વાયુપુરાણમ્

સુસ્વાદૈર્વિદ્રુમનિભૈઃ ફલૈર્બિલ્વૈર્મહોપમૈઃ। શીર્યમાણૈર્વિશીર્ણૈશ્ચ પ્રક્લિન્નતલમૃત્તિકાઃ ।। ૩૮.

આ બિલ્વવનમાં મહાન, મોતી જેવા, સ્વાદિષ્ટ અને લાલ રંગના બિલ્વફળો ધરાશાયી થાય છે અને જમીન ભીની અને છૂટેલી થઈ જાય છે.

તાં સ્થલીમુપજીવન્તિ યક્ષગન્ધર્વકિન્નરાઃ। સિદ્ધા નાગાશ્ચ બહુશો નિત્યં બિલ્વફલાશિનઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશમાં યક્ષ, ગંધર્વ, કિન્નર, સિદ્ધ અને નાગો વસે છે, જે હંમેશા બહુ બિલ્વના ફળો ખાઈને જીવન ગુજારે છે.

અન્તરે વસુધારસ્ય રત્નધારસ્ય ચાન્તરે। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણમાયતં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પૃથ્વીના પ્રવાહ અને રત્નોની ધારા વચ્ચે ત્રીસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું વિસ્તરણ આવેલું છે.

સુગન્ધં કિંશુકવનં નિત્યં પુષ્પિતપાદપમ્। પુષ્પલક્ષ્મ્યાવૃતં ભાતિ પ્રદીપ્તમિવ સર્વતઃ ।। ૩૮.

ત્યાં સુગંધિત કિંચુક વૃક્ષોનું વન છે, જે હંમેશા ફૂલો થી ભરેલું રહે છે અને ચારે બાજુ ફૂલોની શોભાથી તેજસ્વી લાગે છે.

યસ્ય ગન્ધેન દિવ્યેન વાસ્યતે પરિમણ્ડલમ્। સમગ્રં યોજનશતં કાનનાનિ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ વનના દિવ્ય સુગંધથી આસપાસના સો યોજન જેટલા બધા જંગલો મહેકી ઉઠે છે.

તત્ સિદ્ધચારણગણૈરપ્સરોભિશ્ચ સેવિતમ્ । રમ્યં તત્ કિંશુક વનં જલાશયવિભૂષિતમ્ ।। ૩૮.

આ સુંદર કિંચુક વન તળાવો થી શોભાયમાન છે અને ત્યાં સિદ્ધ, ચારણ અને અપ્સરાઓનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

તત્રાદિત્યસ્ય દેવસ્ય દીપ્તમાયતનં મહત્ । માસે માસેઽનતરતિ તત્ર સૂર્યઃ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૮.

ત્યાં દેવતા સૂર્યનું મહાન અને તેજસ્વી નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં પ્રજાપતિ સૂર્ય ભગવાન દર મહિને વિહાર કરે છે.

તત્ર કાલસ્ય કર્ત્તારં સહસ્રાંશું સુરોત્તમમ્। સિદ્ધસઙ્ઘા નમસ્યન્તિ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ સહસ્ર કિરણવાળા, સર્વોત્તમ અને સમયના સર્જનહાર સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે, જેમને બધા લોકોએ વંદન કર્યું છે.

પઞ્ચકૂટસ્ય શૈલસ્ય કૈલાસસ્યાન્તરેણ તુ। ષટ્‌ત્રિંશદ્યોજનાયામં વિસ્તીર્ણં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પાંચ શિખરવાળા પર્વત અને કૈલાસ વચ્ચે છત્રીસ યોજન લાંબું અને સો યોજન પહોળું વિસ્તરણ આવેલું છે.

ક્ષુદ્રસત્ત્વૈરનાધૃષ્યં સર્વતો હંસપાણ્ડુરમ્। દુષ્પારં સર્વસત્વાનાં દુર્ગમં લોમહર્ષણમ્ ।। ૩૮.

આ જગ્યા નાના જીવ માટે અપ્રાપ્ય છે, ચારે બાજુ હંસ જેટલી ધોળી છે, બધાં જીવ માટે દુર્ગમ અને ભયાનક છે.

ઇત્યેતા હ્યન્તરદ્રોણ્યો દક્ષિણે પરિકીર્તિતાઃ। યથાનુપૂર્વમખિલાઃ સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતાઃ ।। ૩૮.

આ રીતે દક્ષિણ તરફની અંદરની તમામ ખીણોનું વર્ણન થયું, જ્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

પશ્વિમાયાં દિશિતથા યેઽન્તરદ્રોણિવિસ્તરાઃ। તાન્ વર્ણ્યમાનાંસ્તત્વેન શ્રૃણુતેમાન્ દ્વિજોત્તમાઃ ।। ૩૮.

હવે પશ્ચિમ દિશાની અંદરની ખીણો અને તેમનો વિસ્તાર સાચી રીતે વર્ણવું છું, તમે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ધ્યાનથી સાંભળો.

અન્તરાલે ગિરૌ તસ્મિન્ સુવક્ષઃ શિખિશૈલયોઃ। સમન્તાદ્યોજનશતમેકભૂમં શિલાતલમ્ ।। ૩૮.

સુવક્ષ અને શિખિશૈલ પર્વતોની વચ્ચે ચારે બાજુ સો યોજન જેટલું એક પથ્થરનું વિશાળ મેદાન છે.

નિત્યતપ્તં મહાઘોરં દુઃસ્પર્શં રોમહર્ષણમ્। અગમ્યં સર્વસત્ત્વાનામીશ્વરાણાં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ જગ્યા હંમેશા તપતી, અતિ ભયાનક, સ્પર્શ કરવા દુખદાયક અને બધા જીવ માટે અપ્રાપ્ય છે, દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત ભયજનક છે.

મધ્યે તસ્યાં શિલાસ્થલ્યાં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્। જ્વાલાસહસ્રકલિલં વહ્નિસ્થાનં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ પથ્થરનાં મેદાનના મધ્યમાં ત્રીસ યોજન વ્યાસનું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં હજારો જ્વાળાઓ ધધકે છે અને તે અગ્નિનું ભયાનક નિવાસસ્થાન છે.

અનિન્ધનસ્તત્ર સદા જ્વાલામાલી વિભાવસુઃ। જ્વલત્યેષ સદા દેવઃ શશ્વત્તત્ર હુતાશનઃ ।। ૩૮.

ત્યાં અગ્નિદેવ હંમેશા બળે છે, તેમને કોઈ ઇંધણની જરૂર નથી, તેમની જ્વાળાઓ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે અને એ શાશ્વત અગ્નિ સતત પ્રજ્વલિત રહે છે.

અધિદેવકૃતે યોઽસાવગ્નેર્ભાગો વિધીયતે। સ તત્ર જ્વલતે નિત્યં લોકસંવર્ત્તકોઽનલઃ ।। ૩૮.

દેવતાઓ માટે નિર્ધારિત થયેલો અગ્નિનો જે ભાગ છે, એ ત્યાં હંમેશા બળે છે; એ જ અગ્નિ છે, જે લોકનો વિનાશ કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોર્દેવા વાપિ તયોઃ શુભાઃ । માતુલુઙ્ગસ્થલી તત્ર હ્યાયામાદ્દશયોજના ।। ૩૮.

આ બે ઉત્તમ પર્વતોની વચ્ચે, અથવા દેવતાઓમાં, ત્યાં માટુલુંગનું પ્રદેશ આવેલું છે, જે દસ યોજન લાંબું છે.

મધુવ્યઞ્જનસંસ્થાનૈઃ સુરસૈઃ કનકપ્રભૈઃ। ફલૈઃ પરિણતૈઃ સર્વા શોભિતા સા મહાસ્થલી ।। ૩૮.

આ મહાન પ્રદેશ સર્વત્ર મધ જેવી સ્વાદ અને સુગંધ ધરાવતાં, સુવર્ણવર્ણ અને પક્વ ફળોથી શોભાયમાન છે.

તત્રાશ્રમં મહા પુણ્યં સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતમ્। બૃહસ્પતેઃ પ્રમુદિતં સર્વકામગુણૈર્યુતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં એક પવિત્ર આશ્રમ છે, જ્યાં અનેક સિદ્ધો આવતાં રહે છે. તે આશ્રમ બૃહસ્પતિના ઘર જેટલો આનંદમય છે અને સર્વ પ્રકારના શુભ ગુણોથી યુક્ત છે.

તથૈવ શૈલવરયોઃ કુમુદાઞ્જનયોરપિ। અન્તરે કેસરદ્રોણી હ્યનેકાયામ યોજના ।। ૩૮.

એ જ રીતે, કુમુદ અને અંજન નામના બે શ્રેષ્ઠ પર્વતોની વચ્ચે, ઘણા યોજન લાંબી કેસરદ્રોણી નામની એક વિશાળ ખીણ છે.

દ્વિબાહુપરિણાહૈસ્તૈસ્ત્રિહસ્તાયતવિસ્તૃતૈઃ। ચન્દ્રાંશુવર્ણૈર્વ્યાકોશૈર્મત્તષટ્પદનાદિતૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વૃક્ષોના તણા બે હાથ જેટલા જાડા છે અને ત્રણ હાથ ઊંચા તથા પહોળા છે. એ વૃક્ષોના ફાંટા ચાંદની જેવી તેજસ્વી છે અને તેમાં મદમસ્ત ભમરો ગુંજતા રહે છે.

મધુસર્પીરજઃ પૃક્તૈર્મહાગન્ધૈર્મનોહરૈઃ। શબલં તદ્વનં ભાતિ કુસુમૈઃ સર્વકાલજૈઃ ।। ૩૮.

એ વન દરેક ઋતુમાં ફૂલતાં રંગબેરંગી ફૂલો થી શોભાયમાન છે, મધ, ઘી અને પરાગથી ભીંજાયેલું છે અને તેની સુગંધ મનને આનંદ આપે છે.

તત્ર વિષ્ણોઃ સુરગુરોર્દીપ્તમાયતનં મહત્। પ્રકાશન્ત્રિષુ લોકેષુ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ભગવાન વિષ્ણુનું એક ભવ્ય અને તેજસ્વી મંદિર છે, જે દેવતાઓના ગુરુ છે. એ મંદિર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વે જીવો તેનું વંદન કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોઃ કૃષ્ણપાણ્ડુરયોરપિ। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણં નવત્યાયતયોજનમ્ ।। ૩૮.

કૃષ્ણ અને પાંડુર નામના બે મહાન પર્વતોની વચ્ચે, ત્રીસ યોજન પહોળું અને નવ્વદ યોજન લાંબું ક્ષેત્ર આવેલું છે.

શ્લક્ષ્ણમેકશિલં દેશં વૃક્ષવીરુદ્વિવર્જિતમ્ । સુખપાદપ્રચા રઞ્ચ નિમ્નોન્નતવિવર્જિતમ્ ।। ૩૮.

એ પ્રદેશ એકસાંધ પથ્થરથી બનેલો, ગળગળિત અને વૃક્ષ-છોડ વિહિન છે. ત્યાં ચાલવું ખૂબ સુખદાયી છે અને ક્યાંય ઊંચા-નીચા પડાવ નથી.

મધ્યે તુ સરસસ્તસ્ય રમ્યા તુ સ્થલપદ્મિની। સહસ્રપત્રૈર્વ્યાકોશૈઃ છત્રમાત્રૈરલઙ્કૃતા ।। ૩૮.

એ સરોવરનાં મધ્યમાં સુંદર જમીન છે, જ્યાં હજારો પાંખડીઓ ધરાવતાં કમળ ખીલેલા છે અને દરેક કમળ છત્ર જેટલું વિશાળ છે.

પુણ્ડરીકૈર્મહાપદ્મૈ રુચિરૈર્ગન્ધશાલિભિઃ । શતપત્રૈશ્ચ વિકચૈરુત્પલૈર્નીલપત્રકૈઃ ।। ૩૮.

ત્યાં શ્વેત કમળો, વિશાળ લાલ કમળો અને સુગંધિત, સુંદર ફૂલો છે. શતદળ ફૂલો પૂરેપૂરા ખીલી ગયા છે અને નીલા પાંદડાવાળા ઉટપલ પણ છે.

મદોત્કટૈર્મધુકરૈર્ભ્રમરૈશ્ચ મદોત્કટૈઃ। મૃદુગદ્ઘદકણ્ઠાનાં કિન્નરાણાઞ્ચ નિસ્વનૈઃ ।। ૩૮.

આ સ્થળે મદમસ્ત મધમાખીઓ અને ભમરો ગુંજે છે અને નરમ, મધુર અવાજવાળા કિન્નરોની ગાન પણ સંભળાય છે.