વાયુપુરાણમ્

યશોરાજ્યસુખૈશ્વર્યવિત્તાયુર્ધનકાઙ્ક્ષિભિઃ। સ્તોતવ્યો ભક્તિમાસ્થાય વિદ્યાકામૈશ્ચ યત્નતઃ ।। ૩૦.

જેને યશ, રાજ્ય, સુખ, ધન, દીર્ઘ આયુષ્ય કે સંપત્તિ જોઈએ છે, અથવા જ્ઞાનની ઈચ્છા ધરાવે છે, એએ ભક્તિપૂર્વક અને પ્રયત્નપૂર્વક આ સ્તોત્રનું પઠન કરવું જોઈએ.

વ્યાધિતો દુઃખિતો દીનશ્ચૌરત્રસ્તો ભયાર્દિતઃ। રાજકાર્યનિયુક્તો વા મુચ્યતે મહતો ભયાત્ ।। ૩૦.

જે રોગગ્રસ્ત, દુઃખી, ગરીબ, ચોરનો ડર ધરાવતો કે ભયથી પીડાય છે, અથવા રાજકાર્યમાં વ્યસ્ત છે, તે આ સ્તોત્રના પઠનથી મોટા ભયમાંથી મુક્ત થાય છે.

અનેન ચૈવ દેહેન ગણાનાં સ ગણાધિપઃ। ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય ગણ એવોપપદ્યતે ।। ૩૦.

આ શરીરથી જ એ ગણોના નેતા બને છે; આ લોકમાં સુખ પામે છે અને પછી ગણોમાં જન્મે છે.

ન ચ યક્ષાઃ પિશાચા વા ન નાગા ન વિનાયકાઃ। કુર્યુર્વિઘ્નં ગૃહે તસ્ય યત્ર સંસ્તૂયતે ભવઃ ।। ૩૦.

જે ઘરમાં ભવનું સ્તુતિ કરવામાં આવે છે, ત્યાં યક્ષ, પિશાચ, નાગ કે વિઘ્નહર્તા કોઈપણ વિઘ્ન ઊભું કરતા નથી.

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં નારી સુભક્ત્યા બ્રહ્મચારિણી। પિતૃભિર્ભર્તૃપક્ષાભ્યાં પૂજ્યા ભવતિ દેવવત્ ।। ૩૦.

જે સ્ત્રી શ્રદ્ધાપૂર્વક અને બ્રહ્મચર્યથી આ સ્તોત્ર સાંભળે છે, તે પોતાના પિતૃઓ અને પતિના કુટુંબમાં દેવતાની જેમ પૂજનીય બને છે.

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં સર્વ કીર્ત્તયેદ્વાપ્યભીક્ષ્ણશઃ। તસ્ય સર્વાણિ કાર્યાણિ સિદ્ધિં ગચ્છન્ત્યવિઘ્નતઃ ।। ૩૦.

જે આ સ્તોત્રને સંપૂર્ણ સાંભળે છે કે વારંવાર પઠન કરે છે, તેના બધા કાર્યો અવરોધ વિના સિદ્ધ થાય છે.

મનસા ચિન્તિતં યચ્ચ યચ્ચ વાચાપ્યુદાહૃતમ્। સર્વં સમ્પદ્યતે તસ્ય સ્તવનસ્યાનુકીર્ત્તનાત્ ।। ૩૦.

જે મનમાં વિચારે છે કે વાણીથી ઉચ્ચારે છે, તે બધું આ સ્તોત્રના પુનઃપઠનથી પૂર્ણ થાય છે.

દેવસ્ય સગુહસ્યાથ દેવ્યા નન્દીશ્વરસ્ય તુ। બલિં વિભવતઃ કૃત્વા દમેન નિયમેન ચ ।। ૩૦.

દેવ, સગુહ્ય, દેવી અને નંદીશ્વરનું પોતાની શક્તિ અનુસાર, સંયમ અને નિયમથી પૂજન કરીને—

તતઃ સ યુક્તો ગૃહ્ણીયાન્નામાન્યાશુ યથાક્રમમ્। ઈપ્સિતાન્ લભતેઽત્યર્થં કામાન્ ભોગાંશ્ચ માનવઃ। મૃતશ્ચ સ્વર્ગમાપ્નોતિ સ્ત્રીસહસ્રપરિવૃતઃ ।। ૩૦.

પછી યોગ્ય રીતે તૈયાર થઈ, તે મનુષ્ય ક્રમવાર નામો ગ્રહણ કરે; એ ઇચ્છિત ભોગ અને સુખ ખૂબ જ પામે છે અને મૃત્યુ પછી હજારો સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને સ્વર્ગ પામે છે.

સર્વ કર્મસુ યુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ। પઠન્ દક્ષકૃતં સ્તોત્રં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે। મૃતશ્ચ ગણસાલોક્યં પૂજ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ ।। ૩૦.

જે સર્વ કર્મોમાં લાગેલો હોય કે સર્વ પાપોથી ગ્રસ્ત હોય, તે દક્ષ દ્વારા રચાયેલું સ્તોત્ર પઠન કરીને સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને મૃત્યુ પછી દેવ-દાનવો દ્વારા પૂજિત થઈને ગણલોક પામે છે.

વૃષેવ વિધિયુક્તેન વિમાનેન વિરાજતે। આભૂતસંપ્લવસ્થાયી રુદ્રસ્યાનુચરો ભવેત્ ।। ૩૦.

તે નિયમસર બનેલા રથમાં વાછરડા જેવો તેજસ્વી બને છે અને સૃષ્ટિના અંત સુધી રુદ્રના અનુચર તરીકે રહે છે.

ઇત્યાહ ભગવાન્ વ્યાસઃ પરાશરસુતઃ પ્રભુઃ । નૈતદ્વેદયતે કશ્ચિન્નેદં શ્રાવ્યન્તુ કસ્યચિત્ ।। ૩૦.

આ રીતે પરાશરપુત્ર મહર્ષિ વ્યાસજી બોલ્યા: આ કોઈને જણાવવું નહીં અને કોઈને સાંભળવું પણ નહીં.

શ્રુત્વૈતત્પરમં ગુહ્યં યેઽપિ સ્યુઃ પાપકારિણઃ। વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ રુદ્રલોકમવાપ્નુયુઃ ।। ૩૦.

જે પાપી, વૈશ્ય, સ્ત્રીઓ કે શૂદ્રો પણ આ પરમ ગુપ્ત કથા સાંભળે છે, તેઓ પણ રુદ્રલોક પામે છે.

શ્રાવયેદ્યસ્તુ વિપ્રેભ્યઃ સદા પર્વસુ પર્વસુ। રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ દ્વિજો વૈ નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૦.

જે બ્રાહ્મણોને હંમેશા, દરેક તહેવારે આ કથા સંભળાવે છે, એ દ્વિજ નિશ્ચયે રુદ્રલોક પામે છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

ઇત્યેષા સમનુજ્ઞાતા કથા પાપપ્રણાશિની। યા દક્ષમધિકૃત્યેહ કથા શર્વાદુપાગતા ।। ૩૧.

આ રીતે દક્ષને લગતી, પાપનાશક અને શરવથી પ્રાપ્ત થયેલી કથા કહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી.

પિતૃવંશપ્રસઙ્ગેન કથા હ્યેષા પ્રકીર્તિતા। પિતૄણામાનુપૂર્વ્યેણ દેવાન્ વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ ।। ૩૧.

પિતૃવંશના પ્રસંગે આ કથા વર્ણવાઈ છે; હવે હું પિતૃઓના ક્રમ પ્રમાણે દેવતાઓની વાત આગળ કહીશ.

ત્રેતાયુગમુખે પૂર્વમાસન્ સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે । દેવા યામા ઇતિ ખ્યાતાઃ પૂર્વં યે યજ્ઞસૂનવઃ ।। ૩૧.

ત્રેતાયુગના આરંભે, પૂર્વના સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં, યજ્ઞના પુત્ર તરીકે જાણીતા યમદેવતાઓ હતા.

અજિતા બ્રહ્મણઃ પુત્રા જિતા જિદજિતાશ્ચ યે। પુત્રાઃ સ્વાયમ્ભુવસ્યૈતે શુક્રનામ્ના માનસાઃ ।। ૩૧.

અજિત, જીત અને જિદજિત નામે ઓળખાતા, બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન થયેલા પુત્રો છે. એ બધા સ્વાયંભુવના પુત્રો છે અને તેમને શુક્ર નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

તૃપ્તિમન્તો ગણા હ્યેતે દેવાનાન્તુ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ । છન્દોગાસ્તુ ત્રયસ્ત્રિંશત્સર્વે સ્વાયમ્ભુવસ્ય હ ।। ૩૧.

તૃપ્તિમંતો નામના એ ત્રણ દેવગણ ગણાય છે. અને છંદોગો, કુલ ત્રેતીસ, એ બધા સ્વાયંભુવના જ છે.

યદુર્યયાતિર્દ્વૌ દેવૌ દીધયઃ સ્રવસો મતિઃ। વિભાસશ્ચ ક્રતુશ્ચૈવ પ્રજાતિર્વિશતો દ્યુતિઃ ।। ૩૧.

યદુ અને યયાતિ, આ બે દેવતાઓ; દિધય, શ્રવસ, મતિ, વિભાસ, ક્રતુ, પ્રજાતિ, વિશત અને દ્યુતિ.

વાયસો મઙ્ગલશ્ચૈવ યામા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ। અભિમન્યુરુગ્રદૃષ્ટિઃ સમયોઽથ શુચિશ્રવાઃ। કેવલો વિશ્વરૂપશ્ચ સુપક્ષો મધુપસ્તથા ।। ૩૧.

વાયસ અને મંગળ, અને યમોના બાર નામે ઓળખાતા: અભિમન્યુ, ઉગ્રદૃષ્ટિ, સમય, શુચિશ્રવ, કેવલ, વિશ્વરૂપ, સુપક્ષ અને મધુપ.

તુરીયો નિર્હપુશ્ચૈવ યુક્તો ગ્રાવાજિનસ્તુ તે। યમિનો વિશ્વદેવાદ્યં યવિષ્ઠોઽમૃતવાનપિ ।। ૩૧.

તુરીય, નિર્હપુ, યુક્ત અને ગ્રાવાજિન—આ યમિનો, વિશ્વદેવોમાં અગ્રણીઓ છે; યવિષ્ઠ અને અમૃતવાન પણ છે.

અજિરો વિભુર્વિભાવશ્ચ મૃલિકોઽથ દિદેહકઃ। શ્રુતિશ્રૃણો બૃહચ્છુક્રો દેવા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ ।। ૩૧.

અજીર, વિભુ, વિભાવ, મૃલિક, દિદેહક, શ્રુતિ, શ્રિણ, બૃહત્શુક્ર—આ બાર દેવતાઓ ગણાય છે.

આસન્ સ્વાયમ્ભુવસ્યૈતે અન્તરે સોમપાયિનઃ। ત્વિષિમન્તો ગણા હ્યેતે વીર્યવન્તો મહાબલાઃ ।। ૩૧.

આ બધા સ્વાયંભુવના વંશમાં સોમપાન કરનાર દેવતાઓ હતા; એ બધા તેજસ્વી, બળવાન અને શક્તિશાળી હતા.

તેષામિન્દ્રઃ સદા હ્યાસીદ્વિશ્વભુક્ પ્રથમો વિભુઃ। અસુરા યેતદા તેષામાસન્ દાયાદબાન્ધવાઃ ।। ૩૧.

એમાં ઇન્દ્ર હંમેશા રાજા, સર્વપ્રથમ અને સર્વવ્યાપક હતો; એ સમયે અસુરો તેમનાં બાંધવો અને વારસદાર હતા.

સુપર્ણયક્ષગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ। અષ્ટૌ તે પિતૃભિઃ સાર્દ્ધં નાસત્યા દેવયોનયઃ ।। ૩૧.

સુપર્ણ, યક્ષ, ગંધર્વ, પિશાચ, નાગ અને રાક્ષસ—આ આઠ, પિતૃઓ સાથે મળીને, નાસત્ય નામે દેવયોનિ કહેવાય છે.

સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરેઽતીતાઃ પ્રજાસ્ત્વાસાં સહસ્રશઃ। પ્રભાવરૂપસમ્પન્ના આયુષા ચ બલેન ચ ।। ૩૧.

સ્વાયંભુવના સમયમાં, હજારો જીવ જન્મ્યા, જે તેજ, રૂપ, આયુષ્ય અને બળથી સમૃદ્ધ હતા.

વિસ્તરાદિહ નોચ્યન્તે મા પ્રસઙ્ગો ભવત્વિહ। સ્વાયમ્ભુવો નિસર્ગશ્ચ વિજ્ઞેયઃ સામ્પ્રતં મનુઃ ।। ૩૧.

વિગતો અહીં આપતી નથી, જેથી વાત લાંબી ન થાય; હવે સ્વાયંભુવ અને તેમની સર્જનાની વાત ચાલી રહી છે, એ જાણવું.

અતીતે વર્ત્તમાનેન દૃષ્ટો વૈવસ્વતેન સઃ। પ્રજાભિર્દેવતાભિશ્ચ ઋષિભિઃ પિતૃભિઃ સહ ।। ૩૧.

એ ભૂતકાળને વર્તમાન વૈવસ્વત મનુએ, પ્રજાઓ, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને પિતૃઓ સાથે જોઈ છે.