વાયુપુરાણમ્

તસ્ય પર્વતરાજસ્ય પૂર્વે પાર્શ્વે મહોચિતમ્। કુમુઞ્ચં શૈલરાજાનં નૈકનિર્ઝરકન્દરમ્ ।। ૩૯.

તે પર્વતરાજના પૂર્વ ભાગે, મહાન અને યોગ્ય એવા કુમુંચ નામના પર્વતરાજ છે, જેમાં અનેક ઝરણા અને ગુફાઓ છે.

તસ્ય ધાતુવિચિત્રેષુ કૂટેષુ બહુવિસ્તરાઃ। અષ્ટૌ પુર્યો હ્યુદીર્ણાશ્ચ દાનવાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

તેના રંગબેરંગા ધાતુઓથી ભરેલા વિશાળ શિખરો પર મહાત્મા દાનવોની આઠ સમૃદ્ધ નગરો વસે છે.

વજ્રકે પર્વતે ચાપિ અનેકશિખરોદરૈઃ। ઉદીર્ણા રાક્ષસાવાસા નરનારીસમાકુલાઃ ।। ૩૯.

વજ્રક પર્વત પર અનેક શિખરો અને ખીણો છે, જ્યાં રાક્ષસોની સમૃદ્ધ વસાહતો છે, અને પુરુષો-સ્ત્રીઓથી ભરી છે.

નીલકા નામ તે ઘોરા રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ। તત્ર તેઽભિરતા નિત્યં મહાબલપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં નીલક નામના ભયાનક અને ઇચ્છાથી રૂપ બદલતા રાક્ષસો રહે છે, જે હંમેશા ત્યાં આનંદમાં રહે છે અને મોટા બળવાળા છે.

મહાનીલેઽપિ શૈલેન્દ્રે પુરાણિ દશ પઞ્ચ ચ। હયાનનાનાં વિખ્યાતાઃ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

મહાન મહાનિલ પર્વત પર પંદર પ્રાચીન નગરો છે, જે ઘોડા જેવા ચહેરાવાળા મહાત્મા કિનરાઓના નિવાસ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

દેવસેનો મહાબાહુર્બલમિન્દ્રાદયસ્તથા। તત્ર કિન્નરરાજાનો દશપઞ્ચ ચ ગર્વિતાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં દેવસેન, મહાબાહુ, ઇન્દ્ર અને અન્ય, તેમજ પંદર ગર્વિત કિનરારાજાઓ વસે છે.

સુવર્ણપાર્શ્વાઃ પ્રાયેણ નાનાપર્ણસમાકુલૈઃ। બિલપ્રવેશૈર્નગરૈઃ શૈલેન્દ્રઃ સોઽભ્યલંકૃતઃ ।। ૩૯.

તે પર્વતરાજ મુખ્યત્વે સુવર્ણના કિનારા ધરાવે છે, વિવિધ પાંદડાવાળા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે, અને ગુફાના પ્રવેશવાળી નગરોથી શોભાયમાન છે.

અતિદારુણા દૃષ્ટિવિષા હ્યગ્નિકોપા દુરાસદાઃ। મહોરગશતાસ્તત્ર સુવર્ણવશવર્તિનઃ ।। ૩૯.

ત્યાં અનેક ભયાનક, દ્રષ્ટિથી જ ઝેરવાળા અને અગ્નિ સમાન ક્રોધવાળા, નજીક જવું મુશ્કેલ એવા મહાનાગો સુવર્ણના વશમાં રહે છે.

સુનાગેઽપિ મહાશૈલે દૈત્યાવાસા- સહસ્રશઃ। હર્મ્યપ્રાસાદ કલિલાઃ પ્રાંશુપ્રાકારતોરણાઃ ।। ૩૯.

મહાન સુનાગ પર્વત પર પણ હજારો દૈત્ય નિવાસ છે, જે મહેલો અને રાજમહેલો, ઊંચા કિલ્લા અને દરવાજાઓથી ભરેલા છે.

વેણુમન્તે મહાશૈલે વિદ્યાધરપુરત્રયમ્। ત્રિંશદદ્યોજનવિસ્તીર્ણં પઞ્ચાશદ્યોજનાયતમ્ ।। ૩૯.

મહાન વેણુમંત પર્વત પર વિદ્યા ધરાવનારા લોકોની ત્રણ નગરો છે, જે ત્રીસ યોજન પહોળી અને પચાસ યોજન લાંબી છે.

ઉલૂકો રોમશશ્ચૈવ મહાનેત્રશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યાધરવરાસ્તત્ર શક્રતુલ્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં ઉલૂક, રોમશ અને મહાનેત્ર નામના પરાક્રમી વિદ્યા ધરાવનારા વસે છે, જે ઇન્દ્ર જેટલા બળવાન છે.

વૈકઙ્કે શૈલશિખરે હ્યન્તઃકન્દરનિર્ઝરે। મહોચ્ચશ્રૃઙ્ગે રુચિરે રત્નધાતુવિચિત્રિતે ।। ૩૯.

વૈકંક પર્વતની ઊંચી ચોટી પર, અંદરના ગુફાઓ અને ઝરણાઓ વચ્ચે, રત્નોથી શોભાયમાન અને સુંદર શિખર પર—

તત્રાસ્તે ગારુડિર્નિત્યં ઉરગારિર્દુરાસદઃ। મહાવાયુજવશ્ચણ્ડઃ સુગ્રીવો નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૯.

ત્યાં ગરુડ, સર્પોના ભયંકર શત્રુ, મહાન પવન જેટલા તીવ્ર અને શક્તિશાળી સુગ્રીવ નામે, સદાયે વસે છે.

મહાપ્રમાણૈ ર્વિક્રાન્તૈર્મહાબલપરાક્રમૈઃ। સશૈલો હ્યાવૃતઃ સર્વઃ પક્ષિભિઃ પન્નગારિભિઃ ।। ૩૯.

આ આખો પર્વત અને તેની ચોટીઓ, વિશાળ અને બળવાન પક્ષીઓથી ઘેરાયેલ છે, જે બધા સર્પોના દુશ્મન છે.

કરઞ્જેઽભિરતો નિત્યં સાક્ષાદ્ભૂતપતિઃ પ્રભુઃ। વૃષભાઙ્કો મહાદેવઃ શઙ્કરો યોગિનાં પ્રભુઃ ।। ૩૯.

કરંજ પર્વત પર, સદા આનંદિત, સ્વયં મહાદેવ, વૃષભધારી, યોગીઓના સ્વામી શંકર, ભૂતપતિ તરીકે વસે છે.

નાનાવેષધરૈર્ભૂતૈઃ પ્રમથૈશ્ચ દુરાસદૈઃ। કરઞ્જે સાનવઃ સર્વે હ્યવકીર્ણાઃ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

કરંજની તમામ ઢાળીઓ ચારે બાજુ વિવિધ રૂપ ધરાવનારા ભૂત અને ભયાનક, અપરાજેય પ્રમથોથી ભરેલી છે.

વસુધારે વસુમતાં વસૂનામમિતૌજસામ્। અષ્ટાવાયતનાન્યાહુઃ પૂજિતાનિ મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

વસુધારા પર, અમિત શક્તિ ધરાવનારા મહાન વસુઓ દ્વારા પૂજાતા, આઠ પવિત્ર સ્થાન હોવાનું કહેવાય છે.

રત્નધાતૌ ગિરિવરે ઋષીણાઞ્ચ મહાત્મનામ્। સપ્તાશ્રમાણિ પુણ્યાનિ સિદ્ધાવાસયુતાનિ ચ ।। ૩૯.

રત્નોથી ભરપૂર ઉત્તમ પર્વત પર મહાન ઋષિઓના સાત પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં સિદ્ધો વસે છે.

મહાપ્રજાપતેઃ સ્થાનં હેમશ્રૃઙ્ગો નગોત્તમે। ચતુર્વક્ત્રસ્ય દેવસ્ય સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૦.

હેમશૃંગ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર મહાપ્રજાપતિ, ચાર મુખ ધરાવતા દેવ, સર્વે જીવોથી પૂજાતા, તેમનું સ્થાન છે.

ગજશૈલે ભગવતો નાનાભૂતગણાવૃતાઃ । રુદ્રાઃ પ્રમુદિતા નિત્યં સર્વભૂતનમસ્કૃતાઃ ।। ૩૯.

ગજશૈલ પર્વત પર, વિવિધ ભૂતગણોથી ઘેરાયેલા, રુદ્રો હંમેશા આનંદિત અને સર્વે જીવોથી પૂજાતા વસે છે.

સુમેધે ધાતુચિત્રાઢ્યે શૈલેન્દ્રે મેઘસન્નિભે। નૈકોદરદરીવપ્રનિકુઞ્જૈશ્ચોપશોભિતે ।। ૩૯.

સુમેધ પર્વત, ધાતુઓથી શોભાયમાન અને મેઘ સમાન દેખાતો, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી સજ્જ છે—

આદિત્યાનાં વસૂનાઞ્ચ રુદ્રાણાઞ્ચામિતૌજસામ્। તત્રાયતનવિન્યાસા રમ્યાશ્ચૈવાશ્વિનોરપિ ।। ૩૯.

ત્યાં આદિત્ય, વસુ અને અમિત શક્તિ ધરાવનારા રુદ્રો તથા અશ્વિનીકુમારોના સુંદર મંદિરો છે.

સ્થાનાનિ સિદ્ધૈર્દેવાનાં સ્થાપિતાનિ નગોત્તમે। તત્ર પૂજાપરા નિત્યં યક્ષ ગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર, સિદ્ધોએ દેવતાઓના સ્થાન સ્થાપ્યા છે; ત્યાં યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નર હંમેશા પૂજામાં તત્પર રહે છે.

ગન્ધર્વનગરી સ્ફીતા હેમકક્ષે નગોત્તમે। અશીત્યામરપુર્ય્યાભા મહાપ્રાકારતોરણા ।। ૩૯.

ઉત્તમ પર્વત પર ગંધર્વોની સમૃદ્ધ હેમકક્ષા નગરી છે, જે ભવ્ય પ્રાકાર અને દ્વારોથી શોભાયમાન છે અને એંસી અમર નગરીઓને પણ ટક્કર આપે છે.

સિદ્ધા હ્યપત્તના નામ ગન્ધર્વા યુદ્ધ શાલિનઃ। યેષામધિપતિર્દેવો રાજરાજઃ કપિઞ્જલઃ ।। ૩૯.

ત્યાં અપત્તન નામના સિદ્ધો અને યુદ્ધકુશળ ગંધર્વો વસે છે, જેમના અધિપતિ દેવ, રાજરાજ કપિંજલ છે.

અનલે રાક્ષસાવાસાઃ પઞ્ચકૂટેઽપિ દાનવાઃ। ઊર્જિતા દેવરિપવો મહાબલપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

અનલ પર્વત પર રાક્ષસો અને પંચકૂટ પર દાનવો વસે છે, જે દેવોના શક્તિશાળી અને વિક્રમશાળી શત્રુઓ છે.

શતશ્રૃઙ્ગે પુરશતં યક્ષાણામમિતૌજસામ્। તામ્રાભે કાદ્રવેયસ્ય તક્ષકસ્ય પુરોત્તમમ્ ।। ૩૯.

શતશૃંગ પર્વત પર અમિત શક્તિ ધરાવનારા યક્ષોની સો નગરો અને તામ્રવર્ણ ધરાવતી કદ્રુપુત્ર તક્ષકની શ્રેષ્ઠ નગરી છે.

વિશાખે પર્વતશ્રેષ્ઠે નૈકવપ્રદરીશુભે। ગુહાનિરતવાસસ્ય ગુહસ્યાયતનં મહત્ ।। ૩૯.

વિશાખા પર્વત, અનેક ગુફાઓ અને વનવાળી ઢાળીઓથી શોભાયમાન છે, ત્યાં ગુફામાં રહેવાવાળા મહાન ગુહાનું વિશાળ સ્થાન છે.

શ્વેતોદરે મહાશૈલે મહાભવનમણ્ડિતે। પુરં ગરુઢપુત્રસ્ય સુનાભસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૩૯.

શ્વેતોદર મહાપર્વત પર, ભવ્ય મહેલો વડે શોભાયમાન, ગરુડપુત્ર સુનાભનું મહાન નગર છે.