વાયુપુરાણમ્

મધ્યે તસ્યાશ્ચ પદ્મિન્યાઃ પઞ્ચયોજનમણ્ડલઃ। ન્યગ્રોધો વિપુલસ્કન્ધો હ્યનેકારોહિમણ્ડિતઃ ।। ૩૮.

એ કમળભૂમિના મધ્યમાં પાંચ યોજન વ્યાપ ધરાવતો, વિશાળ તણાવાળો વટવૃક્ષ છે, જે પર અનેક લોકો ચઢીને શોભા વધારતા હોય છે.

તત્ર ચન્દ્રપ્રભઃ શ્રીમાન્ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનન)। સહસ્રવદનો દેવો નીલવાસાઃ સુરારિહા ।। ૩૮.

ત્યાં ચંદ્રપ્રભા નામના તેજસ્વી દેવ વસે છે, જેમનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજાળુ છે, હજાર મથાવાળા, નીલા વસ્ત્રધારી અને દેવશત્રુઓના વિનાશક છે.

પદ્મ માલ્યધરસ્થલ્યાં મહાભાગોઽપરાજિતઃ। ઇજ્યતે યક્ષગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તથા ।। ૩૮.

કમળમાળાથી શોભાયમાન એ ભૂમિ પર, મહાન અને અપરાજિત ભગવાનને યક્ષો, ગંધર્વો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓ ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે.

તસ્મિન્નાયતને સાક્ષાદનાદિનિધનો હરિઃ। પદ્મોપહારૌર્વિવિધૈ રિજ્યતે સિદ્ધચારણૈઃ ।। ૩૮.

એ જ મંદિરમાં, અનાદિ અને અમર હરિ ભગવાનને સિદ્ધો અને ચારણો વિવિધ કમળોના ઉપહારથી સીધા પૂજે છે.

તદનન્તસદો નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્। પદ્મમાલાવલમ્બાભિર્માલાભિરુપશોભિતમ્ ।। ૩૮.

એ સ્થાન સર્વ લોકમાં અનંતસદ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં કમળમાળાની પંક્તિઓ લટકતી હોય છે અને તેનાથી શોભાયમાન છે.

તથા સહસ્રશિખરકુમુદસ્યાન્તરેણ ચ। પઞ્ચાશદ્યોજનાયામં ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તરમ્ । ઇષુક્ષેપોચ્ચશિખરં નાનાવિહગસેવિતમ્ ।। ૩૮.

એ જ રીતે, હજારો શિખર ધરાવતા કુમુદ પર્વતની વચ્ચે, પચાસ યોજન લાંબું અને ત્રીસ યોજન પહોળું પ્રદેશ છે, જ્યાં તીક્ષ્ણ શિખરો છે અને અનેક પક્ષીઓ વસે છે.

મહાગન્ધૈર્મહાસ્વાદૈર્ગજદેહનિભૈઃ ફલૈઃ। મધુસ્રવૈર્મહાવૃક્ષૈરુપેતં તત્ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશ ચારેય બાજુએ મહાન વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે, જેમાં હાથીના શરીર જેટલા મોટા, સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ ફળો છે, અને તેમાંથી મધ ટપકતું રહે છે.

તત્રાશ્રમં મહાપુણ્યં દેવર્ષિગણસેવિતમ્। શુક્રસ્ય પ્રથિતં તત્ર ભાસ્વરં પુણ્યકર્મણઃ ।। ૩૮.

ત્યાં એક પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં દેવતાઓ અને ઋષિઓ વારંવાર આવે છે. એ જગ્યા શુભકર્મો માટે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી શુક્રનું નિવાસસ્થાન તરીકે જાણીતી છે.

શઙ્કુકૂટસ્ય શૈલસ્ય વૃષભસ્યાન્તરેણ ચ। પરૂષકસ્થલી રમ્યા હ્યનેકાયતયોજના ।। ૩૮.

શંકુકૂટ અને વૃષભ નામના પર્વતોની વચ્ચે સુંદર પરુષક મેદાન ફેલાયેલું છે, જે અનેક યોજન જેટલું વિશાળ છે.

બિલ્વપ્રમાણૈશ્ચ શુભૈર્મહાસ્વાદૈઃ સુગન્ધિભિઃ। ફલૈઃ પ્રક્લિદ્યતે ભૂમિઃ પરુષૈર્વૃન્તવિચ્યુતૈઃ ।। ૩૮.

એ જમીન સારી સુગંધવાળી અને સ્વાદિષ્ટ ફળોથી ઢંકાયેલી છે, જે બિલ્વના કદના અને ડાળીઓથી છૂટેલા ખડકિયા ફળો ધરાવે છે.

તાં સ્થલીમુપજીવન્તિ કિન્નરોરગસાધવઃ। પરૂષકરસોન્મત્તા માનાઢ્યાસ્તત્ર ચારણાઃ ।। ૩૮.

આ જમીનમાં કિનર અને નાગ જેવા મહાન લોકો વસે છે, જે પરુષકના રસથી મસ્ત થયા છે, અને ત્યાં ગર્વીલા ચારણો પણ રહે છે.

કપિઞ્જલસ્ય શૈલસ્ય નાગશૈલસ્ય ચાન્તરે। દ્વિયોજનશતાયામા વિસ્તીર્ણા શતયોજના ।। ૩૮.

કપિંજલ અને નાગ પર્વતોની વચ્ચેની જમીન બે સો યોજન લાંબી અને એક સો યોજન પહોળી છે.

સ્થલી મનોહરા સા હિ નાનાવનવિભૂષિતા । નાનાપુષ્પફલોપેતા કિન્નરોરગસેવિતા ।। ૩૮.

આ મનમોહક મેદાન વિવિધ વનોથી શોભાયમાન છે, અનેક પ્રકારના ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર છે, અને કિનર તથા નાગો ત્યાં રહે છે.

દ્રાક્ષાવનાનિ રમ્યાણિ તથા નાગવનાનિ ચ। ખર્જૂરવનખણ્ડાનિ નીલાશોકવનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં સુંદર દ્રાક્ષના વન, નાગવૃક્ષના વન, ખજૂરના જૂથ અને નીલા અશોકના વન છે.

દાડિમાનાઞ્ચ સ્વાદૂનામક્ષોટકવનાનિ ચ। અતસીતિલકાનાઞ્ચ કદલીનાં વનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં મીઠા દાડમના વન, અક્ષોટના વન, અતસી અને તિલકના વૃક્ષો, તેમજ કેળાના વન પણ છે.

બદરીણાઞ્ચ સ્વાદૂનાં વનખણ્ડાનિ સર્વશઃ। સ્વાદુશીતામ્બુપૂર્ણાભિર્નદીભિઃ શોભિતાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં સર્વત્ર મીઠા બોરના જૂથો છે, અને મીઠા તથા ઠંડા પાણીથી ભરેલી નદીઓ એ વિસ્તારોને શોભા આપે છે.

તથા પુષ્પકશૈલસ્ય મહામેઘસ્ય ચાન્તરે। ષષ્ટિયોજનવિસ્તીર્ણા સા ભૂમિઃ શતમાયતા ।। ૩૮.

એ જ રીતે, પુષ્પક અને મહામેઘ પર્વતોની વચ્ચેની જમીન સાઠ યોજન પહોળી અને એક સો યોજન લાંબી છે.

સમા પાણિતલપ્રખ્યા કઠિના પાણ્ડુરા ઘના। વૃક્ષગુલ્મલતાગુલ્મૈસ્તૃણૈશ્વાપિ વિવર્જિતા ।। ૩૮.

આ જમીન સપાટ, હાથની હથેળી જેવી, કઠોર, ફિક્કી અને ઘન છે, અને ત્યાં વૃક્ષો, ઝાડીઓ, વેલીઓ કે ઘાસ પણ નથી.

વર્જિતા વિવિધૈઃ સત્વૈર્ન્નિત્યમસ્મિન્ નિરાશ્રયા। સા કાનનસ્થલી નામ દારુણા રોમહર્ષણા ।। ૩૮.

વિવિધ જીવોથી રહિત અને હંમેશા સુનસાન, એ જગ્યા કાનનમેદાન તરીકે ઓળખાય છે, જે ભયાનક અને રોમાચક છે.

મહાસરાંસિ ચ તથા મહાવૃક્ષાસ્તથૈવ ચ। મહાવનાનિ સર્વાણિ કાન્તનામાનિ સર્વશઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વિશાળ તળાવો, મોટા વૃક્ષો અને વિશાળ વનો છે, અને એ બધા સુંદર નામોથી જાણીતા છે.

સરસાઞ્ચ વનાનાઞ્ચ સા સ્થલી ચ પ્રજાપતેઃ। ક્ષુદ્રાણાં સરસાઞ્ચૈવ સઙ્ખ્યા તત્ર ન વિદ્યતે ।। ૩૮.

પ્રજાપતિનું એ મેદાન તળાવો અને વનો ધરાવે છે, અને ત્યાં નાના તળાવોની સંખ્યા ગણતરીથી બહાર છે.

દશ દ્વાદશ સપ્તાષ્ટૌ વિંશત્ર્રિંશચ્ચ યોજનાઃ। સ્થલ્યો દ્રોણ્યશ્ચ વિખ્યાતાઃ સરાંસિ ચ વનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં દસ, બાર, સાત, આઠ, વીસ અને ત્રીસ યોજન જેટલા વિસ્તાર ધરાવતી પ્રસિદ્ધ મેદાનો, ખીણો, તળાવો અને વનો છે.

કેચિત્ સન્તિ મહાઘોરાઃ શ્યામાઃ પર્વતકુક્ષયઃ। સૂર્યાંશુજાલૈરસ્પૃષ્ટા નિત્યં શીતા દુરાસદાઃ ।। ૩૮.

કેટલાંક પર્વતના ખીણો અત્યંત ભયાનક અને કાળા છે, જ્યાં ક્યારેય સૂર્યકિરણો પહોંચતા નથી, હંમેશા ઠંડા અને પહોંચવા અઘરા છે.

તથા હ્યનલતપ્તાનિ સરાંસિ દ્વિજસત્તમાઃ। શૈલકુક્ષ્યન્તરસ્થાનિ સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।। ૩૮.

એ જ રીતે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પર્વતોની ખીણોમાં આગથી ગરમ થયેલા હજારો અને સૈંકડો તળાવો છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યસ્મિન્ યસ્મિન્ શિલોચ્ચયે। યે સન્નિવિષ્ટા દેવાનાં વિવિધાનાં ગૃહોત્તમાઃ ।। ૩૯.

હવે હું દરેક પર્વતશિખર પર વસેલા દેવતાઓના વિવિધ સુંદર નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન કરું છું.

તત્ર યોઽસૌ મહાશૈલઃ શીતાન્તો નૈક વિસ્તરઃ। નૈકધાતુશતૈશ્ચિત્રૈર્નૈકરત્નાકરાકરઃ ।। ૩૯.

ત્યાં એક મહાન પર્વત ઊભો છે, જેના શિખરે ઠંડક છે, વિસ્તાર પણ ઘણો છે, અનેક પ્રકારના ચમકતા ખનિજોથી અને અનેક પ્રકારના રત્નોથી ભરપૂર છે.

નિતમ્બૈઃ પુષ્પસાલમ્બૈર્નૈકસત્ત્વગુણાલયઃ। મહાર્હમણિચિત્રાભિર્હેમવંશૈરલંકૃતઃ ।। ૩૯.

એના ઢોળાણો પર ફૂલોવાળી વેલીઓ લટકી રહી છે, અનેક જીવજંતુઓ અને ગુણોથી ભરેલા છે, સુંદર સોનાની વાંસ અને કિંમતી રંગબેરંગી રત્નોથી શોભાયમાન છે.

નિતમ્બૈઃ ષટ્પદોદ્ગીતૈઃ પ્રવાલૈર્હેમચિત્રકૈઃ। તટૈઃ કુસુમસઙ્કીર્ણૈર્મત્તભ્રમરનાદિતૈઃ ।। ૩૯.

એના ઢોળાણો પર મધમાખીઓના ગાન ગુંજે છે, મોરપાંખી અને સોનાની ડાળીઓથી શોભાયમાન છે, કાંઠે ફૂલોની ભરમાર છે અને મદમસ્ત ભમરોની ગૂંજ છે.

લતાલમ્બૈશ્ચિત્રવદ્ભિશ્ચિત્રૈર્ધાતુશતાર્ચિતૈઃ। સાનુભી રત્નચિત્રૈશ્ચ પુષ્પાઢ્યૈશ્ચ વિભૂષિતઃ ।। ૩૯.

એ પર્વત પર અનેક પ્રકારની લટકતી વેલીઓ છે, અનેક ચમકતા ખનિજોથી શોભાયમાન છે, એના પટ પર રત્નોની ઝાંખી છે અને ફૂલોની સમૃદ્ધિ છે.