વાયુપુરાણમ્

તથૈવ શૈલવરયોઃ કુમુદાઞ્જનયોરપિ। અન્તરે કેસરદ્રોણી હ્યનેકાયામ યોજના ।। ૩૮.

એ જ રીતે, કુમુદ અને અંજન નામના બે શ્રેષ્ઠ પર્વતોની વચ્ચે, ઘણા યોજન લાંબી કેસરદ્રોણી નામની એક વિશાળ ખીણ છે.

દ્વિબાહુપરિણાહૈસ્તૈસ્ત્રિહસ્તાયતવિસ્તૃતૈઃ। ચન્દ્રાંશુવર્ણૈર્વ્યાકોશૈર્મત્તષટ્પદનાદિતૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વૃક્ષોના તણા બે હાથ જેટલા જાડા છે અને ત્રણ હાથ ઊંચા તથા પહોળા છે. એ વૃક્ષોના ફાંટા ચાંદની જેવી તેજસ્વી છે અને તેમાં મદમસ્ત ભમરો ગુંજતા રહે છે.

મધુસર્પીરજઃ પૃક્તૈર્મહાગન્ધૈર્મનોહરૈઃ। શબલં તદ્વનં ભાતિ કુસુમૈઃ સર્વકાલજૈઃ ।। ૩૮.

એ વન દરેક ઋતુમાં ફૂલતાં રંગબેરંગી ફૂલો થી શોભાયમાન છે, મધ, ઘી અને પરાગથી ભીંજાયેલું છે અને તેની સુગંધ મનને આનંદ આપે છે.

તત્ર વિષ્ણોઃ સુરગુરોર્દીપ્તમાયતનં મહત્। પ્રકાશન્ત્રિષુ લોકેષુ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ભગવાન વિષ્ણુનું એક ભવ્ય અને તેજસ્વી મંદિર છે, જે દેવતાઓના ગુરુ છે. એ મંદિર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વે જીવો તેનું વંદન કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોઃ કૃષ્ણપાણ્ડુરયોરપિ। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણં નવત્યાયતયોજનમ્ ।। ૩૮.

કૃષ્ણ અને પાંડુર નામના બે મહાન પર્વતોની વચ્ચે, ત્રીસ યોજન પહોળું અને નવ્વદ યોજન લાંબું ક્ષેત્ર આવેલું છે.

શ્લક્ષ્ણમેકશિલં દેશં વૃક્ષવીરુદ્વિવર્જિતમ્ । સુખપાદપ્રચા રઞ્ચ નિમ્નોન્નતવિવર્જિતમ્ ।। ૩૮.

એ પ્રદેશ એકસાંધ પથ્થરથી બનેલો, ગળગળિત અને વૃક્ષ-છોડ વિહિન છે. ત્યાં ચાલવું ખૂબ સુખદાયી છે અને ક્યાંય ઊંચા-નીચા પડાવ નથી.

મધ્યે તુ સરસસ્તસ્ય રમ્યા તુ સ્થલપદ્મિની। સહસ્રપત્રૈર્વ્યાકોશૈઃ છત્રમાત્રૈરલઙ્કૃતા ।। ૩૮.

એ સરોવરનાં મધ્યમાં સુંદર જમીન છે, જ્યાં હજારો પાંખડીઓ ધરાવતાં કમળ ખીલેલા છે અને દરેક કમળ છત્ર જેટલું વિશાળ છે.

પુણ્ડરીકૈર્મહાપદ્મૈ રુચિરૈર્ગન્ધશાલિભિઃ । શતપત્રૈશ્ચ વિકચૈરુત્પલૈર્નીલપત્રકૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં શ્વેત કમળો, વિશાળ લાલ કમળો અને સુગંધિત, સુંદર ફૂલો છે. શતદળ ફૂલો પૂરેપૂરા ખીલી ગયા છે અને નીલા પાંદડાવાળા ઉટપલ પણ છે.

મદોત્કટૈર્મધુકરૈર્ભ્રમરૈશ્ચ મદોત્કટૈઃ। મૃદુગદ્ઘદકણ્ઠાનાં કિન્નરાણાઞ્ચ નિસ્વનૈઃ ।। ૩૮.

આ સ્થળે મદમસ્ત મધમાખીઓ અને ભમરો ગુંજે છે અને નરમ, મધુર અવાજવાળા કિન્નરોની ગાન પણ સંભળાય છે.

ઉપગીતપદ્મખણ્ડાઢ્યા વિસ્તીર્ણા સ્થલપદ્મિની। યક્ષગન્ધર્વચરિતા સિદ્ધચારણસેવિતા ।। ૩૮.

એ વિશાળ કમળભૂમિ પર કમળના ઝૂંડો ખીલેલા છે. ત્યાં યક્ષ અને ગંધર્વો ગીત ગાય છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો તેની સેવા કરે છે.

મધ્યે તસ્યાશ્ચ પદ્મિન્યાઃ પઞ્ચયોજનમણ્ડલઃ। ન્યગ્રોધો વિપુલસ્કન્ધો હ્યનેકારોહિમણ્ડિતઃ ।। ૩૮.

એ કમળભૂમિના મધ્યમાં પાંચ યોજન વ્યાપ ધરાવતો, વિશાળ તણાવાળો વટવૃક્ષ છે, જે પર અનેક લોકો ચઢીને શોભા વધારતા હોય છે.

તત્ર ચન્દ્રપ્રભઃ શ્રીમાન્ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનન)। સહસ્રવદનો દેવો નીલવાસાઃ સુરારિહા ।। ૩૮.

ત્યાં ચંદ્રપ્રભા નામના તેજસ્વી દેવ વસે છે, જેમનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજાળુ છે, હજાર મથાવાળા, નીલા વસ્ત્રધારી અને દેવશત્રુઓના વિનાશક છે.

પદ્મ માલ્યધરસ્થલ્યાં મહાભાગોઽપરાજિતઃ। ઇજ્યતે યક્ષગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તથા ।। ૩૮.

કમળમાળાથી શોભાયમાન એ ભૂમિ પર, મહાન અને અપરાજિત ભગવાનને યક્ષો, ગંધર્વો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓ ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે.

તસ્મિન્નાયતને સાક્ષાદનાદિનિધનો હરિઃ। પદ્મોપહારૌર્વિવિધૈ રિજ્યતે સિદ્ધચારણૈઃ ।। ૩૮.

એ જ મંદિરમાં, અનાદિ અને અમર હરિ ભગવાનને સિદ્ધો અને ચારણો વિવિધ કમળોના ઉપહારથી સીધા પૂજે છે.

તદનન્તસદો નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્। પદ્મમાલાવલમ્બાભિર્માલાભિરુપશોભિતમ્ ।। ૩૮.

એ સ્થાન સર્વ લોકમાં અનંતસદ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં કમળમાળાની પંક્તિઓ લટકતી હોય છે અને તેનાથી શોભાયમાન છે.

તથા સહસ્રશિખરકુમુદસ્યાન્તરેણ ચ। પઞ્ચાશદ્યોજનાયામં ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તરમ્ । ઇષુક્ષેપોચ્ચશિખરં નાનાવિહગસેવિતમ્ ।। ૩૮.

એ જ રીતે, હજારો શિખર ધરાવતા કુમુદ પર્વતની વચ્ચે, પચાસ યોજન લાંબું અને ત્રીસ યોજન પહોળું પ્રદેશ છે, જ્યાં તીક્ષ્ણ શિખરો છે અને અનેક પક્ષીઓ વસે છે.

મહાગન્ધૈર્મહાસ્વાદૈર્ગજદેહનિભૈઃ ફલૈઃ। મધુસ્રવૈર્મહાવૃક્ષૈરુપેતં તત્ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશ ચારેય બાજુએ મહાન વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે, જેમાં હાથીના શરીર જેટલા મોટા, સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ ફળો છે, અને તેમાંથી મધ ટપકતું રહે છે.

તત્રાશ્રમં મહાપુણ્યં દેવર્ષિગણસેવિતમ્। શુક્રસ્ય પ્રથિતં તત્ર ભાસ્વરં પુણ્યકર્મણઃ ।। ૩૮.

ત્યાં એક પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં દેવતાઓ અને ઋષિઓ વારંવાર આવે છે. એ જગ્યા શુભકર્મો માટે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી શુક્રનું નિવાસસ્થાન તરીકે જાણીતી છે.

શઙ્કુકૂટસ્ય શૈલસ્ય વૃષભસ્યાન્તરેણ ચ। પરૂષકસ્થલી રમ્યા હ્યનેકાયતયોજના ।। ૩૮.

શંકુકૂટ અને વૃષભ નામના પર્વતોની વચ્ચે સુંદર પરુષક મેદાન ફેલાયેલું છે, જે અનેક યોજન જેટલું વિશાળ છે.

બિલ્વપ્રમાણૈશ્ચ શુભૈર્મહાસ્વાદૈઃ સુગન્ધિભિઃ। ફલૈઃ પ્રક્લિદ્યતે ભૂમિઃ પરુષૈર્વૃન્તવિચ્યુતૈઃ ।। ૩૮.

એ જમીન સારી સુગંધવાળી અને સ્વાદિષ્ટ ફળોથી ઢંકાયેલી છે, જે બિલ્વના કદના અને ડાળીઓથી છૂટેલા ખડકિયા ફળો ધરાવે છે.

તાં સ્થલીમુપજીવન્તિ કિન્નરોરગસાધવઃ। પરૂષકરસોન્મત્તા માનાઢ્યાસ્તત્ર ચારણાઃ ।। ૩૮.

આ જમીનમાં કિનર અને નાગ જેવા મહાન લોકો વસે છે, જે પરુષકના રસથી મસ્ત થયા છે, અને ત્યાં ગર્વીલા ચારણો પણ રહે છે.

કપિઞ્જલસ્ય શૈલસ્ય નાગશૈલસ્ય ચાન્તરે। દ્વિયોજનશતાયામા વિસ્તીર્ણા શતયોજના ।। ૩૮.

કપિંજલ અને નાગ પર્વતોની વચ્ચેની જમીન બે સો યોજન લાંબી અને એક સો યોજન પહોળી છે.

સ્થલી મનોહરા સા હિ નાનાવનવિભૂષિતા । નાનાપુષ્પફલોપેતા કિન્નરોરગસેવિતા ।। ૩૮.

આ મનમોહક મેદાન વિવિધ વનોથી શોભાયમાન છે, અનેક પ્રકારના ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર છે, અને કિનર તથા નાગો ત્યાં રહે છે.

દ્રાક્ષાવનાનિ રમ્યાણિ તથા નાગવનાનિ ચ। ખર્જૂરવનખણ્ડાનિ નીલાશોકવનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં સુંદર દ્રાક્ષના વન, નાગવૃક્ષના વન, ખજૂરના જૂથ અને નીલા અશોકના વન છે.

દાડિમાનાઞ્ચ સ્વાદૂનામક્ષોટકવનાનિ ચ। અતસીતિલકાનાઞ્ચ કદલીનાં વનાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં મીઠા દાડમના વન, અક્ષોટના વન, અતસી અને તિલકના વૃક્ષો, તેમજ કેળાના વન પણ છે.

બદરીણાઞ્ચ સ્વાદૂનાં વનખણ્ડાનિ સર્વશઃ। સ્વાદુશીતામ્બુપૂર્ણાભિર્નદીભિઃ શોભિતાનિ ચ ।। ૩૮.

ત્યાં સર્વત્ર મીઠા બોરના જૂથો છે, અને મીઠા તથા ઠંડા પાણીથી ભરેલી નદીઓ એ વિસ્તારોને શોભા આપે છે.

તથા પુષ્પકશૈલસ્ય મહામેઘસ્ય ચાન્તરે। ષષ્ટિયોજનવિસ્તીર્ણા સા ભૂમિઃ શતમાયતા ।। ૩૮.

એ જ રીતે, પુષ્પક અને મહામેઘ પર્વતોની વચ્ચેની જમીન સાઠ યોજન પહોળી અને એક સો યોજન લાંબી છે.

સમા પાણિતલપ્રખ્યા કઠિના પાણ્ડુરા ઘના। વૃક્ષગુલ્મલતાગુલ્મૈસ્તૃણૈશ્વાપિ વિવર્જિતા ।। ૩૮.

આ જમીન સપાટ, હાથની હથેળી જેવી, કઠોર, ફિક્કી અને ઘન છે, અને ત્યાં વૃક્ષો, ઝાડીઓ, વેલીઓ કે ઘાસ પણ નથી.

વર્જિતા વિવિધૈઃ સત્વૈર્ન્નિત્યમસ્મિન્ નિરાશ્રયા। સા કાનનસ્થલી નામ દારુણા રોમહર્ષણા ।। ૩૮.

વિવિધ જીવોથી રહિત અને હંમેશા સુનસાન, એ જગ્યા કાનનમેદાન તરીકે ઓળખાય છે, જે ભયાનક અને રોમાચક છે.