વાયુપુરાણમ્

મહાભવનમાલાભિર્મહાપ્રાંશુભિરુત્તમૈઃ। વિદ્યાધરપુરં તત્ર શોભતે ભ્રાજયચ્છુભમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં વિદ્યા ધરાઓનું નગર છે, જે ઊંચા અને ભવ્ય મહેલોની પંક્તિઓથી તેજસ્વી અને શુભ પ્રકાશથી ઝગમગતું છે.

વિદ્યાધરપતિસ્તત્ર પુલોમા તત્ર વિશ્રુતઃ। ચિત્રવેષધરઃ સ્રગ્વી માહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વિદ્યા ધરાઓના પ્રસિદ્ધ સ્વામી પુલોમા વસે છે, જે ફૂલમાળા ધારણ કરે છે, વિવિધ વસ્ત્રો પહેરે છે અને મહેન્દ્ર જેવા તેજ ધરાવે છે.

દીપ્તાનાં ચિત્રવેષાણાં સૂર્યપ્રતિમતેજસામ્। વિદ્યાધરસહસ્રાણામનેકેષાં સ રાજરાટ્ ।। ૩૮.

પુલોમા હજારો વિદ્યા ધરાઓના રાજા છે, જે સૌ તેજસ્વી રૂપ, રંગબેરંગી વસ્ત્રો અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશ ધરાવે છે.

વિશાખસ્યાચલેન્દ્રસ્ય પતઙ્ગસ્યાન્તરેણ ચ। સરસસ્તામ્રવર્ણસ્ય પૂર્વે તીરે પરિશ્રુતમ્ ।। ૩૮.

વિશાખ પર્વતરાજ અને પતંગા વચ્ચે, તામ્રવર્ણી સરોવરના પૂર્વ કાંઠે એક પ્રસિદ્ધ પ્રદેશ આવેલો છે.

પઞ્ચેષુક્ષેપણૈર્વિદ્ધં સુશાખં વર્ણશોભિતમ્ । સર્વ કાલફલં તત્ર સ્ફીતં ચામ્રવણં મહત્ ।। ૩૮.

ત્યાં એક મહાન અને ફૂલેલું કેરીનું વન છે, જેમાં સુંદર ડાળીઓ છે, બધાં ઋતુઓમાં ફળ આપે છે અને તેના વૃક્ષો પાંચ બાણોથી સ્પર્શાયેલા છે.

ફલૈઃ કનકસઙ્કાશૈર્મહાસ્વાદૈઃ સુગન્ધિભિઃ। મહાકુમ્ભપ્રમાણૈશ્ચાતનુશાખૈઃ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ કેરીના ફળો સોનાની જેમ ચમકે છે, ખૂબ સ્વાદિષ્ટ અને સુગંધિત છે, મોટા ઘડાની જેટલી માપના છે અને તેની ડાળીઓ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે.

ગન્ધર્વકિન્નરા યક્ષા નાગા વિદ્યાધરાસ્તથા। પિબન્ત્યામ્રરસં તત્ર સુસ્વાદું હ્યમૃતોપમમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ગંધર્વ, કિન્નર, યક્ષ, નાગ અને વિદ્યા ધરાઓ એ કેરીનો રસ પીવે છે, જે અમૃત સમાન મીઠો અને સ્વાદિષ્ટ છે.

તત્રામ્રરસપીતાનાં મુદિતાનાં મહાત્મનામ્। શ્રૂયન્તે હૃષ્ટ પુષ્ટાનાં નાદાસ્તસ્મિન્ મહાવને ।। ૩૮.

આ મહાવનમાં, કેરીનો રસ પીધા પછી આનંદિત અને તૃપ્ત થયેલા મહાન આત્માઓના આનંદમય અવાજો સંભળાય છે.

સુમૂલસ્યાચલેન્દ્રસ્ય વસુધારસ્ય ચાન્તરે। સમા સુરભિપૂર્ણાઢ્યા વિહઙ્ગૈરુપશોભિતા ।। ૩૮.

પર્વતના મૂળ અને વસુધારા વચ્ચે એક સુગંધથી ભરપૂર ભૂમિ છે, જ્યાં વિવિધ પક્ષીઓથી શોભા પામે છે.

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણા પઞ્ચાશદ્યોજનાયતા। તત્ર બિલ્વસ્થલી વિપ્રાઃ શુદ્ધા નિમ્નફલદ્રુમાઃ ।। ૩૮.

મહાન વિદ્વાનો, ત્યાં એક બિલ્વવન છે, જે ત્રીસ યોજન પહોળું અને પચાસ યોજન લાંબું છે, જેમાં શુદ્ધ અને નીચા ફળ આપતા વૃક્ષો છે.

સુસ્વાદૈર્વિદ્રુમનિભૈઃ ફલૈર્બિલ્વૈર્મહોપમૈઃ। શીર્યમાણૈર્વિશીર્ણૈશ્ચ પ્રક્લિન્નતલમૃત્તિકાઃ ।। ૩૮.

આ બિલ્વવનમાં મહાન, મોતી જેવા, સ્વાદિષ્ટ અને લાલ રંગના બિલ્વફળો ધરાશાયી થાય છે અને જમીન ભીની અને છૂટેલી થઈ જાય છે.

તાં સ્થલીમુપજીવન્તિ યક્ષગન્ધર્વકિન્નરાઃ। સિદ્ધા નાગાશ્ચ બહુશો નિત્યં બિલ્વફલાશિનઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશમાં યક્ષ, ગંધર્વ, કિન્નર, સિદ્ધ અને નાગો વસે છે, જે હંમેશા બહુ બિલ્વના ફળો ખાઈને જીવન ગુજારે છે.

અન્તરે વસુધારસ્ય રત્નધારસ્ય ચાન્તરે। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણમાયતં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પૃથ્વીના પ્રવાહ અને રત્નોની ધારા વચ્ચે ત્રીસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું વિસ્તરણ આવેલું છે.

સુગન્ધં કિંશુકવનં નિત્યં પુષ્પિતપાદપમ્। પુષ્પલક્ષ્મ્યાવૃતં ભાતિ પ્રદીપ્તમિવ સર્વતઃ ।। ૩૮.

ત્યાં સુગંધિત કિંચુક વૃક્ષોનું વન છે, જે હંમેશા ફૂલો થી ભરેલું રહે છે અને ચારે બાજુ ફૂલોની શોભાથી તેજસ્વી લાગે છે.

યસ્ય ગન્ધેન દિવ્યેન વાસ્યતે પરિમણ્ડલમ્। સમગ્રં યોજનશતં કાનનાનિ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ વનના દિવ્ય સુગંધથી આસપાસના સો યોજન જેટલા બધા જંગલો મહેકી ઉઠે છે.

તત્ સિદ્ધચારણગણૈરપ્સરોભિશ્ચ સેવિતમ્ । રમ્યં તત્ કિંશુક વનં જલાશયવિભૂષિતમ્ ।। ૩૮.

આ સુંદર કિંચુક વન તળાવો થી શોભાયમાન છે અને ત્યાં સિદ્ધ, ચારણ અને અપ્સરાઓનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

તત્રાદિત્યસ્ય દેવસ્ય દીપ્તમાયતનં મહત્ । માસે માસેઽનતરતિ તત્ર સૂર્યઃ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૮.

ત્યાં દેવતા સૂર્યનું મહાન અને તેજસ્વી નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં પ્રજાપતિ સૂર્ય ભગવાન દર મહિને વિહાર કરે છે.

તત્ર કાલસ્ય કર્ત્તારં સહસ્રાંશું સુરોત્તમમ્। સિદ્ધસઙ્ઘા નમસ્યન્તિ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ સહસ્ર કિરણવાળા, સર્વોત્તમ અને સમયના સર્જનહાર સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે, જેમને બધા લોકોએ વંદન કર્યું છે.

પઞ્ચકૂટસ્ય શૈલસ્ય કૈલાસસ્યાન્તરેણ તુ। ષટ્‌ત્રિંશદ્યોજનાયામં વિસ્તીર્ણં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પાંચ શિખરવાળા પર્વત અને કૈલાસ વચ્ચે છત્રીસ યોજન લાંબું અને સો યોજન પહોળું વિસ્તરણ આવેલું છે.

ક્ષુદ્રસત્ત્વૈરનાધૃષ્યં સર્વતો હંસપાણ્ડુરમ્। દુષ્પારં સર્વસત્વાનાં દુર્ગમં લોમહર્ષણમ્ ।। ૩૮.

આ જગ્યા નાના જીવ માટે અપ્રાપ્ય છે, ચારે બાજુ હંસ જેટલી ધોળી છે, બધાં જીવ માટે દુર્ગમ અને ભયાનક છે.

ઇત્યેતા હ્યન્તરદ્રોણ્યો દક્ષિણે પરિકીર્તિતાઃ। યથાનુપૂર્વમખિલાઃ સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતાઃ ।। ૩૮.

આ રીતે દક્ષિણ તરફની અંદરની તમામ ખીણોનું વર્ણન થયું, જ્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

પશ્વિમાયાં દિશિતથા યેઽન્તરદ્રોણિવિસ્તરાઃ। તાન્ વર્ણ્યમાનાંસ્તત્વેન શ્રૃણુતેમાન્ દ્વિજોત્તમાઃ ।। ૩૮.

હવે પશ્ચિમ દિશાની અંદરની ખીણો અને તેમનો વિસ્તાર સાચી રીતે વર્ણવું છું, તમે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ધ્યાનથી સાંભળો.

અન્તરાલે ગિરૌ તસ્મિન્ સુવક્ષઃ શિખિશૈલયોઃ। સમન્તાદ્યોજનશતમેકભૂમં શિલાતલમ્ ।। ૩૮.

સુવક્ષ અને શિખિશૈલ પર્વતોની વચ્ચે ચારે બાજુ સો યોજન જેટલું એક પથ્થરનું વિશાળ મેદાન છે.

નિત્યતપ્તં મહાઘોરં દુઃસ્પર્શં રોમહર્ષણમ્। અગમ્યં સર્વસત્ત્વાનામીશ્વરાણાં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ જગ્યા હંમેશા તપતી, અતિ ભયાનક, સ્પર્શ કરવા દુખદાયક અને બધા જીવ માટે અપ્રાપ્ય છે, દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત ભયજનક છે.

મધ્યે તસ્યાં શિલાસ્થલ્યાં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્। જ્વાલાસહસ્રકલિલં વહ્નિસ્થાનં સુદારુણમ્ ।। ૩૮.

આ પથ્થરનાં મેદાનના મધ્યમાં ત્રીસ યોજન વ્યાસનું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં હજારો જ્વાળાઓ ધધકે છે અને તે અગ્નિનું ભયાનક નિવાસસ્થાન છે.

અનિન્ધનસ્તત્ર સદા જ્વાલામાલી વિભાવસુઃ। જ્વલત્યેષ સદા દેવઃ શશ્વત્તત્ર હુતાશનઃ ।। ૩૮.

ત્યાં અગ્નિદેવ હંમેશા બળે છે, તેમને કોઈ ઇંધણની જરૂર નથી, તેમની જ્વાળાઓ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે અને એ શાશ્વત અગ્નિ સતત પ્રજ્વલિત રહે છે.

અધિદેવકૃતે યોઽસાવગ્નેર્ભાગો વિધીયતે। સ તત્ર જ્વલતે નિત્યં લોકસંવર્ત્તકોઽનલઃ ।। ૩૮.

દેવતાઓ માટે નિર્ધારિત થયેલો અગ્નિનો જે ભાગ છે, એ ત્યાં હંમેશા બળે છે; એ જ અગ્નિ છે, જે લોકનો વિનાશ કરે છે.

અન્તરે શૈલવરયોર્દેવા વાપિ તયોઃ શુભાઃ । માતુલુઙ્ગસ્થલી તત્ર હ્યાયામાદ્દશયોજના ।। ૩૮.

આ બે ઉત્તમ પર્વતોની વચ્ચે, અથવા દેવતાઓમાં, ત્યાં માટુલુંગનું પ્રદેશ આવેલું છે, જે દસ યોજન લાંબું છે.

મધુવ્યઞ્જનસંસ્થાનૈઃ સુરસૈઃ કનકપ્રભૈઃ। ફલૈઃ પરિણતૈઃ સર્વા શોભિતા સા મહાસ્થલી ।। ૩૮.

આ મહાન પ્રદેશ સર્વત્ર મધ જેવી સ્વાદ અને સુગંધ ધરાવતાં, સુવર્ણવર્ણ અને પક્વ ફળોથી શોભાયમાન છે.