વાયુપુરાણમ્

પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે દક્ષ સ્તવેનાનેન સુવ્રત। બહુનાત્ર કિમુક્તેન મત્સમીપં ગમિષ્યસિ ।। ૩૦.

હે દક્ષ, તારી આ સુંદર સ્તુતિથી હું બહુ પ્રસન્ન છું; હવે વધુ શું કહેવું? તું મારા સમીપે આવશે.

અથૈનમબ્રવીદ્વાક્યં ત્રૈલોક્યાધિપતિર્ભવઃ। કૃત્વાશ્વાસકરં વાક્યં વાક્યજ્ઞો વાક્યમાહતમ્ ।। ૩૦.

પછી ત્રિલોકના સ્વામી ભવદેવએ તેને આશ્વાસન આપતાં, મીઠા અને સમજદારીભર્યા શબ્દોમાં કહ્યું.

દક્ષ દક્ષ ન કર્ત્તવ્યો મન્યુર્વિઘ્નમિમં પ્રતિ। અહં યજ્ઞહા ન ત્વન્યો દૃશ્યતે તત્પુરા ત્વયા ।। ૩૦.

દક્ષ, દક્ષ, આ અવરોધને લઈને ગુસ્સો ન કર. યજ્ઞનો વિનાશક હું જ છું, બીજો કોઈ નથી, જેમ તું અગાઉ જોઈ ચૂક્યો છે.

ભૂયશ્ચ તં વરમિમં મત્તો ગૃહ્ણીષ્વ સુવ્રત। પ્રસન્નવદનો ભૂત્વા ત્વમેકાગ્રમનાઃ શ્રૃણુ ।। ૩૦.

હે ધીરજવાન, ફરી એકવાર મારાથી આ વર્દાન સ્વીકાર. આનંદિત મનથી અને એકાગ્રતાપૂર્વક મારી વાત સાંભળ.

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ। પ્રજાપતે મત્પ્રસાદાત્ ફલભાગી ભવિષ્યસિ ।। ૩૦.

મારા આશીર્વાદથી તને હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞ અને સો વાજપેય યજ્ઞના ફળ મળશે, હે પ્રજાપતિ.

વેદાન્ ષડઙ્ગાનુદ્ધૃત્ય સાઙ્ખ્યાન્યોગાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ। તપશ્ચ વિપુલં તપ્ત્વા દુશ્ચરં દેવદાનવૈઃ ।। ૩૦.

તમે છ અંગવાળા વેદો, સમગ્ર સાંખ્ય અને યોગશાસ્ત્રો શીખી લીધાં, અને દેવ-દાનવોને પણ મુશ્કેલ લાગે એવા ભારે તપ પણ કર્યા છે.

અર્થૈર્દ્દશાર્દ્ધસંયુક્તૈર્ગૂઢમપ્રાજ્ઞનિર્મ્મિતમ્। વર્ણાશ્રમકૃતૈર્ધર્મૈંર્વિપરીતં ક્વચિત્સમમ્ ।। ૩૦.

દશાંશ અને અર્ધાંશ અર્થો સાથે, અજ્ઞાનીઓએ છુપાવેલા, વર્ણ અને આશ્રમના ધર્મો દ્વારા, ક્યારેક વિરુદ્ધ તો ક્યારેક સમાન રીતે રચાયેલા છે.

શ્રુત્યર્થૈરધ્યવસિતં પશુપાશવિમોક્ષણમ્। સર્વેષામાશ્રમાણાન્તુ મયા પાશુપતં વ્રતમ્। ઉત્પાદિતં શુભં દક્ષ સર્વપાપવિમોક્ષણમ્ ।। ૩૦.

શાસ્ત્રોના અર્થથી સ્થિર થયેલું, જીવાત્માની બંધનમુક્તિ માટે, સર્વ આશ્રમ માટે મેં પાશુપત વ્રત સ્થાપ્યું છે, દક્ષ, જે શુભ અને સર્વ પાપોથી મુક્તિ આપનારું છે.

અસ્ય ચીર્ણસ્ય યત્સમ્યક્ ફલં ભવતિ પુષ્કલમ્। તદસ્તુ તે મહાભાગ માનસસ્ત્યજ્યતાં જ્વરઃ ।। ૩૦.

આ વ્રતને યોગ્ય રીતે પાળવાથી જે વિશાળ ફળ મળે છે, તે બધું તને મળે, હે ભાગ્યશાળી; હવે તું મનનો દુઃખ છોડ દે.

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ સપત્નીકઃ સહાનુગઃ। અદર્શનમનુપ્રાપ્તો દક્ષસ્યામિતવિક્રમઃ ।। ૩૦.

આ રીતે કહ્યા પછી મહાદેવ, પોતાની પત્ની અને અનુયાયીઓ સાથે, અદૃશ્ય થઈ ગયા અને દક્ષની નજરે દેખાયા નહીં.

અવાપ્ય ચ તદા ભાગં યથોક્તં બ્રહ્મણા ભવઃ। જ્વરઞ્ચ સર્વધર્મજ્ઞો બહુધા વ્યભજત્તદા। શાન્ત્યર્થં સર્વભૂતાનાં શ્રૃણુધ્વં તત્ર વૈ દ્વિજાઃ ।। ૩૦.

પછી ભવદેવએ, જેમ બ્રહ્માએ કહ્યું તેમ ભાગ લીધો અને સર્વ ધર્મ જાણનારા એ જ્વરને અનેક રીતે વહેંચી દીધો, જેથી સર્વ જીવોને શાંતિ મળે. હે દ્વિજો, આ વાત ધ્યાનથી સાંભળો.

શીર્ષાભિતાપો નાગાનાં પર્વતાનાં શિલારુજઃ। અપાન્તુ નાલિકાં વિદ્યાન્નિર્મોકમ્ભુજગેષ્વપિ ।। ૩૦.

સર્પોમાં માથાનો દુઃખાવો, પર્વતોમાં શિલાનો દુઃખ, પાણીમાં અને સાપોમાં નાળિકાનું દુઃખ પણ જ્વર કહેવાય છે.

શૌરકઃ સૌરભેયાણામૂષરઃ પૃથિવીતલે । ઇભા નામપિ ધર્મજ્ઞ દૃષ્ટિપ્રત્યવરોધનમ્ ।। ૩૦.

સૌરભેયોમાં શૌરક, ધરતી પર ઊષર, અને હાથીઓમાં નજર બંધાવાનું દુઃખ, હે ધર્મજ્ઞ, એ જ્વર કહેવાય છે.

રન્ધ્રોદ્ભૂતં તથાશ્વાનાં શિખોદ્ભેદશ્ચ બર્હિણામ્। નેત્રરોગઃ કોકિલાનાં જ્વરઃ પ્રોક્તો મહાત્મભિઃ ।। ૩૦.

ઘોડાઓમાં રંધ્રથી થતો દુઃખ, મોરોમાં શિખા ફાટવી, કોયલોમાં આંખનો રોગ — મહાત્માઓએ આ બધું જ્વર ગણ્યું છે.

અજાનાં પિત્તભેદશ્ચ સર્વેષામિતિ નઃ શ્રુતમ્। શુકાનામપિ સર્વેષાં હિમિકા પ્રોચ્યતે જ્વરઃ। શાર્દૂલેષ્વપિ વૈ વિપ્રાઃ શ્રમો જ્વર ઇહોચ્યતે ।। ૩૦.

બકરાઓમાં પિત્ત ફાટવું, બધા શુકોમાં ઠંડી લાગવી, અને વાઘોમાં થાક આવવો — આ બધું જ્વર કહેવાય છે, હે વિદ્વાનો.

માનુષેષુ તુ સર્વજ્ઞ જ્વરો નામૈષ કીર્તિતઃ। મરણે જન્મનિ તથા મધ્યે ચ વિશતે સદા ।। ૩૦.

માણસોમાં, હે સર્વજ્ઞ, આ જ્વર એવું નામ ધરાવે છે; જે જન્મ, મૃત્યુ અને જીવનના મધ્યમાં પણ પ્રવેશ કરે છે.

એતન્માહેશ્વરં તેજૌ જ્વરો નામ સુદારુણઃ। નમસ્યશ્ચૈવ માન્યશ્ચ સર્વપ્રાણિભિરીશ્વરઃ ।। ૩૦.

આ મહેશ્વર નામે ભયાનક જ્વર છે, જે સર્વ પ્રાણીઓએ પૂજવું અને માનવું જોઈએ, કારણ કે એ સ્વામી છે.

ઇમાં જ્વરોત્પત્તિમદીનમાનસઃ પઠેત્સદા યઃ સુસમાહિતો નરઃ । વિમુક્તરોગઃ સ નરો મુદા યુતો લભેત કામાન્ સ યથામનીષિતાન્ ।। ૩૦.

જે માણસ નમ્ર મનથી અને એકાગ્રતાપૂર્વક આ જ્વર ઉત્પત્તિની કથા વાંચે છે, તે રોગમુક્ત અને આનંદથી ભરપૂર થઈ, ઇચ્છિત ફળ પામે છે.

દક્ષપ્રોક્તં સ્તવઞ્ચાપિ કીર્ત્તયેદ્યઃ શ્રૃણોતિ વા। નાશુભં પ્રાપ્નુયાત્ કિઞ્ચિદ્દીર્ઘઞ્ચાયુરવાપ્નુયાત્ ।। ૩૦.

જે દક્ષે કહ્યું તે સ્તુતિ ગાય છે અથવા સાંભળે છે, તેને ક્યારેય અશુભ નથી મળતું અને તે લાંબું આયુષ્ય પામે છે.

યથા સર્વેષુ દેવેષુ વરિષ્ઠો યોગવાન્ હરઃ। તથા સ્તવો વરિષ્ઠોઽયં સ્તવાનાં બ્રહ્મનિર્મિતઃ ।। ૩૦.

જેમ બધા દેવોમાં યોગથી યુક્ત મહાદેવ સર્વોત્તમ છે, તેમ બ્રહ્માજીએ રચેલો આ સ્તોત્ર પણ બધા સ્તોત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

યશોરાજ્યસુખૈશ્વર્યવિત્તાયુર્ધનકાઙ્ક્ષિભિઃ। સ્તોતવ્યો ભક્તિમાસ્થાય વિદ્યાકામૈશ્ચ યત્નતઃ ।। ૩૦.

જેને યશ, રાજ્ય, સુખ, ધન, દીર્ઘ આયુષ્ય કે સંપત્તિ જોઈએ છે, અથવા જ્ઞાનની ઈચ્છા ધરાવે છે, એએ ભક્તિપૂર્વક અને પ્રયત્નપૂર્વક આ સ્તોત્રનું પઠન કરવું જોઈએ.

વ્યાધિતો દુઃખિતો દીનશ્ચૌરત્રસ્તો ભયાર્દિતઃ। રાજકાર્યનિયુક્તો વા મુચ્યતે મહતો ભયાત્ ।। ૩૦.

જે રોગગ્રસ્ત, દુઃખી, ગરીબ, ચોરનો ડર ધરાવતો કે ભયથી પીડાય છે, અથવા રાજકાર્યમાં વ્યસ્ત છે, તે આ સ્તોત્રના પઠનથી મોટા ભયમાંથી મુક્ત થાય છે.

અનેન ચૈવ દેહેન ગણાનાં સ ગણાધિપઃ। ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય ગણ એવોપપદ્યતે ।। ૩૦.

આ શરીરથી જ એ ગણોના નેતા બને છે; આ લોકમાં સુખ પામે છે અને પછી ગણોમાં જન્મે છે.

ન ચ યક્ષાઃ પિશાચા વા ન નાગા ન વિનાયકાઃ। કુર્યુર્વિઘ્નં ગૃહે તસ્ય યત્ર સંસ્તૂયતે ભવઃ ।। ૩૦.

જે ઘરમાં ભવનું સ્તુતિ કરવામાં આવે છે, ત્યાં યક્ષ, પિશાચ, નાગ કે વિઘ્નહર્તા કોઈપણ વિઘ્ન ઊભું કરતા નથી.

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં નારી સુભક્ત્યા બ્રહ્મચારિણી। પિતૃભિર્ભર્તૃપક્ષાભ્યાં પૂજ્યા ભવતિ દેવવત્ ।। ૩૦.

જે સ્ત્રી શ્રદ્ધાપૂર્વક અને બ્રહ્મચર્યથી આ સ્તોત્ર સાંભળે છે, તે પોતાના પિતૃઓ અને પતિના કુટુંબમાં દેવતાની જેમ પૂજનીય બને છે.

શ્રૃણુયાદ્વા ઇદં સર્વ કીર્ત્તયેદ્વાપ્યભીક્ષ્ણશઃ। તસ્ય સર્વાણિ કાર્યાણિ સિદ્ધિં ગચ્છન્ત્યવિઘ્નતઃ ।। ૩૦.

જે આ સ્તોત્રને સંપૂર્ણ સાંભળે છે કે વારંવાર પઠન કરે છે, તેના બધા કાર્યો અવરોધ વિના સિદ્ધ થાય છે.

મનસા ચિન્તિતં યચ્ચ યચ્ચ વાચાપ્યુદાહૃતમ્। સર્વં સમ્પદ્યતે તસ્ય સ્તવનસ્યાનુકીર્ત્તનાત્ ।। ૩૦.

જે મનમાં વિચારે છે કે વાણીથી ઉચ્ચારે છે, તે બધું આ સ્તોત્રના પુનઃપઠનથી પૂર્ણ થાય છે.

દેવસ્ય સગુહસ્યાથ દેવ્યા નન્દીશ્વરસ્ય તુ। બલિં વિભવતઃ કૃત્વા દમેન નિયમેન ચ ।। ૩૦.

દેવ, સગુહ્ય, દેવી અને નંદીશ્વરનું પોતાની શક્તિ અનુસાર, સંયમ અને નિયમથી પૂજન કરીને—

તતઃ સ યુક્તો ગૃહ્ણીયાન્નામાન્યાશુ યથાક્રમમ્। ઈપ્સિતાન્ લભતેઽત્યર્થં કામાન્ ભોગાંશ્ચ માનવઃ। મૃતશ્ચ સ્વર્ગમાપ્નોતિ સ્ત્રીસહસ્રપરિવૃતઃ ।। ૩૦.

પછી યોગ્ય રીતે તૈયાર થઈ, તે મનુષ્ય ક્રમવાર નામો ગ્રહણ કરે; એ ઇચ્છિત ભોગ અને સુખ ખૂબ જ પામે છે અને મૃત્યુ પછી હજારો સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને સ્વર્ગ પામે છે.