વાયુપુરાણમ્

સરસાઞ્ચ વનાનાઞ્ચ સા સ્થલી ચ પ્રજાપતેઃ। ક્ષુદ્રાણાં સરસાઞ્ચૈવ સઙ્ખ્યા તત્ર ન વિદ્યતે ।। ૩૮.

પ્રજાપતિનું એ મેદાન તળાવો અને વનો ધરાવે છે, અને ત્યાં નાના તળાવોની સંખ્યા ગણતરીથી બહાર છે.

દશ દ્વાદશ સપ્તાષ્ટૌ વિંશત્ર્રિંશચ્ચ યોજનાઃ। સ્થલ્યો દ્રોણ્યશ્ચ વિખ્યાતાઃ સરાંસિ ચ વનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં દસ, બાર, સાત, આઠ, વીસ અને ત્રીસ યોજન જેટલા વિસ્તાર ધરાવતી પ્રસિદ્ધ મેદાનો, ખીણો, તળાવો અને વનો છે.

કેચિત્ સન્તિ મહાઘોરાઃ શ્યામાઃ પર્વતકુક્ષયઃ। સૂર્યાંશુજાલૈરસ્પૃષ્ટા નિત્યં શીતા દુરાસદાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક પર્વતના ખીણો અત્યંત ભયાનક અને કાળા છે, જ્યાં ક્યારેય સૂર્યકિરણો પહોંચતા નથી, હંમેશા ઠંડા અને પહોંચવા અઘરા છે.

તથા હ્યનલતપ્તાનિ સરાંસિ દ્વિજસત્તમાઃ। શૈલકુક્ષ્યન્તરસ્થાનિ સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।। ૩૮.

એ જ રીતે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પર્વતોની ખીણોમાં આગથી ગરમ થયેલા હજારો અને સૈંકડો તળાવો છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યસ્મિન્ યસ્મિન્ શિલોચ્ચયે। યે સન્નિવિષ્ટા દેવાનાં વિવિધાનાં ગૃહોત્તમાઃ ।। ૩૯.

હવે હું દરેક પર્વતશિખર પર વસેલા દેવતાઓના વિવિધ સુંદર નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન કરું છું.

તત્ર યોઽસૌ મહાશૈલઃ શીતાન્તો નૈક વિસ્તરઃ। નૈકધાતુશતૈશ્ચિત્રૈર્નૈકરત્નાકરાકરઃ ।। ૩૯.

ત્યાં એક મહાન પર્વત ઊભો છે, જેના શિખરે ઠંડક છે, વિસ્તાર પણ ઘણો છે, અનેક પ્રકારના ચમકતા ખનિજોથી અને અનેક પ્રકારના રત્નોથી ભરપૂર છે.

નિતમ્બૈઃ પુષ્પસાલમ્બૈર્નૈકસત્ત્વગુણાલયઃ। મહાર્હમણિચિત્રાભિર્હેમવંશૈરલંકૃતઃ ।। ૩૯.

એના ઢોળાણો પર ફૂલોવાળી વેલીઓ લટકી રહી છે, અનેક જીવજંતુઓ અને ગુણોથી ભરેલા છે, સુંદર સોનાની વાંસ અને કિંમતી રંગબેરંગી રત્નોથી શોભાયમાન છે.

નિતમ્બૈઃ ષટ્પદોદ્ગીતૈઃ પ્રવાલૈર્હેમચિત્રકૈઃ। તટૈઃ કુસુમસઙ્કીર્ણૈર્મત્તભ્રમરનાદિતૈઃ ।। ૩૯.

એના ઢોળાણો પર મધમાખીઓના ગાન ગુંજે છે, મોરપાંખી અને સોનાની ડાળીઓથી શોભાયમાન છે, કાંઠે ફૂલોની ભરમાર છે અને મદમસ્ત ભમરોની ગૂંજ છે.

લતાલમ્બૈશ્ચિત્રવદ્ભિશ્ચિત્રૈર્ધાતુશતાર્ચિતૈઃ। સાનુભી રત્નચિત્રૈશ્ચ પુષ્પાઢ્યૈશ્ચ વિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

એ પર્વત પર અનેક પ્રકારની લટકતી વેલીઓ છે, અનેક ચમકતા ખનિજોથી શોભાયમાન છે, એના પટ પર રત્નોની ઝાંખી છે અને ફૂલોની સમૃદ્ધિ છે.

વિમલસ્વાદુપાનીયૈર્નૈકપ્રસ્રવમૈર્યુતઃ। નિકુઞ્જૈઃ કુસુમોત્કીર્ણૈરનેકૈશ્ચ વિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

એ પર્વત શુદ્ધ અને મીઠા પાણીના અનેક સ્ત્રોતોથી ભરપૂર છે, ફૂલોની ઘનતા ધરાવતા વન અને અનેક શોભાઓથી સુશોભિત છે.

પુષ્મૌડુપવહાભિશ્ચ સ્રવન્તીભિરલંકૃતઃ। કિન્નરાચરિતાભિશ્ચ દરીભિઃ સર્વતસ્તતઃ ।। ૩૯.

એ પર્વત પર ફૂલોની લહેરતી નદીઓ વહે છે, અને સર્વત્ર કિનરાઓ વાસ કરતા ગુફાઓથી શોભાયમાન છે.

યક્ષગન્ધર્વચરિતૈરનેકૈઃ કન્દરોદરૈઃ। શોભિતશ્ચ સુખાસેવ્યૈશ્ચિત્રૈર્ગહનસઙ્કટૈઃ ।। ૩૯.

યક્ષો અને ગંધર્વો વસતા અનેક ગુફાઓ અને ખાડીઓથી એ પર્વત ઉજળી રહ્યો છે, અને અદભૂત ઘન ઝાડીઓથી આનંદદાયક છે.

નાનાસત્વગણાકીર્ણૈઃ સુપાનીયૈઃ સુખાશ્રયૈઃ। નાનાપુષ્પફલોપેતૈઃ પાદપૈઃ સમલંકૃતઃ ।। ૩૯.૯ . તસ્મિન્ ગુહાશ્રયાકીર્ણે અનેકોદરકન્દરે। ક્રીડાવનં મહેન્દ્રસ્ય સર્વકામગુણૈર્યુતમ્ ।। ૩૯.

એ પર્વત વિવિધ જાતિના વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે, શુદ્ધ પાણી અને ઠંડા છાંયાવાળા, અનેક ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર છે; ત્યાં અનેક ગુફાઓ અને ખાડીઓ વચ્ચે મહેન્દ્રનું રમણિય વન છે, જે સર્વ પ્રકારની સુખદ ગુણોથી યુક્ત છે.

તત્ર તદ્દેવરાજસ્ય પારિજાતવનં મહત્। પ્રકાશં ત્રિષુ લોકેષુ ગીયતે શ્રુતિનિશ્ચયાત્ ।। ૩૯.

ત્યાં દેવરાજનું મહાન પારિજાત વન છે, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને શ્રુતિ પરંપરાથી જાણીતા છે.

તરુણાદિત્યસંકાશૈ ર્મહાગન્ધૈર્મનોહરૈઃ। પુષ્પૈર્ભાતિ નગશ્રેષ્ઠઃ સુદીપ્ત ઇવ સર્વશઃ ।। ૩૯.

યુવાન સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી, સુગંધિત અને મનોહર ફૂલો વડે એ શ્રેષ્ઠ પર્વત સર્વત્ર ઝગમગી રહ્યો છે.

સમગ્રં યોજનશતં તં ગન્ધમનિલો વવૌ। પારિજાતકપુષ્માણાં માહેન્દ્ર વનનિર્ગતઃ ।। ૩૯.

મહેન્દ્રવનમાંથી પારિજાતના ફૂલોની સુગંધ ભરેલો પવન આખા સો યોજન સુધી વહેતો રહ્યો.

વૈઢૂર્યનીલૈઃ કમલૈઃ સૌવર્ણૈર્વજ્રકેસરૈઃ। સર્વગન્ધબલોપેતૈર્મત્તષટ્પદનાદિતૈઃ ।। ૩૯.

ત્યાં વૈડૂર્ય જેવી નીલી કમળો, સોનાની કમળો અને વજ્ર જેવાં પરાગવાળી, સર્વ સુગંધ અને શક્તિથી ભરપૂર, મદમસ્ત ભમરોની ગૂંજથી શોભાયમાન છે.

વ્યાકોશૌર્વિકચૈશ્ચાપિ શતપત્રૈર્મનોહરૈઃ। સપઙ્કજૈર્મહા પત્રૈર્વાપ્યસ્તત્ર વિભૂષિતાઃ ।। ૩૯.

ત્યાંના તળાવોમાં સંપૂર્ણ ખીલી ગયેલી અને ખૂલતી શતદળ કમળો, મનોહર અને વિશાળ પાંદડાવાળી કમળો સાથે શોભાયમાન છે.

વિરેજુરન્તરમ્બુસ્થાઃ સૌવર્ણમણિભૂષિતાઃ। પરિપ્સન્દેક્ષણા નિત્યં મીનયૂથાઃ સહસ્રશઃ ।। ૩૯.

પાણીની અંદર સોનાના અને રત્નોથી શોભાયમાન માછલીઓ હજારોના જૂથમાં સતત ચમકી રહી છે અને ચારે બાજુ નજર ફેરવી રહી છે.

કૂર્મૈશ્ચાનેકસંસ્થાનૈર્હેમરત્નપરિષ્કૃતૈઃ। ચઞ્ચૂર્યમાણૈઃ સલિલૈર્ભાતિ ચિત્રં સમન્તતઃ ।। ૩૯.

અહીં અનેક પ્રકારના આકારવાળા, સોનાં અને રત્નોથી શોભાયમાન કાચબાઓ પાણી હલાવીને ચારે બાજુ અદભૂત દૃશ્ય સર્જે છે.

નાનાવર્ણૈશ્ચ શખુનૈર્નાનારત્નતનૂરુહૈઃ। સુવર્ણપુષ્પૈશ્ચાનેકૈર્મણિતુણ્ડૈર્દ્વિજાતિભિઃ ।। ૩૯.

અહીં વિવિધ રંગના પક્ષીઓ છે, તેમના શરીર પર અનેક પ્રકારના રત્નો શોભે છે, અને ઘણા સોનાના ફૂલોવાળા, રત્નચાંચવાળા દ્વિજ પક્ષીઓ પણ છે.

વલ્ગુસ્વરૈઃ સદોન્મત્તૈઃ સમ્પતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। શુશુભે તદ્વનં રમ્યં સહસ્રાક્ષસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૯.

સદા ઉત્સાહી અને મીઠા સ્વરવાળા ઉડતાં પક્ષીઓથી એ વિદ્વાન સહસ્રનેત્રવાળાનું સુંદર વન સર્વત્ર તેજસ્વી બનેલું છે.

મત્તભ્રમરસન્નાદૈર્વિહઙ્ગાનાઞ્ચ કૂજિતૈઃ। નિત્યમા નન્દિતવનં તસ્માત્ ક્રીડાવનં મહત્ ।। ૩૯.

મદમસ્ત ભમરોની ઘંઘાટ અને પક્ષીઓના કૂજનથી એ મહાન રમણિય વન હંમેશા આનંદિત રહે છે.

સુવર્ણપાર્શ્વૈશ્ચ નગૈર્મણિમુક્તાપુરસ્કૃતૈઃ। મણિશ્રૃઙ્ગકલાપન્નૈઃ પતદ્ભિશ્ચ સમન્તતઃ ।। ૩૯.

સુવર્ણના કિનારા ધરાવતાં, મણિ અને મુક્તાથી શોભાયમાન, શિખરો પર મણિની ઝાંઝરોથી સજ્જ અને ચારે બાજુ મણિ ઝરતાં એવા પર્વતો ત્યાં છે.

શાખામૃગૈશ્ચ ચિત્રાઙ્ગૈર્નાનારત્નતનૂરુહૈઃ। નાનાવર્ણપ્રકારૈશ્ચ સત્વૈરન્યૈઃ સમાકુલમ્ ।। ૩૯.

ત્યાં શાખાઓ પર રહેતા રંગબેરંગી ચિતરાંગ હરણો છે, જેમના શરીર પર અનેક જાતના રત્નો ઝગમગે છે, અને વિવિધ રંગ અને આકારના અનેક પ્રાણીઓથી તે જગ્યા ભરેલી છે.

મુઞ્ચન્તિ પુષ્પવર્ષઞ્ચ તત્ર બાલલતા દ્રુમાઃ। પારિજાતકપુષ્પાણાં મન્દમારુત કમ્પિતાઃ ।। ૩૯.

ત્યાં નરમ પવનથી હલનારી નાની વેલીઓ અને વૃક્ષો પારિજાતકના ફૂલોનો વરસાદ વરસાવે છે.

શયનાસનનિર્વ્યૂહૈઃ સ્તીર્ણૈ રત્નવિભૂષિતૈઃ। વિહારભૂમયસ્તત્ર દ્વિજાઃ શક્રવને શુભાઃ। ન ચ શીતો ન ચાપ્યુષ્ણો રવિસ્તત્ર સમઃ સદા ।। ૩૯.

શુભ શક્રવનમાં, દ્વિજો, આનંદ માટેની જગ્યાઓ પર રત્નોથી શોભાયમાન પથારી અને બેઠકો bichાયેલી છે; ત્યાં કદી ઠંડી કે ગરમી લાગતી નથી, કારણ કે સૂર્ય હંમેશા સમ છે.

નિત્યમુન્માદજનનો મધુમાધવસમ્ભવઃ। વાતિ ચાપ્યનિલસ્તત્ર નાનાપુષ્પાધિવાસિતઃ। નિત્યં સઙ્ગસુખાહ્લાદી શ્રમક્લમવિનાશનઃ ।। ૩૯.

ત્યાં હંમેશા મધ અને વસંતથી ઉદ્ભવેલો, અનેક ફૂલોની સુગંધથી ભરેલો, સંગાથમાં આનંદ આપતો અને થાક દૂર કરતો પવન વહે છે.

તસ્મિન્નિન્દ્રવને શુભ્રે દેવદાનવપન્નગાઃ। યક્ષરાક્ષસગુહ્યાશ્ચ ગન્ધર્વાશ્ચામિતૌજસઃ ।। ૩૯.

તે શુદ્ધ ઇન્દ્રવનમાં દેવો, દાનવો, સાપો, યક્ષો, રાક્ષસો, ગુહ્યક અને અમિત બળવાળા ગંધર્વો વસે છે.