વાયુપુરાણમ્

નાનાવર્ણૈશ્ચ શખુનૈર્નાનારત્નતનૂરુહૈઃ। સુવર્ણપુષ્પૈશ્ચાનેકૈર્મણિતુણ્ડૈર્દ્વિજાતિભિઃ ।। ૩૯.

અહીં વિવિધ રંગના પક્ષીઓ છે, તેમના શરીર પર અનેક પ્રકારના રત્નો શોભે છે, અને ઘણા સોનાના ફૂલોવાળા, રત્નચાંચવાળા દ્વિજ પક્ષીઓ પણ છે.

વલ્ગુસ્વરૈઃ સદોન્મત્તૈઃ સમ્પતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। શુશુભે તદ્વનં રમ્યં સહસ્રાક્ષસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૯.

સદા ઉત્સાહી અને મીઠા સ્વરવાળા ઉડતાં પક્ષીઓથી એ વિદ્વાન સહસ્રનેત્રવાળાનું સુંદર વન સર્વત્ર તેજસ્વી બનેલું છે.

મત્તભ્રમરસન્નાદૈર્વિહઙ્ગાનાઞ્ચ કૂજિતૈઃ। નિત્યમા નન્દિતવનં તસ્માત્ ક્રીડાવનં મહત્ ।। ૩૯.

મદમસ્ત ભમરોની ઘંઘાટ અને પક્ષીઓના કૂજનથી એ મહાન રમણિય વન હંમેશા આનંદિત રહે છે.

સુવર્ણપાર્શ્વૈશ્ચ નગૈર્મણિમુક્તાપુરસ્કૃતૈઃ। મણિશ્રૃઙ્ગકલાપન્નૈઃ પતદ્ભિશ્ચ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

સુવર્ણના કિનારા ધરાવતાં, મણિ અને મુક્તાથી શોભાયમાન, શિખરો પર મણિની ઝાંઝરોથી સજ્જ અને ચારે બાજુ મણિ ઝરતાં એવા પર્વતો ત્યાં છે.

શાખામૃગૈશ્ચ ચિત્રાઙ્ગૈર્નાનારત્નતનૂરુહૈઃ। નાનાવર્ણપ્રકારૈશ્ચ સત્વૈરન્યૈઃ સમાકુલમ્ ।। ૩૯.

ત્યાં શાખાઓ પર રહેતા રંગબેરંગી ચિતરાંગ હરણો છે, જેમના શરીર પર અનેક જાતના રત્નો ઝગમગે છે, અને વિવિધ રંગ અને આકારના અનેક પ્રાણીઓથી તે જગ્યા ભરેલી છે.

મુઞ્ચન્તિ પુષ્પવર્ષઞ્ચ તત્ર બાલલતા દ્રુમાઃ। પારિજાતકપુષ્પાણાં મન્દમારુત કમ્પિતાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં નરમ પવનથી હલનારી નાની વેલીઓ અને વૃક્ષો પારિજાતકના ફૂલોનો વરસાદ વરસાવે છે.

શયનાસનનિર્વ્યૂહૈઃ સ્તીર્ણૈ રત્નવિભૂષિતૈઃ। વિહારભૂમયસ્તત્ર દ્વિજાઃ શક્રવને શુભાઃ। ન ચ શીતો ન ચાપ્યુષ્ણો રવિસ્તત્ર સમઃ સદા ।। ૩૯.

શુભ શક્રવનમાં, દ્વિજો, આનંદ માટેની જગ્યાઓ પર રત્નોથી શોભાયમાન પથારી અને બેઠકો bichાયેલી છે; ત્યાં કદી ઠંડી કે ગરમી લાગતી નથી, કારણ કે સૂર્ય હંમેશા સમ છે.

નિત્યમુન્માદજનનો મધુમાધવસમ્ભવઃ। વાતિ ચાપ્યનિલસ્તત્ર નાનાપુષ્પાધિવાસિતઃ। નિત્યં સઙ્ગસુખાહ્લાદી શ્રમક્લમવિનાશનઃ ।। ૩૯.

ત્યાં હંમેશા મધ અને વસંતથી ઉદ્ભવેલો, અનેક ફૂલોની સુગંધથી ભરેલો, સંગાથમાં આનંદ આપતો અને થાક દૂર કરતો પવન વહે છે.

તસ્મિન્નિન્દ્રવને શુભ્રે દેવદાનવપન્નગાઃ। યક્ષરાક્ષસગુહ્યાશ્ચ ગન્ધર્વાશ્ચામિતૌજસઃ ।। ૩૯.

તે શુદ્ધ ઇન્દ્રવનમાં દેવો, દાનવો, સાપો, યક્ષો, રાક્ષસો, ગુહ્યક અને અમિત બળવાળા ગંધર્વો વસે છે.

વિદ્યાધરાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ કિન્નરાશ્ચ મુદા યુતાઃ। અથાપ્સરોગણાશ્ચૈવ નિત્યં ક્રીડાપરાયણાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં વિદ્યા ધરાવનારા, સિદ્ધો અને કિનરાઓ આનંદથી ભરપૂર છે, અને અપ્સરાઓના સમૂહ હંમેશા રમતમાં મગ્ન રહે છે.

તસ્ય પર્વતરાજસ્ય પૂર્વે પાર્શ્વે મહોચિતમ્। કુમુઞ્ચં શૈલરાજાનં નૈકનિર્ઝરકન્દરમ્ ।। ૩૯.

તે પર્વતરાજના પૂર્વ ભાગે, મહાન અને યોગ્ય એવા કુમુંચ નામના પર્વતરાજ છે, જેમાં અનેક ઝરણા અને ગુફાઓ છે.

તસ્ય ધાતુવિચિત્રેષુ કૂટેષુ બહુવિસ્તરાઃ। અષ્ટૌ પુર્યો હ્યુદીર્ણાશ્ચ દાનવાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

તેના રંગબેરંગા ધાતુઓથી ભરેલા વિશાળ શિખરો પર મહાત્મા દાનવોની આઠ સમૃદ્ધ નગરો વસે છે.

વજ્રકે પર્વતે ચાપિ અનેકશિખરોદરૈઃ। ઉદીર્ણા રાક્ષસાવાસા નરનારીસમાકુલાઃ ।। ૩૯.

વજ્રક પર્વત પર અનેક શિખરો અને ખીણો છે, જ્યાં રાક્ષસોની સમૃદ્ધ વસાહતો છે, અને પુરુષો-સ્ત્રીઓથી ભરી છે.

નીલકા નામ તે ઘોરા રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ। તત્ર તેઽભિરતા નિત્યં મહાબલપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં નીલક નામના ભયાનક અને ઇચ્છાથી રૂપ બદલતા રાક્ષસો રહે છે, જે હંમેશા ત્યાં આનંદમાં રહે છે અને મોટા બળવાળા છે.

મહાનીલેઽપિ શૈલેન્દ્રે પુરાણિ દશ પઞ્ચ ચ। હયાનનાનાં વિખ્યાતાઃ કિન્નરાણાં મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

મહાન મહાનિલ પર્વત પર પંદર પ્રાચીન નગરો છે, જે ઘોડા જેવા ચહેરાવાળા મહાત્મા કિનરાઓના નિવાસ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

દેવસેનો મહાબાહુર્બલમિન્દ્રાદયસ્તથા। તત્ર કિન્નરરાજાનો દશપઞ્ચ ચ ગર્વિતાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં દેવસેન, મહાબાહુ, ઇન્દ્ર અને અન્ય, તેમજ પંદર ગર્વિત કિનરારાજાઓ વસે છે.

સુવર્ણપાર્શ્વાઃ પ્રાયેણ નાનાપર્ણસમાકુલૈઃ। બિલપ્રવેશૈર્નગરૈઃ શૈલેન્દ્રઃ સોઽભ્યલંકૃતઃ ।। ૩૯.

તે પર્વતરાજ મુખ્યત્વે સુવર્ણના કિનારા ધરાવે છે, વિવિધ પાંદડાવાળા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે, અને ગુફાના પ્રવેશવાળી નગરોથી શોભાયમાન છે.

અતિદારુણા દૃષ્ટિવિષા હ્યગ્નિકોપા દુરાસદાઃ। મહોરગશતાસ્તત્ર સુવર્ણવશવર્તિનઃ ।। ૩૯.

ત્યાં અનેક ભયાનક, દ્રષ્ટિથી જ ઝેરવાળા અને અગ્નિ સમાન ક્રોધવાળા, નજીક જવું મુશ્કેલ એવા મહાનાગો સુવર્ણના વશમાં રહે છે.

સુનાગેઽપિ મહાશૈલે દૈત્યાવાસા- સહસ્રશઃ। હર્મ્યપ્રાસાદ કલિલાઃ પ્રાંશુપ્રાકારતોરણાઃ ।। ૩૯.

મહાન સુનાગ પર્વત પર પણ હજારો દૈત્ય નિવાસ છે, જે મહેલો અને રાજમહેલો, ઊંચા કિલ્લા અને દરવાજાઓથી ભરેલા છે.

વેણુમન્તે મહાશૈલે વિદ્યાધરપુરત્રયમ્। ત્રિંશદદ્યોજનવિસ્તીર્ણં પઞ્ચાશદ્યોજનાયતમ્ ।। ૩૯.

મહાન વેણુમંત પર્વત પર વિદ્યા ધરાવનારા લોકોની ત્રણ નગરો છે, જે ત્રીસ યોજન પહોળી અને પચાસ યોજન લાંબી છે.

ઉલૂકો રોમશશ્ચૈવ મહાનેત્રશ્ચ વીર્યવાન્। વિદ્યાધરવરાસ્તત્ર શક્રતુલ્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં ઉલૂક, રોમશ અને મહાનેત્ર નામના પરાક્રમી વિદ્યા ધરાવનારા વસે છે, જે ઇન્દ્ર જેટલા બળવાન છે.

વૈકઙ્કે શૈલશિખરે હ્યન્તઃકન્દરનિર્ઝરે। મહોચ્ચશ્રૃઙ્ગે રુચિરે રત્નધાતુવિચિત્રિતે ।। ૩૯.

વૈકંક પર્વતની ઊંચી ચોટી પર, અંદરના ગુફાઓ અને ઝરણાઓ વચ્ચે, રત્નોથી શોભાયમાન અને સુંદર શિખર પર—

તત્રાસ્તે ગારુડિર્નિત્યં ઉરગારિર્દુરાસદઃ। મહાવાયુજવશ્ચણ્ડઃ સુગ્રીવો નામ વીર્યવાન્ ।। ૩૯.

ત્યાં ગરુડ, સર્પોના ભયંકર શત્રુ, મહાન પવન જેટલા તીવ્ર અને શક્તિશાળી સુગ્રીવ નામે, સદાયે વસે છે.

મહાપ્રમાણૈ ર્વિક્રાન્તૈર્મહાબલપરાક્રમૈઃ। સશૈલો હ્યાવૃતઃ સર્વઃ પક્ષિભિઃ પન્નગારિભિઃ ।। ૩૯.

આ આખો પર્વત અને તેની ચોટીઓ, વિશાળ અને બળવાન પક્ષીઓથી ઘેરાયેલ છે, જે બધા સર્પોના દુશ્મન છે.

કરઞ્જેઽભિરતો નિત્યં સાક્ષાદ્ભૂતપતિઃ પ્રભુઃ। વૃષભાઙ્કો મહાદેવઃ શઙ્કરો યોગિનાં પ્રભુઃ ।। ૩૯.

કરંજ પર્વત પર, સદા આનંદિત, સ્વયં મહાદેવ, વૃષભધારી, યોગીઓના સ્વામી શંકર, ભૂતપતિ તરીકે વસે છે.

નાનાવેષધરૈર્ભૂતૈઃ પ્રમથૈશ્ચ દુરાસદૈઃ। કરઞ્જે સાનવઃ સર્વે હ્યવકીર્ણાઃ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

કરંજની તમામ ઢાળીઓ ચારે બાજુ વિવિધ રૂપ ધરાવનારા ભૂત અને ભયાનક, અપરાજેય પ્રમથોથી ભરેલી છે.

વસુધારે વસુમતાં વસૂનામમિતૌજસામ્। અષ્ટાવાયતનાન્યાહુઃ પૂજિતાનિ મહાત્મનામ્ ।। ૩૯.

વસુધારા પર, અમિત શક્તિ ધરાવનારા મહાન વસુઓ દ્વારા પૂજાતા, આઠ પવિત્ર સ્થાન હોવાનું કહેવાય છે.

રત્નધાતૌ ગિરિવરે ઋષીણાઞ્ચ મહાત્મનામ્। સપ્તાશ્રમાણિ પુણ્યાનિ સિદ્ધાવાસયુતાનિ ચ ।। ૩૯.

રત્નોથી ભરપૂર ઉત્તમ પર્વત પર મહાન ઋષિઓના સાત પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં સિદ્ધો વસે છે.

મહાપ્રજાપતેઃ સ્થાનં હેમશ્રૃઙ્ગો નગોત્તમે। ચતુર્વક્ત્રસ્ય દેવસ્ય સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૦.

હેમશૃંગ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર મહાપ્રજાપતિ, ચાર મુખ ધરાવતા દેવ, સર્વે જીવોથી પૂજાતા, તેમનું સ્થાન છે.