વાયુપુરાણમ્

આયુષ્મન્ત્યશ્ચ સૂર્યસ્ય રશ્મિજાતાઃ સુભા સ્વરાઃ। વારિજા હ્યમૃતોત્પન્ના અમૃતા નામતઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

સૂર્યની દીકરીઓ, જેની આયુષ્ય લાંબી છે, તેની કિરણોમાંથી જન્મેલી, તેજસ્વી અને મધુર સ્વરવાળી છે. જળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી, અમૃતમાંથી જન્મેલી દીકરીઓને અમૃતા નામે ઓળખવામાં આવે છે.

વાયૂત્પન્ના મુદા નામ ભૂમિજાતા ભવાસ્તુ વૈ । વિદ્યુતશ્ચ રુચો નામ મૃત્યોઃ કન્યાશ્ચ ભૈરવાઃ ॥ ૮.

વાયુમાંથી જન્મેલી દીકરીઓને મુદા કહે છે, ધરતીમાંથી જન્મેલી ભવા કહેવાય છે. વીજળીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી દીકરીઓનું નામ રુચા છે અને મૃત્યુની દીકરીઓ ભૈરવી તરીકે ઓળખાય છે.

શોભયન્ત્યઃ કામગુણા ગણાઃ પ્રોક્તાશ્ચતુર્દ્દશ। સેન્દ્રોપેન્દ્રૈઃ સુરગણૈઃ રૂપાતિશયનિર્મિતાઃ ॥ ૮.

આ તેજસ્વી સ્ત્રીઓ, કામના ગુણોથી યુક્ત, ચૌદ સમૂહોમાં વર્ણવાય છે. ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે, સૌંદર્યમાં અતિશયતા ધરાવતી આ સ્ત્રીઓ સર્જાઈ છે.

શુભરૂપા મહાભાગા દિવ્યા નારી તિલોત્તમા। બ્રહ્મણશ્ચાગ્નિકુણ્ડાચ્ચ દેવનારી પ્રભાવતી। રૂપયૌવનસમ્પન્ના ઉત્પન્ના લોકવિશ્રુતા ॥ ૮.

શુભ રૂપાવાળી, મહાભાગ્યશાળી અને દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવતી તિલોત્તમા એક અપ્સરા છે. બ્રહ્માના અગ્નિકુંડમાંથી જન્મેલી દેવનારી પ્રભાવતી સૌંદર્ય અને યુવાનીથી પરિપૂર્ણ છે અને લોકપ્રસિદ્ધ છે.

વે દીતલસમુત્પન્ના ચતુર્વક્ત્રસ્ય ધીમતઃ। નામ્ના વેદવતી નામ સુરનારી મહાપ્રભા ॥ ૮.

વિદ્વાન ચતુરમુખ બ્રહ્માજીના વેદીમાંથી જન્મેલી, મહાપ્રભા ધરાવતી દેવનારીનું નામ વેદવતી છે.

તથા યમસ્ય દુહિતા રૂપયૌવનશાલિની। વરહેમવિભા હેમા દેવનારી સુલોચના ॥ ૮.

એ જ રીતે, યમરાજની દીકરી હેમા, રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત, ઉત્તમ સોનાથી શોભાયમાન, સુંદર આંખોવાળી દેવનારી છે.

ઇત્યેતે બહુસાહસ્રં ભાસ્વરા હ્યપ્સરોગણાઃ। દેવતાનામૃષીણાઞ્ચ પત્ન્યસ્તા માતરશ્ચ હ ॥ ૮.

આ રીતે, હજારો સંખ્યામાં તેજસ્વી અપ્સરાઓ દેવતાઓ અને ઋષિઓની પત્નીઓ તથા માતાઓ છે.

સુગન્ધાશ્ચમ્પવર્ણાશ્ચ સર્વાશ્ચાપ્સરસઃ સમાઃ। સમ્પ્રયોગે તુ કાન્તેન માદ્યન્તિ મદિરાં વિના। તાસામાપ્યાયતે સ્પર્શાદાનન્દશ્ચ વિવર્દ્ધતે ॥ ૮.

બધી અપ્સરાઓ સુગંધિત અને સુંદર રૂપાવાળી છે અને એકબીજાની સમાન છે. પોતાના પ્રિયજન સાથે મળવાથી, દ્રાક્ષરસ વિના જ મસ્ત થઈ જાય છે અને તેમના સ્પર્શથી આનંદ અને સુખ વધે છે.

પર્વતે નારદે પૂર્વં રેતઃ સ્કન્નં પ્રજાપતેઃ। પર્વતસ્તત્ર સંભૂતો નારદશ્ચૈવ તાવુભૌ॥ તયોર્યવીયસી ચૈવ તૃતીયારન્ધતી સ્મૃતા। દેવરુખ્યો સૂર્યજન્મ તસ્મિન્નારદપર્વતૌ॥(પાઠભેદઃ) વિનતાયાસ્તુ પુત્રૌ દ્વાવરુણો ગરુડશ્ચ હ। ષટ્‌ત્રિંશત્તુ સ્વસારશ્ચ યવીયસ્યસ્તુ તાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

પર્વત પર, પહેલાં પ્રજાપતિનું વીર્ય પડ્યું હતું. ત્યાંથી પર્વત અને નારદ જન્મ્યા અને તેમની નાની બહેન અરુંધતી કહેવાય છે. યવીયસીની છત્રીસ દીકરીઓ બહેનો તરીકે જાણીતી છે. વિનતાએ બે પુત્રો, અરુણ અને ગરુડને જન્મ આપ્યો અને એ બહેનો નાની માનવામાં આવે છે.

ગાયત્ર્યાદીનિ ચ્છન્દાંસિ સૌપર્ણેયાશ્ચ પક્ષિણઃ। ઇત્યેવાહાનિ સર્વાણિ દિક્ષુ સન્નિહિતાનિ ચ ॥ ૮.

ગાયત્રી વગેરે છંદો, સૌપર્ણેય પક્ષીઓ અને બધા દિવસો દિશાઓમાં સ્થિર થયેલા છે.

કદ્રૂર્નાગસહસ્રં વૈ ચરા ચરમજીજનત્ । અનેકશિરસાં તેષાં ખેચરાણાં મહાત્મનામ્। બહુધાનામધેયાનાં પ્રાયશસ્તુ નિબોધત ॥ ૮.

કદ્રૂએ હજારો સાપો જન્માવ્યા, ચાલતા અને અચલ, અનેક માથાવાળા, આકાશમાં વિહરતા મહાન આત્માઓ, અનેક નામ ધરાવતા. હવે તેમના મુખ્ય નામો સાંભળો.

તેષાં પ્રધાનનાગાશ્ચ શેષવાસુકિતક્ષકાઃ। સકણીરશ્ચ જમ્ભશ્ચ અઞ્જનો વામનસ્તથા ॥ ૮.

તેમા મુખ્ય નાગો છે: શેષ, વાસુકિ, તક્ષક, સકણીર, જંભ, અંજન અને તેમ જ વામન.

ઐરાવતમહાપઝૌ કમ્બલાશ્વતરાવુભૌ। ઐલપત્રશ્ચ શઙ્ખશ્ચ કર્કોટકધનઞ્જયૌ ॥ ૮.

એમાં એરાવત, મહાપઝ, કમ્બલ, અશ્વતર, ઐલપત્ર, શંખ, કર્કોટક અને ધનંજય છે.

મહાકર્ણો મહાનીલો ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ। કુમારઃ પુષ્પદન્તશ્ચ સુમુખો દુર્મુખસ્તથા ॥ ૮.

મહાકર્ણ, મહાનિલ, ધૃતરાષ્ટ્ર, બલાહક, કુમાર, પુષ્પદંત, સુમુખ અને દુર્મુખ પણ છે.

શિલીમુખો દધિમુખઃ કાલીયઃ શાલિપિણ્ડકઃ । બિન્દુપાદઃ પુણ્ડરીકો નાગશ્ચાપૂરણસ્તથા ॥ ૮.

શિલીમુખ, દધિમુખ, કાળિય, શાલિપિંડક, બિંદુપાદ, પુંડરીક અને નાગ આપૂરણ પણ છે.

કપિલશ્ચામ્બરીષશ્ચ ધૃતપાદશ્ચ કચ્છપઃ । પ્રહ્લાદઃ પઝચિત્રશ્ચ ગન્ધર્વોઽથ નમસ્વિકઃ ॥ ૮.

કપિલ, અંબરીષ, ધૃતપાદ, કચ્છપ, પ્રહલાદ, પઝચિત્ર, ગંધર્વ અને નમસ્વિક છે.

નહુષઃ ખરરોમા ચ મણિરિત્યેવમાદયઃ। કાદ્રવેયા મયા ખ્યાતાઃ ખશાયાંસ્તુ નિબોધત ॥ ૮.

નહુષ, ખરરોમ અને મણિ—આ પ્રસિદ્ધ કાદ્રવેય છે. હવે ખશાઓમાંના નામ સાંભળો.

ખશા વિજજ્ઞે પુત્રૌ દ્વૌ વિશ્રુતૌ પુરુષાદકૌ। જ્યેષ્ઠં પશ્ચિમસઙ્ખ્યાયાં પૂર્વસ્યાં મનુજાસ્તથા ॥ ૮.

ખશાએ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો, જે બંને મનુષ્યોને ખાવાવાળા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા; મોટો પુત્ર પશ્ચિમ વંશમાં અને નાનો પૂર્વના લોકોમાં ગણાય છે.

વિલોહિતં વિકર્ણઞ્ચ પૂર્વં સાઽજનયત્ સુતમ્। ચતુર્ભુજં ચતુષ્પાદં દ્વિમૂર્દ્ધાનં દ્વિધાગતિમ્ ॥ ૮.

પહેલા તેણે વિલોહિત વિકર્ણ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો, જેને ચાર હાથ, ચાર પગ, બે માથાં અને બે રીતે ચાલવાની શક્તિ હતી.

સર્વાઙ્ગકેશં સ્થૂલાઙ્ગં તુઙ્ગનાસં મહોદરમ્। સ્થૂલશીર્ષં મહાકર્ણં મુઞ્જાકેશં મનોરથમ્ ॥ ૮.

તેના શરીર પર બધે વાળ હતા, અંગો ભારે, નાક ઊંચી, પેટ મોટું, માથું મોટું, કાન વિશાળ, વાળ મુંજ ઘાસ જેવા અને મનમાં અનેક ઇચ્છાઓ ભરેલી હતી.

હસ્ત્યોષ્ઠં દીર્ઘજઙ્ઘઞ્ચ અશ્વદંષ્ઠ્રં મહાહનુમ્। રક્તજિહ્વં જટાક્ષઞ્ચ સ્થૂલાસ્યં દીર્ઘનાસિકમ્ ॥ ૮.

એના હોઠ હાથી જેવા, જાંઘો લાંબી, દાંત ઘોડા જેવા, જડબું મોટું, જીભ લાલ, આંખો જટાયુક્ત, મોઢું પહોળું અને નાક લાંબી હતી.

ગુહ્યકં શિતિકર્ણઞ્ચ મહાનન્દં મહામુખમ્। એવંવિધં ખશાપુત્રં વિજજ્ઞે સાઽતિભીષણમ્ ॥ ૮.

તે ગુહ્યક હતો, કાન તીખા, ખૂબ આનંદી અને મોટું મોઢું ધરાવતો હતો; આવી ભયાનક આકારવાળો પુત્ર ખશાને થયો.

તસ્યાનુજં દ્વિતીયન્તુ ખશા ચૈવ વ્યજાયત। ત્રિશીર્ષઞ્ચ ત્રિપાદઞ્ચ ત્રિહસ્તં કૃષ્ણલોચનમ્ ॥ ૮.

પછી ખશાએ બીજાને, એટલે કે નાના ભાઈને જન્મ આપ્યો, જેને ત્રણ માથાં, ત્રણ પગ, ત્રણ હાથ અને કાળી આંખો હતી.

ઊર્દ્ધ્વકેશં હરિચ્છ્મશ્રું શિલાસંહનનં દૃઢમ્ । હ્રસ્વ કાયં સુબાહુઞ્ચ મહાકાયં મહાબલમ્ ॥ ૮.

એના વાળ ઊભા, દાઢી પીળા રંગની, જડબું પથ્થર જેવું મજબૂત, શરીર નાનું, હાથ મજબૂત, કાયાં મોટું અને બળવાન હતો.

આકર્ણદારિતાસ્યઞ્ચ લમ્બભ્રૂં સ્થૂલનાસિકમ્। સ્થૂલોષ્ઠમષ્ટદંષ્ટ્રઞ્ચ દ્વિજિહ્વં શઙ્કુકર્ણકમ્ ॥ ૮.

એના મોઢા કાન સુધી ફાટેલા, ભ્રૂઝૂકાવાળી, નાક પહોળી, હોઠ જાડા, આઠ દાંત, બે જીભ અને શંખ જેવા કાન હતા.

પિઙ્ગલોદ્વૃત્તનયનં જટિલં પિઙ્ગલં તથા। મહાકર્ણં મહોરસ્કં કટિહીનં કૃશોદરમ્। નખિનં લોહિતગ્રીવં સા કનિષ્ઠં પ્રસૂયતે ॥ ૮.

એની આંખો પીળા અને બહાર નીકળેલી, વાળ જટાયુક્ત અને પીળા, કાન મોટા, છાતી પહોળી, કટિ નહોતી, પેટ પાતળું, નખવાળા હાથ અને ગળો લાલ હતો—એવો સૌથી નાનો પુત્ર જન્મ્યો.

સદ્યઃ પ્રસૂયમાત્રૌ તુ વિવૃદ્ધૌ ચ પ્રમાણતઃ। ઉપભોગસમર્થાભ્યાં શરીરાભ્યામુપસ્થિતૌ। સદ્યોજાતવિવૃદ્ધાઙ્ગૌ માતરં પર્યભૂષ્યતામ્ ॥ ૮.

જેમજ જન્મ્યા, એમજ બંને તરત જ મોટા થઈ ગયા અને ભોગ માટે યોગ્ય શરીર ધરાવતા, તેમના અંગો તરત વિકસ્યા અને તેઓ માતાને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.

જ્યાયાંસ્તયોસ્તુ યઃ ક્રૂરો માતરં સોઽભ્યકર્ષત। અબ્રવીન્માતરાયાહિ ભક્ષાર્થે ક્ષુધયાર્દ્દિતઃ ॥ ૮.

બન્નેમાં મોટો અને ક્રૂર પુત્ર પોતાની માતાને પકડીને બોલ્યો: 'માતા, હું ભૂખથી તડપી રહ્યો છું, મને ખાવા દે.'

ન્યષેધયત્ પુનર્હ્યેનં જ્યાયાંસન્તુ કનિષ્ઠકઃ। અબ્રવીત્ સોઽસકૃત્તં વૈ રક્ષેમાં માતરં ખશામ્। બાહુભ્યાં પરિગૃહ્યૈનં માતરં તાં વ્યમોચયત્ ॥ ૮.

પણ નાનાએ વારંવાર મોટા ભાઈને રોક્યો અને કહ્યું: 'આપણે માતા ખશાનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.' એણે ભાઈને હાથથી જકડીને માતાને મુક્ત કરી.