વાયુપુરાણમ્

તૌ તુ તં પિતરં દૃષ્ટ્વા બલવન્તૌ ત્વરાન્વિતૌ । માતુરેવ પુનસ્વાઙ્કે પ્રલપેતાં સ્વમાયયા ॥ ૮.

પિતાને જોઈને બંને બળવાન અને ઝડપી પુત્રો ફરીથી માતાની ગોદમાં જઈને રડવા લાગ્યા.

અથોઽબ્રવીદૃષિર્ભાર્યામાવાભ્યામુક્તવત્યસિ । પૂર્વમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન તથૈવાભ્યાં વ્યતિક્રમમ્ ॥ ૮.

પછી ઋષિએ પત્નીને કહ્યું: 'તમે અમને અગાઉ કહ્યું છે; હવે પહેલાં જેવું જ સાચું કહો કે આ દોષ કેવી રીતે થયો.'

માતુલં ભજતે પુત્રઃ પિતૄન્ ભજતિ કન્યકા। યથાશીલા ભવેન્માતા તથાશીલો ભવેત્ સુતઃ ॥ ૮.

પુત્ર માવતરનું અનુસરણ કરે છે, પુત્રી પિતાનું; જેવી માતાની વૃત્તિ હોય, એવો પુત્રનો સ્વભાવ બને છે.

યદ્વર્ણા તુ ભવેદ્ભૂમિસ્તદ્વર્ણં સલિલં ધ્રુવમ્। માતૄણાં શીલદોષેણ તથા શીલગુણૈઃ પુનઃ। વિભિન્નાસ્તુ પ્રજાઃ સર્વાસ્તથા ખ્યાતિવશેન ચ ॥ ૮.

જેમ જમીનનો રંગ હોય, એ જ પાણીનો પણ હોય છે; એમ માતાની વૃત્તિના દોષ કે ગુણથી બધાં જીવ અલગ-અલગ થાય છે, અને તેમનું નામ પણ એ પ્રમાણે પડે છે.

બલશીલાદિભિસ્તાસામદિતિર્ધર્મતત્પરા। ધર્મશીલાદિભિશ્ચૈવ પ્રબોધબલશાલિની ॥ ૮.

આ બધામાં અદિતિ ધર્મપ્રિય છે, બળ અને સારા સ્વભાવથી યુક્ત છે; ધર્મ અને ગુણોથી તે જ્ઞાન અને બળથી ભરપૂર છે.

(ગન્ધશીલા દિતિશ્ચૈવ પ્રવાર્ધ્યયનશાલિની।) ગીતશીલા તથાઽરિષ્ટા માયાશીલા દનુઃ સ્મૃતા। વિનતા તુ પુનર્દ્દેવી વૈહાયસગતિપ્રિયા ॥ ૮.

ગંધશીલા, દિતિ અને પ્રવાર્ધ્યયના એમની પોતાની પ્રકૃતિ માટે જાણીતી છે; ગીતશીલા અને અરીષ્ટા, માયાશીલા એટલે દનુ કહેવાય છે; અને વિનતા તો એ દેવી છે જેને આકાશમાં વિહાર કરવો બહુ ગમતો હોય છે.

તપોમયેન શીલેન સુરભિઃ સમલંકૃતા। ક્રોધશીલા તથા કદ્રૂઃ ક્રોધેનાસુખશીલકા ॥ ૮.

સુરભિ તપસ્વી સ્વભાવથી શોભાયમાન છે; કદ્રૂ ક્રોધી સ્વભાવની છે, અને ક્રોધને કારણે એનું મન હંમેશા અસંતોષથી ભરેલું રહે છે.

દનાયુષાયાઃ શીલં વૈ વૈરનુગ્રહ લક્ષણમ્। ત્વઞ્ચ દેવિ મહાભાગે ક્રોધશીલા મતાસિ મે ॥ ૮.

દનુના સંતાનોનો સ્વભાવ હંમેશા વૈર રાખવાનો છે; અને હે મહાભાગ્યવાળી દેવી, હું તને પણ ક્રોધી સ્વભાવની માનું છું.

ઇત્યેતાનિ સશીલાનિ સ્વભાવાલ્લોકનાન્નૃણામ્। કર્મતો યત્નતો બુદ્ધ્યા રૂપતો બલતસ્તથા। ક્ષમાતશ્ચૈવ ભિન્નાનિ ભાવિતાર્થબલેન ચ ॥ ૮.

આ બધા સ્વભાવ માણસોની જાતિ, દેખાવ, કર્મ, પ્રયત્ન, બુદ્ધિ, રૂપ, બળ, ક્ષમા અને મનની દૃઢતા જેવા અનેક કારણોથી થાય છે.

રજઃસત્ત્વતમોવૃત્તેર્વિશ્વરૂપાઃ સ્વભાવતઃ। માતુલન્ત્વનુયાતાસ્તે પુત્રકા ગુણવૃત્તિભિઃ ॥ ૮.

રજ, સત્ત્વ અને તમસના પ્રભાવથી એ બધા જાતજાતના સ્વરૂપ ધારણ કરે છે; અને એમના પુત્રો પણ માતાની ગુણવૃત્તિઓને અનુસરે છે.

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ ખશામપ્રતિમાં તદા। પુત્રાવાહૂય સામ્ના વૈ ચક્રે સોમમભીતયઃ ॥ ૮.

આ રીતે કહ્યા પછી ભગવાને એ સમયે ખશામાને બોલાવી, મીઠા શબ્દોમાં સોમને નિર્ભય બનાવ્યા.

તાભ્યાઞ્ચ યત્ કૃતં તસ્યાસ્તદાચષ્ટ તદા ખશા। માત્રા યથા સમાખ્યાતં કર્મ તાભ્યાં પૃથક્ પૃથક્। તેન ધાત્વર્થયોગેન તત્ત્વદર્શી ચકાર હ ॥ ૮.

પછી ખશાએ એ બંનેએ જે કર્યું હતું, તે બધું વર્ણવ્યું; એમની માતાએ જે રીતે દરેકનું કામ કહ્યું હતું, તે અલગ અલગ સમજાવ્યું; અને તત્વજ્ઞાની એ બધું અર્થપૂર્વક સમજાવ્યો.

યક્ષ ઇત્યેષ ધાતુર્વૈ ખાદને કૃષણે ચ સઃ। યક્ષયેત્યુક્તવાન્ યસ્માત્ તસ્માદ્યક્ષો ભવત્યયમ્ ॥ ૮.

'યક્ષ' એ ખાવા અને ક્ષીણ કરવા માટેનો ધાતુ છે; અને કારણ કે તેણે 'યક્ષ' કહ્યું, એટલે તેને યક્ષ કહેવામાં આવે છે.

રક્ષ ઇત્યેષ ધાતુર્યઃ પાલને સ વિભાવ્યતે। ઉક્તવાંશ્ચૈવ યસ્માત્તુ રક્ષ મે માતરં ખશામ્। નામ્નાઽયં રાક્ષસસ્તસ્માત્ ભવિષ્યતિ તવાત્મજઃ ॥ ૮.

'રક્ષ' એ રક્ષણ કરવા માટેનો ધાતુ છે; અને તેણે 'મારી માતા ખશાને રક્ષ' એમ કહ્યું, તેથી તારો પુત્ર 'રાક્ષસ' નામે ઓળખાશે.

સ તદા તદ્વિધાન્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ પરિમૃગ્ય ચ। તયોઃ પ્રાદિશદાહારં પ્રજાપતિરસૃગ્વસે ॥ ૮.

પછી એ વ્યવસ્થા જોઈને અને સારી રીતે તપાસીને, પ્રજાપતિએ એમને ખોરાક આપ્યો.

પિતા તૌ ક્ષુધિતૌ દૃષ્ટ્વા વરઞ્ચેમં તયોર્દદૌ। યુવયોર્હસ્તસંસ્પર્શો નક્તમેન તુ સર્વશઃ ॥ ૮.

પિતાએ એમને ભૂખ્યા જોયા અને એમને આ વર આપ્યો: તમે બંને માત્ર રાત્રે જ ખોરાકને સ્પર્શ કરી શકશો, અને એ પણ સંપૂર્ણપણે.

નક્તાહારવિહારૌ ચ દિવા સ્વપ્નોપભોગિનૌ। નક્તઞ્ચૈવ બલીયાંસૌ દિવા સુપ્તાવુભૌ યુવામ્ ॥ ૮.

તમે બંને રાત્રે જ ખાવા અને ફરવા માટે, અને દિવસે સૂઈને આનંદ માણવા માટે, રાત્રે વધારે બળવાન અને દિવસે સુતેલા રહેશો.

માતરં રક્ષતઞ્ચૈવ ધર્મશ્ચૈવાનુશિષ્યતામ્। ઇત્યુક્ત્વા કશ્યપઃ પુત્રૌ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥ ૮.

તમારી માતાની રક્ષા કરો અને ધર્મનું પાલન કરો—આ રીતે પુત્રોને ઉપદેશ આપી, કશ્યપ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ગતે પિતરિ તૌ વીરૌ નિસર્ગાદેવ દારુણૌ। વિપર્યયેણ વર્ત્તન્તૌ કિમ્ભક્ષૌ પ્રાણિહિંસકૌ ॥ ૮.

પિતા જતા રહ્યા પછી, એ બંને વીર સ્વભાવથી જ ક્રૂર હતા; અને બંને વિપરીત રીતે વર્તી, માંસ ખાવા લાગ્યા અને જીવજંતુઓને હાનિ પહોંચાડવા લાગ્યા.

મહાબલૌ મહાસત્ત્વૌ મહાકાયૌ દુરાસદૌ। માયાવિનૌ ચ દૃશ્યૌ તાવન્તર્દ્ધાનગતાવુભૌ ॥ ૮.

એ બંને મહાબળવાન, મહાસત્તાવાન, વિશાળ કાયાવાળા અને દુર્લભ હતા; માયાવાન અને ઇચ્છા મુજબ દેખાતા, બાકી તો અદૃશ્ય રહેતા.

તૌ કામરૂપિણૌ ઘોરૌ વિકૃતાજ્ઞૌ સ્વભાવતઃ। રૂપાનુરૂપૈરાહારૈઃ પ્રભવેતામુભાવપિ ॥ ૮.

એ બંને ભયાનક, ઈચ્છામૂર્તિ ધારણ કરી શકનારા, સ્વભાવથી વિક્રુતિવાળા હતા; અને પોતાનાં સ્વરૂપ પ્રમાણેના ખોરાકથી બલવાન બની શકતા.

દેવા સુરાનૃષીંશ્ચૈવ ગન્ધર્વાન્ કિન્નરાનપિ। પિશાચાંશ્ચ મનુષ્યાંશ્ચ પન્નગાન્ પક્ષિણઃ પશૂન્ ॥ ૮.

દેવતાઓ, દેવઋષિઓ, ગંધર્વો, કિન્નરો, પિશાચો, મનુષ્યો, સાપો, પક્ષીઓ અને પશુઓ—

ભક્ષાર્થમપિ લિપ્સન્તૌ સર્વતસ્તૌ નિશાચરૌ। ઇન્દ્રેણ તુ વરૌ ચૈવ ધૃતૌ દત્ત્વા સુવધ્યતામ્ ॥ ૮.

આ બધાને બંને રાત્રિચર ખાવા માટે સર્વત્ર ઇચ્છતા; પણ ઇન્દ્રે એમને વર આપીને સંયમમાં રાખ્યા અને સહેલાઈથી મરવા યોગ્ય બનાવ્યા.

યક્ષસ્તુ ન કદાચિદ્વૈ નિશીથૈ હ્યેકકશ્ચિરમ્। આહારં સ પરીપ્સન્ વૈ શબ્દેનાનુચચાર હ ॥ ૮.

યક્ષ ક્યારેય રાતે લાંબા સમય સુધી એકલો ફરતો નહોતો; જ્યારે તેને ખોરાકની શોધ હતી ત્યારે એ અવાજ કરતાં ફરતો.

આસસાદ પિશાચૌ દ્વૌ જન્તુચણ્ડૌ ચ તાવુભૌ। પિઙ્ગાક્ષાવૂર્દ્ધ્વરોમાણૌ વૃત્તાક્ષૌ તુ સુદારૂણૌ ॥ ૮.

ત્યાં તેને બે પિશાચો મળ્યા, બંને અત્યંત ભયાનક અને ક્રૂર, પીળા આંખોવાળા, વાળ ઊભા થયેલા, ગોળ આંખો અને ખૂબ જ ડરામણા.

અસૃઙ્માંસવસાહારૌ પુરુષાદૌ મહાબલૌ। કન્યાભ્યાં સહિતૌ તૌ તુ તાભ્યાં પ્રિયચિકીર્ષયા ॥ ૮.

એ બંને પિશાચો લોહી, માંસ અને ચરબી ખાવાવાળા, મહાન શક્તિશાળી માનવભક્ષક હતા, અને તેઓ બે કન્યાઓ સાથે, તેમને ખુશ કરવા માટે, સાથે હતા.

દ્વે કન્યે કામરૂપિણ્યૌ તદાચારે ચ તે શુભે। આહારાર્થમટન્તૌ તૌ કન્યાભ્યાં સહિતાવુભૌ ॥ ૮.

એ બંને કન્યાઓ રૂપ બદલવાની શક્તિ ધરાવતી અને સારા સ્વભાવની હતી; તેઓ પણ ખોરાકની શોધમાં એ બંને સાથે ફરતી હતી.

તેઽપશ્યન્ રાક્ષસં તત્ર કામરૂપં મહાબલમ્। સહસા સન્નિપાતે તુ દૃષ્ટ્વા ચૈવ પરસ્પરમ્ ॥ ૮.

ત્યાં તેમણે એક રાક્ષસને જોયો, જે મહાન શક્તિશાળી અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલતો હતો; અચાનક, જ્યારે બધા ભેગા થયા, ત્યારે એકબીજાને જોઈ લીધા.

રક્ષમાણૌ તતોઽન્યોન્યં પરસ્પરજિઘૃક્ષવઃ। પિતરાવૂચતુઃ કન્યે યુવામાનયત દ્રુતમ્ ॥ ૮.

પછી, એકબીજાને પકડવાની અને પોતાને બચાવવાની ઇચ્છા સાથે, એ બંને પિતાએ કન્યાઓને કહ્યું: 'ઝલદી, એને અહીં લાવો!'