વાયુપુરાણમ્

ઇત્યેતા હ્યન્તરદ્રોણ્યો દક્ષિણે પરિકીર્તિતાઃ। યથાનુપૂર્વમખિલાઃ સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતાઃ ।। ૩૮.

આ રીતે દક્ષિણ તરફની અંદરની તમામ ખીણોનું વર્ણન થયું, જ્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

પશ્વિમાયાં દિશિતથા યેઽન્તરદ્રોણિવિસ્તરાઃ। તાન્ વર્ણ્યમાનાંસ્તત્વેન શ્રૃણુતેમાન્ દ્વિજોત્તમાઃ ।। ૩૮.

હવે પશ્ચિમ દિશાની અંદરની ખીણો અને તેમનો વિસ્તાર સાચી રીતે વર્ણવું છું, તમે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ધ્યાનથી સાંભળો.

અન્તરાલે ગિરૌ તસ્મિન્ સુવક્ષઃ શિખિશૈલયોઃ। સમન્તાદ્યોજનશતમેકભૂમં શિલાતલમ્ ।। ૩૮.

સુવક્ષ અને શિખિશૈલ પર્વતોની વચ્ચે ચારે બાજુ સો યોજન જેટલું એક પથ્થરનું વિશાળ મેદાન છે.

નિત્યતપ્તં મહાઘોરં દુઃસ્પર્શં રોમહર્ષણમ્। અગમ્યં સર્વસત્ત્વાનામીશ્વરાણાં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ જગ્યા હંમેશા તપતી, અતિ ભયાનક, સ્પર્શ કરવા દુખદાયક અને બધા જીવ માટે અપ્રાપ્ય છે, દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત ભયજનક છે.

મધ્યે તસ્યાં શિલાસ્થલ્યાં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્। જ્વાલાસહસ્રકલિલં વહ્નિસ્થાનં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ પથ્થરનાં મેદાનના મધ્યમાં ત્રીસ યોજન વ્યાસનું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં હજારો જ્વાળાઓ ધધકે છે અને તે અગ્નિનું ભયાનક નિવાસસ્થાન છે.

અનિન્ધનસ્તત્ર સદા જ્વાલામાલી વિભાવસુઃ। જ્વલત્યેષ સદા દેવઃ શશ્વત્તત્ર હુતાશનઃ ।। ૩૮.

ત્યાં અગ્નિદેવ હંમેશા બળે છે, તેમને કોઈ ઇંધણની જરૂર નથી, તેમની જ્વાળાઓ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે અને એ શાશ્વત અગ્નિ સતત પ્રજ્વલિત રહે છે.

અધિદેવકૃતે યોઽસાવગ્નેર્ભાગો વિધીયતે। સ તત્ર જ્વલતે નિત્યં લોકસંવર્ત્તકોઽનલઃ ।। ૩૮.

દેવતાઓ માટે નિર્ધારિત થયેલો અગ્નિનો જે ભાગ છે, એ ત્યાં હંમેશા બળે છે; એ જ અગ્નિ છે, જે લોકનો વિનાશ કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોર્દેવા વાપિ તયોઃ શુભાઃ । માતુલુઙ્ગસ્થલી તત્ર હ્યાયામાદ્દશયોજના ।। ૩૮.

આ બે ઉત્તમ પર્વતોની વચ્ચે, અથવા દેવતાઓમાં, ત્યાં માટુલુંગનું પ્રદેશ આવેલું છે, જે દસ યોજન લાંબું છે.

મધુવ્યઞ્જનસંસ્થાનૈઃ સુરસૈઃ કનકપ્રભૈઃ। ફલૈઃ પરિણતૈઃ સર્વા શોભિતા સા મહાસ્થલી ।। ૩૮.

આ મહાન પ્રદેશ સર્વત્ર મધ જેવી સ્વાદ અને સુગંધ ધરાવતાં, સુવર્ણવર્ણ અને પક્વ ફળોથી શોભાયમાન છે.

તત્રાશ્રમં મહા પુણ્યં સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતમ્। બૃહસ્પતેઃ પ્રમુદિતં સર્વકામગુણૈર્યુતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં એક પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં અનેક સિદ્ધો આવતાં રહે છે. તે આશ્રમ બૃહસ્પતિના ઘર જેટલો આનંદમય છે અને સર્વ પ્રકારના શુભ ગુણોથી યુક્ત છે.

તથૈવ શૈલવરયોઃ કુમુદાઞ્જનયોરપિ। અન્તરે કેસરદ્રોણી હ્યનેકાયામ યોજના ।। ૩૮.

એ જ રીતે, કુમુદ અને અંજન નામના બે શ્રેષ્ઠ પર્વતોની વચ્ચે, ઘણા યોજન લાંબી કેસરદ્રોણી નામની એક વિશાળ ખીણ છે.

દ્વિબાહુપરિણાહૈસ્તૈસ્ત્રિહસ્તાયતવિસ્તૃતૈઃ। ચન્દ્રાંશુવર્ણૈર્વ્યાકોશૈર્મત્તષટ્પદનાદિતૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વૃક્ષોના તણા બે હાથ જેટલા જાડા છે અને ત્રણ હાથ ઊંચા તથા પહોળા છે. એ વૃક્ષોના ફાંટા ચાંદની જેવી તેજસ્વી છે અને તેમાં મદમસ્ત ભમરો ગુંજતા રહે છે.

મધુસર્પીરજઃ પૃક્તૈર્મહાગન્ધૈર્મનોહરૈઃ। શબલં તદ્વનં ભાતિ કુસુમૈઃ સર્વકાલજૈઃ ।। ૩૮.

એ વન દરેક ઋતુમાં ફૂલતાં રંગબેરંગી ફૂલો થી શોભાયમાન છે, મધ, ઘી અને પરાગથી ભીંજાયેલું છે અને તેની સુગંધ મનને આનંદ આપે છે.

તત્ર વિષ્ણોઃ સુરગુરોર્દીપ્તમાયતનં મહત્। પ્રકાશન્ત્રિષુ લોકેષુ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ભગવાન વિષ્ણુનું એક ભવ્ય અને તેજસ્વી મંદિર છે, જે દેવતાઓના ગુરુ છે. એ મંદિર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વે જીવો તેનું વંદન કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોઃ કૃષ્ણપાણ્ડુરયોરપિ। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણં નવત્યાયતયોજનમ્ ।। ૩૮.

કૃષ્ણ અને પાંડુર નામના બે મહાન પર્વતોની વચ્ચે, ત્રીસ યોજન પહોળું અને નવ્વદ યોજન લાંબું ક્ષેત્ર આવેલું છે.

શ્લક્ષ્ણમેકશિલં દેશં વૃક્ષવીરુદ્વિવર્જિતમ્ । સુખપાદપ્રચા રઞ્ચ નિમ્નોન્નતવિવર્જિતમ્ ।। ૩૮.

એ પ્રદેશ એકસાંધ પથ્થરથી બનેલો, ગળગળિત અને વૃક્ષ-છોડ વિહિન છે. ત્યાં ચાલવું ખૂબ સુખદાયી છે અને ક્યાંય ઊંચા-નીચા પડાવ નથી.

મધ્યે તુ સરસસ્તસ્ય રમ્યા તુ સ્થલપદ્મિની। સહસ્રપત્રૈર્વ્યાકોશૈઃ છત્રમાત્રૈરલઙ્કૃતા ।। ૩૮.

એ સરોવરનાં મધ્યમાં સુંદર જમીન છે, જ્યાં હજારો પાંખડીઓ ધરાવતાં કમળ ખીલેલા છે અને દરેક કમળ છત્ર જેટલું વિશાળ છે.

પુણ્ડરીકૈર્મહાપદ્મૈ રુચિરૈર્ગન્ધશાલિભિઃ । શતપત્રૈશ્ચ વિકચૈરુત્પલૈર્નીલપત્રકૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં શ્વેત કમળો, વિશાળ લાલ કમળો અને સુગંધિત, સુંદર ફૂલો છે. શતદળ ફૂલો પૂરેપૂરા ખીલી ગયા છે અને નીલા પાંદડાવાળા ઉટપલ પણ છે.

મદોત્કટૈર્મધુકરૈર્ભ્રમરૈશ્ચ મદોત્કટૈઃ। મૃદુગદ્ઘદકણ્ઠાનાં કિન્નરાણાઞ્ચ નિસ્વનૈઃ ।। ૩૮.

આ સ્થળે મદમસ્ત મધમાખીઓ અને ભમરો ગુંજે છે અને નરમ, મધુર અવાજવાળા કિન્નરોની ગાન પણ સંભળાય છે.

ઉપગીતપદ્મખણ્ડાઢ્યા વિસ્તીર્ણા સ્થલપદ્મિની। યક્ષગન્ધર્વચરિતા સિદ્ધચારણસેવિતા ।। ૩૮.

એ વિશાળ કમળભૂમિ પર કમળના ઝૂંડો ખીલેલા છે. ત્યાં યક્ષ અને ગંધર્વો ગીત ગાય છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો તેની સેવા કરે છે.

મધ્યે તસ્યાશ્ચ પદ્મિન્યાઃ પઞ્ચયોજનમણ્ડલઃ। ન્યગ્રોધો વિપુલસ્કન્ધો હ્યનેકારોહિમણ્ડિતઃ ।। ૩૮.

એ કમળભૂમિના મધ્યમાં પાંચ યોજન વ્યાપ ધરાવતો, વિશાળ તણાવાળો વટવૃક્ષ છે, જે પર અનેક લોકો ચઢીને શોભા વધારતા હોય છે.

તત્ર ચન્દ્રપ્રભઃ શ્રીમાન્ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનન)। સહસ્રવદનો દેવો નીલવાસાઃ સુરારિહા ।। ૩૮.

ત્યાં ચંદ્રપ્રભા નામના તેજસ્વી દેવ વસે છે, જેમનું મુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજાળુ છે, હજાર મથાવાળા, નીલા વસ્ત્રધારી અને દેવશત્રુઓના વિનાશક છે.

પદ્મ માલ્યધરસ્થલ્યાં મહાભાગોઽપરાજિતઃ। ઇજ્યતે યક્ષગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તથા ।। ૩૮.

કમળમાળાથી શોભાયમાન એ ભૂમિ પર, મહાન અને અપરાજિત ભગવાનને યક્ષો, ગંધર્વો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓ ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે.

તસ્મિન્નાયતને સાક્ષાદનાદિનિધનો હરિઃ। પદ્મોપહારૌર્વિવિધૈ રિજ્યતે સિદ્ધચારણૈઃ ।। ૩૮.

એ જ મંદિરમાં, અનાદિ અને અમર હરિ ભગવાનને સિદ્ધો અને ચારણો વિવિધ કમળોના ઉપહારથી સીધા પૂજે છે.

તદનન્તસદો નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્। પદ્મમાલાવલમ્બાભિર્માલાભિરુપશોભિતમ્ ।। ૩૮.

એ સ્થાન સર્વ લોકમાં અનંતસદ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં કમળમાળાની પંક્તિઓ લટકતી હોય છે અને તેનાથી શોભાયમાન છે.

તથા સહસ્રશિખરકુમુદસ્યાન્તરેણ ચ। પઞ્ચાશદ્યોજનાયામં ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તરમ્ । ઇષુક્ષેપોચ્ચશિખરં નાનાવિહગસેવિતમ્ ।। ૩૮.

એ જ રીતે, હજારો શિખર ધરાવતા કુમુદ પર્વતની વચ્ચે, પચાસ યોજન લાંબું અને ત્રીસ યોજન પહોળું પ્રદેશ છે, જ્યાં તીક્ષ્ણ શિખરો છે અને અનેક પક્ષીઓ વસે છે.

મહાગન્ધૈર્મહાસ્વાદૈર્ગજદેહનિભૈઃ ફલૈઃ। મધુસ્રવૈર્મહાવૃક્ષૈરુપેતં તત્ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશ ચારેય બાજુએ મહાન વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે, જેમાં હાથીના શરીર જેટલા મોટા, સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ ફળો છે, અને તેમાંથી મધ ટપકતું રહે છે.

તત્રાશ્રમં મહાપુણ્યં દેવર્ષિગણસેવિતમ્। શુક્રસ્ય પ્રથિતં તત્ર ભાસ્વરં પુણ્યકર્મણઃ ।। ૩૮.

ત્યાં એક પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં દેવતાઓ અને ઋષિઓ વારંવાર આવે છે. એ જગ્યા શુભકર્મો માટે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી શુક્રનું નિવાસસ્થાન તરીકે જાણીતી છે.

શઙ્કુકૂટસ્ય શૈલસ્ય વૃષભસ્યાન્તરેણ ચ। પરૂષકસ્થલી રમ્યા હ્યનેકાયતયોજના ।। ૩૮.

શંકુકૂટ અને વૃષભ નામના પર્વતોની વચ્ચે સુંદર પરુષક મેદાન ફેલાયેલું છે, જે અનેક યોજન જેટલું વિશાળ છે.