વાયુપુરાણમ્

તેષાં સહસ્રશ્રૃઙ્ગેષુ વજ્રવૈઢૂર્યવેદિકાઃ। શાખાસહસ્રકલિતાઃ સુમૂલાઃ સુપ્રતિષ્ઠિતાઃ ।। ૩૫.

આ પર્વતોના હજાર શિખરો પર વજ્ર અને વૈડૂર્યના મંચો છે, હજારો ડાળીઓથી ભરપૂર, મજબૂત અને સારી રીતે જમાવેલા છે.

સ્રિગ્ધૈર્નીલૈર્ઘનૈઃ પર્ણૈઃ સઞ્ઝન્નવિવિધાશ્રયાઃ । અનેકપ્રજનોત્સેધા મહાપુષ્પફલોપગાઃ ।। ૩૫.

ચમકદાર, ઘેરા લીલા પાંદડા ધરાવતા, અનેક જીવજંતુઓને આશરો આપતા, અનેક વંશવૃદ્ધિ અને વિશાળ ફૂલ-ફળોથી ભરપૂર વૃક્ષો છે.

યક્ષગન્ધર્વસેવ્યાશ્ચ સેવિતાઃ સિદ્ધચારણૈઃ। મહાવૃક્ષાઃ સમુત્પન્નાશ્ચત્વારો દ્વીપકેતવઃ ।। ૩૫.

યક્ષો અને ગંધર્વો દ્વારા સેવા પામતા, સિદ્ધો અને ચારણો દ્વારા પૂજાતા, એ મહાન વૃક્ષો ચાર દ્વીપના ધ્વજરૂપે ઉભા છે.

મન્દરસ્ય ગિરેઃશ્રૃઙ્ગે મહાવૃક્ષઃ સ કેતુરાટ્। આલમ્બશાખાશિખરઃ કન્દરશ્ચૈવ પાદપઃ ।। ૩૫.

મન્દર પર્વતના શિખરે મહાન વૃક્ષ, મુખ્ય ધ્વજરૂપે ઊભું છે; તેની ડાળીઓ શિખર સુધી પહોચે છે અને તેનું તણું આધારરૂપ છે.

મહાકુમ્ભપ્રમાણૈસ્તુ પુષ્પૈર્વિકચકેસરૈઃ। મહાગન્ધૈર્મનોજ્ઞૈશ્ચ શોભિતઃ સર્વકાલજૈઃ ।। ૩૫.

મોટા ઘડાની જેટલી ફૂલો, પૂરી રીતે ખીલેલા પરાગકણો અને સર્વકાલે ખિલતા સુગંધિત ફૂલો વડે એ વૃક્ષ શોભાયમાન છે.

સહસ્રમધિકં સોઽથ ગન્ધેનાપૂરયદ્દિશઃ। યોજનાનાં સમન્તાદ્વૈ મન્દમારુતવીજિતઃ ।। ૩૫.

પછી, તેની સુગંધ હલકાં પવનથી આસપાસના હજારો યોજન સુધી ફેલાય છે.

વરકેતુરેવ પ્રથિતો ભદ્રાશ્વો નામ યો દ્વિજાઃ। યત્ર સાક્ષાત્ હૃષીકેશઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈર્મહીયતે ।। ૩૫.

એ મુખ્ય ધ્વજ ભદ્રાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં હૃષીકેશ સ્વયં સિદ્ધોના સમૂહ દ્વારા પૂજાય છે.

તસ્ય રુદ્રકદમ્બસ્ય તદા શ્વેતહરો હરિઃ । પ્રાપ્તવાનપરશ્રેષ્ઠઃ સ તત્ર સહિતઃ પુરા ।। ૩૫.

ત્યાં, રુદ્રકદંબ વૃક્ષ પાસે, શ્વેતકંઠ હરિ, અન્ય શ્રેષ્ઠો સાથે, પ્રાચીન સમયમાં આવ્યા હતા.

તેન ચાલોકિતં સર્વં દ્વીપં દ્વિપદનાયકાઃ। યસ્ય નામ્ના સમાખ્યાતો ભદ્રાશ્વો નામ નામતઃ ।। ૩૫.

તેમણે આખા દ્વીપને નિહાળ્યો, હે મનુષ્યોના નેતાઓ, અને તેમના નામ પરથી એ ભદ્રાશ્વ તરીકે ઓળખાય છે.

દક્ષિણસ્યાપિ શૈલસ્ય શિખરે દેવસેવિતા। જમ્બૂઃ સદા પુષ્પફલા સદા માલ્યોપશોભિતા ।। ૩૫.

દક્ષિણના પર્વતના શિખરે, દેવો દ્વારા પૂજાતી, જાંબૂ વૃક્ષ હંમેશા ફૂલો અને ફળોથી ભરપૂર અને હંમેશા હારોથી શોભાયમાન છે.

મહામૂલૈર્મહાસ્કન્ધૈઃ સ્નિગ્ધવર્ણૈર્વિભૂષિતા। નવૈઃ સદા પુષ્પફલૈઃ શાખાભિશ્ચોપશોભિતા ।। ૩૫.

મોટા મૂળ અને વિશાળ તણાં, ચમકદાર રંગથી શોભાયમાન, હંમેશા તાજા ફૂલો, ફળો અને ડાળીઓથી સુંદર બનેલું છે.

તસ્યા હ્યતિપ્રમાણાનિ સ્વાદૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ। ફલાન્યમૃતકલ્પાનિ પતન્તિ ગિરિમૂર્દ્ધનિ ।। ૩૫.

તેના ફળો બહુ મોટા, મીઠા અને નરમ છે, અમૃત સમાન છે અને પર્વતના શિખર પર પડે છે.

તસ્માદ્ગિરિવરપ્રસ્થાત્ પુનઃ પ્રસ્યન્દવાહિની। નદી જમ્બૂનદી નામ પ્રવૃત્તા મધુવાહિની ।। ૩૫.

એ પર્વતના સમતલ ભાગ પરથી ફરી એક ધારા વહે છે, જે જાંબૂ નદી તરીકે ઓળખાય છે અને મધ વહાવે છે.

તત્ર જામ્બૂનદન્નામ સુવર્ણં જ્વલનપ્રભમ્। દેવાલઙ્કારમતુલં જાયતે પાપનાશનમ્ ।। ૩૫.

ત્યાં જાંબૂનદ નામનું સોનું ઉત્પન્ન થાય છે, જે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે; એ દેવતાઓ માટે અનન્ય શોભા છે અને પાપોનો નાશ કરતી છે.

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ। યત્ પિબન્ત્યમૃતપ્રખ્યં મધુ જામ્ભૂરસસ્રવમ્ ।। ૩૫.

દેવતાઓ, દાનવો, ગંધર્વો, યક્ષો, રાક્ષસો અને સર્પો એ જાંબૂ વૃક્ષમાંથી વહેતા અમૃત સમાન મધને પીવે છે.

સ કેતુર્દક્ષિણે દ્વીપે જમ્ભૂર્લોકેષુ વિશ્રુતા। યસ્યા નામ્ના સ વિખ્યાતો જમ્ભૂદ્વીપઃ સનાતનઃ ।। ૩૫.

દક્ષિણ દ્વીપ પર જે ધ્વજરૂપે છે, એ જાંબૂ વૃક્ષ છે, જે લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે; એના નામ પરથી જાંબૂદ્વીપનું સનાતન નામ જાણીતું છે.

વિપુલસ્યાપિ શૈલસ્ય પશ્ચિમસ્ય મહાત્મનઃ। જાતઃ શ્રૃઙ્ગેઽતિસુમહાનશ્વત્થ શ્ચૈવ પાદપઃ ।। ૩૫.

પશ્ચિમના વિશાળ અને મહાન પર્વતની ચોટી પર એક અતિ વિશાળ પિપળાનું વૃક્ષ ઉગેલું છે.

વિલમ્બિવરમાલાદ્યઃ સુવર્ણમણિવેદિકઃ। મહોચ્ચસ્કન્ધવિટપો નૈકસત્ત્વગુણાલયઃ ।। ૩૫.

તે વૃક્ષ સુંદર હારથી શોભિત છે, સોનાં અને રત્નોની વેદિકા ધરાવે છે, તેની ડાળીઓ અને તણું ઊંચું છે અને તેમાં અનેક સદ્ગુણવાળા જીવો વસે છે.

કુમ્ભપ્રમાણૈઃ સુખદૈઃ ફલૈઃ સર્વર્ત્તુકૈઃ શુભૈઃ। સ કેતુઃ કેતુમાલાનાં દેવગન્ધર્વસેવિતઃ ।। ૩૫.

તે ધ્વજરૂપે વૃક્ષ દેવતાઓ અને ગંધર્વો દ્વારા સેવા પામે છે, અને તેમાં ઘડાની જેટલી મોટી, સુખદાયક, શુભ અને દરેક ઋતુમાં મળતી ફળો થાય છે.

કેતુમાલેતિ ચ યથા તસ્યા નામ પ્રકીર્તિતમ્। તન્નિબોધત વિપ્રેન્દ્રા નિરુક્તં નામ કર્મતઃ ।। ૩૫.

જેમ તેનું નામ કેતુમાલા કહેવાયું છે, એ નામનું અર્થ અને કારણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તમે સાંભળો.

ક્ષીરોદમથને વૃત્તે દૈત્યપક્ષે પરાજિતે। મહાસમરસમ્મર્દવૃક્ષક્ષોભવિમર્દિતા ।। ૩૫.

જ્યારે ક્ષીરસાગરનું મથન થયું અને દૈત્યો હાર્યા, ત્યારે મહાસંગ્રામમાં એ વૃક્ષ ખૂબ જ હલાવાયું અને ઝાટકાયું હતું.

સહસ્રાક્ષેણ વિહિતા માલા તસ્ય સુતાનિતા। તસ્ય સ્કન્ધે સમાસક્ત્યા હ્યશ્વત્થસ્ય વનસ્પતેઃ ।। ૩૫.

ઇન્દ્રે, જે સહસ્ર નેત્રો ધરાવે છે, એ વૃક્ષના સંતાનોમાંથી હાર બનાવી અને એ પિપળાના વૃક્ષના તણે બાંધીને તેને શોભાવ્યું.

સા તથૈવ મહાગન્ધા હ્યમ્લાના સર્વકામિકી। ઇજ્યતે સુમહાભાગા વિવિધૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ ।। ૩૫.

એ હાર મહાન સુગંધવાળી છે, ક્યારેય કુમળી પડતી નથી અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે; તે મહાભાગ્યશાળી અને વિવિધ સિદ્ધ ચરણો દ્વારા પૂજાય છે.

તસ્ય કેતોઃ સદા માલા દેવદત્તા વિરાજતે। પવનેનેરિતા દિવ્યં વાતિ ગન્ધં મનોરમમ્ ।। ૩૫.

તે ધ્વજના હારને દેવતાઓએ આપ્યો છે, જે હંમેશા તેજસ્વી રહે છે; પવનથી હલાવાતા તેમાંથી દિવ્ય અને મોહક સુગંધ ફેલાય છે.

તાભ્યાં નામાઙ્કિતો દ્વીપઃ પશ્ચિમે બહુવિસ્તરઃ। કેતુમાલ ઇતિ ખ્યાતો દિવિ ચેહ ચ સર્વશઃ ।। ૩૫.

આ બે નામોથી ઓળખાતા પશ્ચિમના વિશાળ દ્વીપને સ્વર્ગમાં અને અહીં બધે કેતુમાલા તરીકે જાણીતા છે.

સ્વપાર્શ્વસ્યોત્તરે ચાપિ શ્રૃઙ્ગે જાતો મહાદ્રુમઃ । ન્યગ્રોધો વિપુલસ્કન્ધોઽનેકયોજનમણ્ડલઃ ।। ૩૫.

એના પોતાના ઉત્તર ભાગની ચોટી પર એક વિશાળ વૃક્ષ ઉગેલું છે—એ મોટો વટવૃક્ષ છે, જેનો તણું વિશાળ છે અને અનેક યોજન જેટલો વ્યાપ ધરાવે છે.

માલ્યદામકલાપૈશ્ચ વિવિધૈર્ગન્ધશાલિભિઃ। શાકાવિલમ્બી શુશુભે સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।। ૩૫.

માળાઓ, હાર અને વિવિધ સુગંધિત ધાન્યોથી શોભિત, તેની ડાળીઓ લટકતી અને સુંદર લાગે છે; અને તે સિદ્ધો તથા ચરણો દ્વારા સેવા પામે છે.

પ્રવાલકુમ્ભસદૃશૈર્મધુપૂર્ણૈઃ ફલૈઃ સદા। સ હ્યુત્તર કુરૂણાન્તુ કેતુવૃક્ષઃ પ્રકાશતે ।। ૩૫.

મધથી ભરેલા, પ્રવાળના ઘડાં જેવા ફળોથી હંમેશા શોભતા એ કેતુવૃક્ષ ઉત્તર કુરુઓમાં પ્રકાશિત થાય છે.

સનત્કુમારાવરજા માનસા બ્રહ્મણઃ સુતાઃ। સપ્ત તત્ર મહાભાગાઃ કુરવો નામ વિશ્રુતાઃ ।। ૩૫.

બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન અને સનત્કુમારના નાના ભાઈ એવા સાત મહાભાગ્યશાળી પુત્રો ત્યાં કુરુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.