્વત પર રાક્ષસો અને પંચકૂટ પર દાનવો વસે છે, જે દેવોના શક્તિશાળી અને વિક્રમશાળી શત્રુઓ છે.

શતશ્રૃઙ્ગે પુરશતં યક્ષાણામમિતૌજસામ્। તામ્રાભે કાદ્રવેયસ્ય તક્ષકસ્ય પુરોત્તમમ્ ।। ૩૯.

શતશૃંગ પર્વત પર અમિત શક્તિ ધરાવનારા યક્ષોની સો નગરો અને તામ્રવર્ણ ધરાવતી કદ્રુપુત્ર તક્ષકની શ્રેષ્ઠ નગરી છે.

વિશાખે પર્વતશ્રેષ્ઠે નૈકવપ્રદરીશુભે। ગુહાનિરતવાસસ્ય ગુહસ્યાયતનં મહત્ ।। ૩૯.

વિશાખા પર્વત, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી શોભાયમાન છે, ત્યાં ગુફામાં રહેવાવાળા મહાન ગુહાનું વિશાળ સ્થાન છે.

શ્વેતોદરે મહાશૈલે મહાભવનમણ્ડિતે। પુરં ગરુઢપુત્રસ્ય સુનાભસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૩૯.

શ્વેતોદર મહાપર્વત પર, ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન, ગરુડપુત્ર સુનાભનું મહાન નગર છે.

પિશાચકે ગિરિવરે હર્મ્યં પ્રાસાદ મણ્ડિતમ્। યક્ષગન્ધર્વચરિતં કુબેરભવનં મહત્ ।। ૩૦.

પિશાચ પર્વત પર, સુંદર મહેલો અને મહાન ભવ્ય મકાનોથી શોભતા, યક્ષ અને ગંધર્વો જ્યાં આવતાં જાય છે, તે કુબેરનું મહાન નિવાસસ્થાન છે.

હરિકૂટે હરિર્દેવઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ। પ્રભાવાત્તસ્ય શૈલોઽસૌ મહાનાભઃ પ્રકાશતે ।। ૩૯.

હરિકૂટ પર્વત પર, હરિ દેવ છે, જેને બધા જીવો વંદન કરે છે; તેની મહિમાથી એ પર્વત વિશાળ તેજથી ઝગમગે છે.

કુમુદે કિન્નરાવાસા અઞ્જને ચ મહોરગાઃ। કૃષ્ણે ગન્ધર્વ્વનગરા મહાભવનશાલિનઃ ।। ૩૯.

કુમુદ પર્વત પર કિન્નરોએ વાસ કરે છે; અંજના પર્વત પર મહાન સાપો રહે છે; કૃષ્ણ પર્વત પર ગંધર્વો પોતાના શહેરો અને ભવ્ય મહેલો સાથે વસે છે.

પાણ્ડુરે ચારુશિખરે મહાપ્રાકારતોરણે। વિદ્યાધરપુરં તત્ર મહાભવનમાલિનમ્ ।। ૩૯.

પાંડુર પર્વત પર સુંદર શિખર અને વિશાળ દીવાલો તથા દરવાજા છે, ત્યાં વિદ્યા ધરાઓનું શહેર છે, જે મહાન મકાનોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન છે.

સહસ્રશિખરે શૈલે દૈત્યાનામુગ્રકર્મ્મણામ્। પુરાણિ સમુદીર્ણાનાં સહસ્રં હેમમાલિનામ્ ।। ૩૯.

સહસ્રશિખર પર્વત પર, ભયાનક કાર્યો કરનારા દૈત્યોએ હજારો જૂના શહેરો વસાવ્યા છે, જે બધાં સોનાની શોભાથી ઝગમગે છે.

મુકુટે પન્નગાવાસા અનેકાઃ પર્વતોત્તમાઃ। પુષ્પકે વૈ મુનિગણા નિત્યમેવ મુદા યુતાઃ ।। ૩૯.

મુકૂટ પર્વત પર અનેક સાપો રહે છે; પુષ્પક પર્વત પર મুনি-મહાત્માઓ હંમેશાં આનંદથી વસે છે.

વૈવસ્વતસ્ય સોમસ્ય વાયોર્નાગાધિપસ્ય ચ। સુપક્ષે પર્વતવરે ચત્વાર્ય્યાયતનાનિ ચ ।। ૩૯.

સુપર્ણ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વૈવસ્વત, સોમ, વાયુ અને નાગાધિપતિના ચાર પવિત્ર સ્થાન છે.

ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈર્ન્નાગૈર્વિદ્યાધરોત્તમૈઃ। સિદ્ધૈર્હિ તેષુ સ્થાનેષુ નિત્યમિષ્ટઃ પ્રપૂજ્યતે ।। ૩૯.

આ સ્થળોએ ગંધર્વો, કિન્નરો, યક્ષો, નાગો, શ્રેષ્ઠ વિદ્યા ધરાઓ અને સિદ્ધો હંમેશાં આદર અને પૂજા પામે છે.

મર્ય્યાદાપર્વતે શુભ્રે દેવકૂટે નિબોધત। વિસ્તીર્ણે સિખરે તસ્ય કૂટે ગિરિવરસ્ય હ ।। ૪૦.

શુભ અને વિશાળ શિખર ધરાવતા દેવકૂટ પર્વતની મર્યાદા વિશે હવે સાંભળો, જે શ્રેષ્ઠ પર્વતોમાંનું એક છે.

સમન્તાદ્યોજનશતં મહાભવનમણ્ડિતમ્। જન્મક્ષેત્રં સુપર્ણસ્ય વૈનતેયસ્ય ધીમતઃ ।। ૪૦.

તે પર્વતના આસપાસ સો યોજન જેટલું વિસ્તૃત પ્રદેશ છે, જ્યાં મહાન મહેલો શોભે છે; એ વિનતા પુત્ર સુપર્ણનું જન્મસ્થળ છે.