વાયુપુરાણમ્

તત્ સિદ્ધયક્ષગન્ધર્વાઃ કિન્નરા ઉરગાસ્તથા। વિદ્યાધરાશ્ચ મુદિતા ઉપજીવન્તિ નિત્યશઃ ।। ૩૮.

ત્યાં સિદ્ધો, યક્ષો, ગંધર્વો, કિન્નરો, નાગો અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવો હંમેશાં આનંદથી વસે છે.

પ્રસન્નસ્વાદુસલિલાસ્તત્ર નદ્યો બહૂદકાઃ। સુરસામલતોયાસ્તાઃ સરાંસિ ચ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

ત્યાં પ્રસન્ન અને મીઠા પાણીવાળી નદીઓ વહે છે, જળથી ભરપૂર છે, જેમાં સુરસા અને અમળા જળ મિશ્રિત છે, અને ચારે બાજુ સરોવર છે.

તત્રાશ્રમં ભગવતઃ કર્દ્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ। રમ્યં સુરગણાકીર્ણં સર્વતશ્ચિત્રકાનનમ્। સમન્તાદ્યોજનશતં તદ્વનં પરિમણ્ડલમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ભગવાન કર્દમ પ્રજાપતિનો સુંદર આશ્રમ છે, દેવતાઓની ટોળીઓથી ભરેલો છે, ચારે બાજુ અદભુત વનો છે અને તે વન સંપૂર્ણ ગોળ છે, દરેક દિશામાં સો યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે.

તામ્રવર્ણસ્ય શૈલસ્ય પતઙ્ગસ્યાન્તરેણ તુ। શતયોજનવિસ્તીર્ણં દ્વિયોજનશતાયતમ્ ।। ૩૮.

તામ્ર રંગના પર્વત અને પતંગા વચ્ચે એક વિશાળ પ્રદેશ છે, જે પહોળાઈમાં સો યોજન અને લંબાઈમાં બે સો યોજન જેટલો ફેલાયેલો છે.

તરુણાદિત્યસઙ્કાશૈઃ પુણ્ડરીકૈઃ સમન્તતઃ। સહસ્રપત્રૈર્વિકચૈર્મહાપદ્મૈરલઙ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશ ચારેય બાજુ ફૂલેલા હજારો પાંખડાવાળા કમળ અને મહાપદ્મ જેવા મહાન કમળોથી શોભાયમાન છે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી દેખાય છે.

તથા ભ્રમરસંલીનૈઃ શતપત્રૈઃ સુગન્ધિભિઃ। પ્રફુલ્લ્લૈઃ શોભિતજલં રક્તનીલૈર્મહોત્પલૈઃ ।। ૩૮.

તેના જળમાં સુગંધિત અને ફૂલેલા લાલ-નીલા મહોત્પલ અને શતપત્ર કમળો છે, જેમાં ભમરા ગુંજતા રહે છે, અને એ જળ ખૂબ જ સુંદર લાગે છે.

સરોવરં મહાપુણ્યં દેવદાનવસેવિતમ્। મહોરગૈરધ્યુષિતં નીલજાલ વિભૂષિતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં એક મહાપવિત્ર સરોવર છે, જ્યાં દેવો અને દાનવો આવે છે, મહાન સાપો વસે છે અને તે નીલ જળકુમળાની ઝાંખીથી શોભાયમાન છે.

તસ્ય મધ્યે જનપદો હ્યાયતઃ શતયોજનઃ। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણો રક્તધાતુવિભૂષિતઃ ।। ૩૮.

આ સરોવર વચ્ચે એક વસાહત છે, જે લંબાઈમાં સો યોજન અને પહોળાઈમાં ત્રીસ યોજન છે, અને લાલ ખનિજોથી શોભાયમાન છે.

તસ્યોપરિ મહારમ્યા પ્રાંશુ પ્રાકારતોરણા। નરનારીગણાકીર્ણા સ્ફીતા વિભવવિસ્તરૈઃ ।। ૩૮.

આ વસાહત ઉપર એક અતિ સુંદર નગર છે, જેમાં ઊંચા કિલ્લા અને ભવ્ય દ્વારો છે, પુરુષો અને સ્ત્રીઓના સમૂહોથી ભરેલું છે, અને સમૃદ્ધિથી ફૂલેલું છે.

વલભીકૂટનિર્વ્યૂહૈર્મણિભક્તિવિચિત્રિતૈઃ। રત્નચિત્રાર્પિતતલૈઃ શ્લક્ષ્ણચિત્રોત્તરચ્છદૈઃ ।। ૩૮.

આ શહેરના મહેલો મણિથી શોભાયમાન છે, જેમાં બાલ્કની અને ગુમ્બજ છે, રત્નોથી જડિત ફરસાણ અને રંગબેરંગી, મસૃણ છાપરાંથી ઢંકાયેલા છે.

મહાભવનમાલાભિર્મહાપ્રાંશુભિરુત્તમૈઃ। વિદ્યાધરપુરં તત્ર શોભતે ભ્રાજયચ્છુભમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં વિદ્યા ધરાઓનું નગર છે, જે ઊંચા અને ભવ્ય મહેલોની પંક્તિઓથી તેજસ્વી અને શુભ પ્રકાશથી ઝગમગતું છે.

વિદ્યાધરપતિસ્તત્ર પુલોમા તત્ર વિશ્રુતઃ। ચિત્રવેષધરઃ સ્રગ્વી માહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિઃ ।। ૩૮.

ત્યાં વિદ્યા ધરાઓના પ્રસિદ્ધ સ્વામી પુલોમા વસે છે, જે ફૂલમાળા ધારણ કરે છે, વિવિધ વસ્ત્રો પહેરે છે અને મહેન્દ્ર જેવા તેજ ધરાવે છે.

દીપ્તાનાં ચિત્રવેષાણાં સૂર્યપ્રતિમતેજસામ્। વિદ્યાધરસહસ્રાણામનેકેષાં સ રાજરાટ્ ।। ૩૮.

પુલોમા હજારો વિદ્યા ધરાઓના રાજા છે, જે સૌ તેજસ્વી રૂપ, રંગબેરંગી વસ્ત્રો અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશ ધરાવે છે.

વિશાખસ્યાચલેન્દ્રસ્ય પતઙ્ગસ્યાન્તરેણ ચ। સરસસ્તામ્રવર્ણસ્ય પૂર્વે તીરે પરિશ્રુતમ્ ।। ૩૮.

વિશાખ પર્વતરાજ અને પતંગા વચ્ચે, તામ્રવર્ણી સરોવરના પૂર્વ કાંઠે એક પ્રસિદ્ધ પ્રદેશ આવેલો છે.

પઞ્ચેષુક્ષેપણૈર્વિદ્ધં સુશાખં વર્ણશોભિતમ્ । સર્વ કાલફલં તત્ર સ્ફીતં ચામ્રવણં મહત્ ।। ૩૮.

ત્યાં એક મહાન અને ફૂલેલું કેરીનું વન છે, જેમાં સુંદર ડાળીઓ છે, બધાં ઋતુઓમાં ફળ આપે છે અને તેના વૃક્ષો પાંચ બાણોથી સ્પર્શાયેલા છે.

ફલૈઃ કનકસઙ્કાશૈર્મહાસ્વાદૈઃ સુગન્ધિભિઃ। મહાકુમ્ભપ્રમાણૈશ્ચાતનુશાખૈઃ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ કેરીના ફળો સોનાની જેમ ચમકે છે, ખૂબ સ્વાદિષ્ટ અને સુગંધિત છે, મોટા ઘડાની જેટલી માપના છે અને તેની ડાળીઓ ચારે બાજુ ફેલાયેલી છે.

ગન્ધર્વકિન્નરા યક્ષા નાગા વિદ્યાધરાસ્તથા। પિબન્ત્યામ્રરસં તત્ર સુસ્વાદું હ્યમૃતોપમમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં ગંધર્વ, કિન્નર, યક્ષ, નાગ અને વિદ્યા ધરાઓ એ કેરીનો રસ પીવે છે, જે અમૃત સમાન મીઠો અને સ્વાદિષ્ટ છે.

તત્રામ્રરસપીતાનાં મુદિતાનાં મહાત્મનામ્। શ્રૂયન્તે હૃષ્ટ પુષ્ટાનાં નાદાસ્તસ્મિન્ મહાવને ।। ૩૮.

આ મહાવનમાં, કેરીનો રસ પીધા પછી આનંદિત અને તૃપ્ત થયેલા મહાન આત્માઓના આનંદમય અવાજો સંભળાય છે.

સુમૂલસ્યાચલેન્દ્રસ્ય વસુધારસ્ય ચાન્તરે। સમા સુરભિપૂર્ણાઢ્યા વિહઙ્ગૈરુપશોભિતા ।। ૩૮.

પર્વતના મૂળ અને વસુધારા વચ્ચે એક સુગંધથી ભરપૂર ભૂમિ છે, જ્યાં વિવિધ પક્ષીઓથી શોભા પામે છે.

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણા પઞ્ચાશદ્યોજનાયતા। તત્ર બિલ્વસ્થલી વિપ્રાઃ શુદ્ધા નિમ્નફલદ્રુમાઃ ।। ૩૮.

મહાન વિદ્વાનો, ત્યાં એક બિલ્વવન છે, જે ત્રીસ યોજન પહોળું અને પચાસ યોજન લાંબું છે, જેમાં શુદ્ધ અને નીચા ફળ આપતા વૃક્ષો છે.

સુસ્વાદૈર્વિદ્રુમનિભૈઃ ફલૈર્બિલ્વૈર્મહોપમૈઃ। શીર્યમાણૈર્વિશીર્ણૈશ્ચ પ્રક્લિન્નતલમૃત્તિકાઃ ।। ૩૮.

આ બિલ્વવનમાં મહાન, મોતી જેવા, સ્વાદિષ્ટ અને લાલ રંગના બિલ્વફળો ધરાશાયી થાય છે અને જમીન ભીની અને છૂટેલી થઈ જાય છે.

તાં સ્થલીમુપજીવન્તિ યક્ષગન્ધર્વકિન્નરાઃ। સિદ્ધા નાગાશ્ચ બહુશો નિત્યં બિલ્વફલાશિનઃ ।। ૩૮.

આ પ્રદેશમાં યક્ષ, ગંધર્વ, કિન્નર, સિદ્ધ અને નાગો વસે છે, જે હંમેશા બહુ બિલ્વના ફળો ખાઈને જીવન ગુજારે છે.

અન્તરે વસુધારસ્ય રત્નધારસ્ય ચાન્તરે। ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણમાયતં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પૃથ્વીના પ્રવાહ અને રત્નોની ધારા વચ્ચે ત્રીસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું વિસ્તરણ આવેલું છે.

સુગન્ધં કિંશુકવનં નિત્યં પુષ્પિતપાદપમ્। પુષ્પલક્ષ્મ્યાવૃતં ભાતિ પ્રદીપ્તમિવ સર્વતઃ ।। ૩૮.

ત્યાં સુગંધિત કિંચુક વૃક્ષોનું વન છે, જે હંમેશા ફૂલો થી ભરેલું રહે છે અને ચારે બાજુ ફૂલોની શોભાથી તેજસ્વી લાગે છે.

યસ્ય ગન્ધેન દિવ્યેન વાસ્યતે પરિમણ્ડલમ્। સમગ્રં યોજનશતં કાનનાનિ સમન્તતઃ ।। ૩૮.

આ વનના દિવ્ય સુગંધથી આસપાસના સો યોજન જેટલા બધા જંગલો મહેકી ઉઠે છે.

તત્ સિદ્ધચારણગણૈરપ્સરોભિશ્ચ સેવિતમ્ । રમ્યં તત્ કિંશુક વનં જલાશયવિભૂષિતમ્ ।। ૩૮.

આ સુંદર કિંચુક વન તળાવો થી શોભાયમાન છે અને ત્યાં સિદ્ધ, ચારણ અને અપ્સરાઓનો સમૂહ હંમેશા વિહાર કરે છે.

તત્રાદિત્યસ્ય દેવસ્ય દીપ્તમાયતનં મહત્ । માસે માસેઽનતરતિ તત્ર સૂર્યઃ પ્રજાપતિઃ ।। ૩૮.

ત્યાં દેવતા સૂર્યનું મહાન અને તેજસ્વી નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં પ્રજાપતિ સૂર્ય ભગવાન દર મહિને વિહાર કરે છે.

તત્ર કાલસ્ય કર્ત્તારં સહસ્રાંશું સુરોત્તમમ્। સિદ્ધસઙ્ઘા નમસ્યન્તિ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।। ૩૮.

ત્યાં સિદ્ધોનો સમૂહ સહસ્ર કિરણવાળા, સર્વોત્તમ અને સમયના સર્જનહાર સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે, જેમને બધા લોકોએ વંદન કર્યું છે.

પઞ્ચકૂટસ્ય શૈલસ્ય કૈલાસસ્યાન્તરેણ તુ। ષટ્‌ત્રિંશદ્યોજનાયામં વિસ્તીર્ણં શતયોજનમ્ ।। ૩૮.

પાંચ શિખરવાળા પર્વત અને કૈલાસ વચ્ચે છત્રીસ યોજન લાંબું અને સો યોજન પહોળું વિસ્તરણ આવેલું છે.