વાયુપુરાણમ્

લોહિતાઙ્ગો ગદી દંષ્ટ્રી મહાવક્ત્રો મહોદરઃ। સુચિરોમા હરિચ્છ્મશ્રુરૂર્દ્ધ્વકેશસ્ત્રિલોચનઃ ।। ૩૦.

લાલ શરીરવાળા, ગદા ધારણ કરનાર, દાંતવાળા, વિશાળ મુખવાળા, મોટું પેટ ધરાવનાર; સુંદર વાળ, લીલો દાઢી, ઊભા વાળ અને ત્રિનેત્ર — એ તમારું સ્વરૂપ છે.

ગીતવાદિત્રનૃત્યાઙ્ગો ગીતવાદનકપ્રિયઃ। મત્સ્યો જલી જલો જલ્ય જવઃ કાલઃ કલી કલઃ ।। ૩૦.

ગીત, વાદ્ય અને નૃત્યના અંગો, ગીત-વાદ્યપ્રેમી, માછલી, જલચર, પાણી, જળમય, ઝડપી, સમય, કળી અને કાલ — તમે જ છો.

વિકાલશ્ચ સુકાલશ્ચ દુષ્કાલઃ કલનાશનઃ। મૃત્યુશ્ચૈવ ક્ષયોઽન્તશ્ચ ક્ષમાપાયકરો હરઃ ।। ૩૦.

અશુભ સમય, શુભ સમય, દુઃખદ સમય, સમયનો નાશક, મૃત્યુ, ક્ષય, અંત અને ધરતીના દુઃખ દૂર કરનાર તમે જ છો.

સંવર્ત્તકોઽન્તકશ્ચૈવ સંવર્ત્તકબલાહકૌ। ઘટો ઘટીકો ઘણ્ટીકો ચૂડાલોલબલો બલમ્ ।। ૩૦.

સંવર્તક, અંતક, સંવર્તક મેઘ, માટલી, નાની માટલી, ઘંટડી, શિખર, રમૂજી અને બળ — એ બધું તમે જ છો.

બ્રહ્મકાલોઽગ્નિવક્ત્રશ્ચ દણ્ડી મુણ્ડી ચ દણ્ડધૃક્। ચતુર્યુગશ્ચતુર્વેદશ્ચતુર્હોત્રશ્ચતુષ્પથઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્માનો સમય, અગ્નિમુખ, દંડધારી, મુંડમાળાવાળા, દંડ પકડીને ચાલનાર; ચારે યુગ, ચાર વેદ, ચાર યજમાન અને ચાર માર્ગ — એ બધું તમે જ છો.

ચતુરા શ્રમવેત્તા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરશ્ચ હ। ક્ષરાક્ષરપ્રિયો ધૂર્ત્તોઽગણ્યોઽગણ્યગણાધિપઃ ।। ૩૦.

ચાર પ્રકારની મહેનત જાણનારી, ચાર વર્ણની રચયિતા, નાશવંત અને અવિનાશી બંને વસ્તુઓને ગમતી, ચાલાક, ગણતરીથી બહાર અને અનગણ્ય લોકોની આગેવાન છે.

રુદ્રાક્ષમાલ્યામ્બરધરો ગિરિકો ગિરિકપ્રિયઃ। શિલ્પીશઃ શિલ્પિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પપ્રવર્ત્તકઃ ।। ૩૦.

રુદ્રાક્ષની માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરનારી, પર્વત પર જન્મેલી અને પર્વતને પ્રિય, કળાકારોની સ્વામી, શ્રેષ્ઠ શિલ્પી અને સર્વ કળાઓની પ્રેરક છે.

ભગનેત્રાન્તકશ્ચન્દ્રઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ। ગૂઢાવર્ત્તશ્ચ ગૂઢશ્ચ ગૂઢપ્રતિનિષેવિતા ।। ૩૦.

ભગાનું નેત્ર નાશ કરનાર, ચંદ્ર, પૂષણના દાંત તોડનાર, ગુપ્ત રીતે ફરનાર, છુપાયેલી અને ગુપ્ત લોકોને આરાધ્ય છે.

તરણસ્તા રકશ્ચૈવ સર્વભૂતસુતારણઃ। ધાતા વિધાતા સત્વાનાં નિધાતા ધારણો ધરઃ ।। ૩૦.

સૂર્ય, રક્ષક અને સર્વ જીવોને પાર ઉતારનાર, પોષક, જીવોની સર્જક, સ્થાપક, આધાર અને ધારક છે.

તપો બ્રહ્મ ચ સત્યઞ્ચ બ્રહ્મચર્યમથાર્જવમ્ । ભૂતાત્મા ભૂતકૃદ્ભૂતો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ ।। ૩૦.

તપ, બ્રહ્મ, સત્ય, બ્રહ્મચર્ય અને સીધાશીલા, સર્વ જીવોમાં આત્મા, જીવોના સર્જક, સ્વયં જીવ, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનો મૂળ છે.

ભૂર્ભુવઃસ્વરિતશ્ચૈવ તથોત્પત્તિર્મહેશ્વરઃ। ઈશાનો વીક્ષણઃ શાન્તો દુર્દાન્તો દન્તનાશનઃ ।। ૩૦.

ભૂ, ભુવઃ અને સ્વરરૂપ, તેમ જ તેમનો ઉત્પન્ન કરનાર મહાદેવ, ઈશાન, દર્શક, શાંત, અપ્રતિહત અને દાંતનો નાશક છે.

બ્રહ્માવર્ત્ત સુરાવર્ત્ત કામાવર્ત્ત નમોઽસ્તુ તે। કામબિમ્બનિહર્ત્તા ચ કર્ણિકારરજઃપ્રિયઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્મનો ચક્ર, દેવોનો ચક્ર અને કામનો ચક્ર છે—તમને વંદન; કામના પ્રતિબિંબનો નાશક અને કર્ણિકારના પરાગને પ્રિય છે.

મુખચન્દ્રો ભીમમુખઃ સુમુખો દુર્મુખો મુખઃ। ચતુર્મુખો બહુમુખો રણે હ્યભિમુખઃ સદા ।। ૩૦.

ચંદ્રમુખી, ભયાનક મુખવાળી, સુંદર મુખવાળી, વિકૃત મુખવાળી અને માત્ર મુખરૂપ, ચતુરમુખી, અનેક મુખવાળી અને યુદ્ધમાં હંમેશા શત્રુ સામે રહે છે.

હિરણ્યગર્ભઃ શકુનિર્મહોદધિઃ પરો વિરાટ્ । અધર્મહા મહાદણ્ડો દણ્ડધારો રણપ્રિયઃ ।। ૩૦.

સ્વર્ણગર્ભ, પક્ષી, મહાસાગર, સર્વોચ્ચ અને વિશાળરૂપ, અધર્મનો નાશક, મહાદંડ, દંડ ધારણ કરનાર અને યુદ્ધપ્રેમી છે.

ગોતમોગોપ્રતારશ્ચ ગોવૃષેશ્ચરવાહનઃ। ધર્મકૃદ્ધર્મસ્રષ્ટા ચ ધર્મો ધર્મવિદુત્તમઃ ।। ૩૦.

ગૌતમ, ગાયોનો રક્ષક, વૃષભના સ્વામી અને ગાયો સાથે ફરનાર, ધર્મનો સર્જક, ધર્મનો આરંભક, ધર્મ સ્વયં અને શ્રેષ્ઠ ધર્મજ્ઞ છે.

ત્રૈલોક્યગોપ્તા ગોવિન્દો માનદો માન એવ ચ। તિષ્ઠન્ સ્થિરશ્ચ સ્થાણુશ્ચ નિષ્કમ્પઃ કમ્પ એવ ચ ।। ૩૦.

ત્રણે લોકનો રક્ષક, ગોવિંદ, માન આપનાર અને માન સ્વયં, સ્થિર, અડગ, સ્થાણુ, અચળ અને ક્યારેક ડોલનારો છે.

દુર્વારણો દુર્વિષદો દુઃસહો દુરતિક્રમઃ। દુર્દ્ધરો દુષ્પ્રકમ્પશ્ચ દુર્વિદો દુર્જ્જયો જયઃ ।। ૩૦.

જેનુ સંયમ કરવું મુશ્કેલ, ઝેર આપવું અઘરું, સહન કરવું કઠિન, પાર પાડી શકાય નહિ, ઉઠાવી શકાય નહિ, હલાવી શકાય નહિ, સમજવી મુશ્કેલ, જીતવી અશક્ય અને વિજયી છે.

શશઃ શશાઙ્કઃ શમનઃ શીતોષ્ણં દુર્જરાઽથ તૃટ્। આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ વ્યાધિહા વ્યાધિગશ્ચ હ ।। ૩૦.

શશક, ચંદ્ર, શમક, ઠંડી-ગરમી, પચાવવું અઘરું અને તરસ, દુઃખો અને રોગો, રોગનો નાશક અને રોગમાં રહેનારો છે.

સહ્યો યજ્ઞો મૃગા વ્યાધા વ્યાધીનામાકરોઽકરઃ । શિખણ્ડી પુણ્ડરીકાક્ષઃ પુણ્ડરીકાવલોકનઃ ।। ૩૦.

સહનશીલ, યજ્ઞ, હરણ, શિકારી, રોગનો આધાર અને અનાધાર, શિખાવાળો, કમળને દ્રષ્ટિ આપનાર અને કમળને નિહાળનાર છે.

દણ્ડધરઃ સદણ્ડશ્ચ દણ્ડમુણ્ડવિભૂષિતઃ। વિષપોઽમૃતપશ્ચૈવ સુરાપઃ ક્ષીરસોમપઃ ।। ૩૦.

દંડ ધારણ કરનાર, હંમેશા દંડ સાથે, મુંડિત શિર્ષથી શોભાયમાન, ઝેર પીવનારો, અમૃત પીવનારો, સુરા પીવનારો અને દૂધ તથા સોમ પીવનારો છે.

મધુપશ્ચાજ્યપશ્ચૈવ સર્વપશ્ચ મહાબલઃ। વૃષાશ્વવાહ્યો વૃષભસ્તથા વૃષભલોચનઃ ।। ૩૦.

મધ પીવનારો, ઘી પીવનારો અને સર્વ પદાર્થ પીવનારો, મહાબળશાળી, વૃષભ અને ઘોડા પર સવાર, વૃષભ અને વૃષભને આંખવાળો છે.

વૃષભશ્ચૈવ વિખ્યાતો લોકાનાં લોકસત્કૃતઃ। ચન્દ્રાદિત્યૌ ચક્ષુષી તે હૃદયઞ્ચ પિતામહઃ। અગ્નિરાપસ્તથા દેવો ધર્મકર્મપ્રસાધિતઃ ।। ૩૦.

વિખ્યાત વૃષભ, સર્વ લોકોથી સન્માનિત, ચંદ્ર અને સૂર્ય તમારી આંખો છે, હૃદય પિતામહ છે, અગ્નિ, જળ અને ધર્મથી સ્થાપિત દેવ છે.

ન બ્રહ્મા ન ચ ગોવિન્દઃ પુરાણઋષયો ન ચ। માહાત્મ્યં વેદિતું શક્તા યાથાતથ્યેન તે શિવ ।। ૩૦.

ન તો બ્રહ્મા, ન ગોવિંદ, ન તો પ્રાચીન ઋષિઓ, કોઈ પણ તમારી મહિમાને સાચી રીતે જાણી શકે તેમ નથી, હે શિવ.

યા મૂર્ત્તયઃ સુસૂક્ષ્માસ્તે ન મહ્યં યાન્તિ દર્શનમ્। તાભિર્ણાં સતતં રક્ષ પિતા પુત્રમિવૌરસમ્ ।। ૩૦.

જે રૂપો અત્યંત સૂક્ષ્મ છે અને મને દેખાતા નથી, એ રૂપોથી તું હંમેશા મારી રક્ષા કર, જેમ પિતા પોતાના પુત્રની કરે છે.

રક્ષ માં રક્ષણીયોઽહં તવાનઘ નમોઽસ્તુ તે ૩૦.

હે નિર્દોષ, મારી રક્ષા કર, હું તારી રક્ષાનો અધિકારી છું; તને વંદન છે.

યઃ સહસ્રાણ્યનેકાનિ પુંસામાહૃત્ય દુર્દ્દશઃ। તિષ્ઠત્યેકઃ સમુદ્રાન્તે સ મે ગોપ્તાસ્તુ નિત્યશઃ ।। ૩૦.

જે સહસ્રો માણસોને પકડીને, એકલો જ દરિયાના કિનારે ઊભો રહે છે—એ હંમેશા મારી રક્ષા કરે.

યં વિનિદ્રા જિતશ્વાસાઃ સત્ત્વસ્થાઃ સમદર્શિનઃ। જ્યોતિઃ પશ્યન્તિ યુઞ્જાનાસ્તસ્મૈ યોગાત્મને નમઃ ।। ૩૦.

જે લોકો જાગતા રહે છે, શ્વાસ પર જીત મેળવી છે, સત્વમાં સ્થિર છે અને સર્વેમાં સમાનતા જુએ છે—યોગ સાધનામાં એ જે પ્રકાશ જુએ છે, એ યોગમય આત્માને વંદન છે.

સમ્ભક્ષ્ય સર્વ ભૂતાનિ યુગાન્તે સમુપસ્થિતે। યઃ શેતે જલમધ્યસ્થસ્તં પ્રપદ્યેઽપ્સુશાયિનમ્ ।। ૩૦.

યુગના અંતે, સર્વે જીવોને ગ્રહણ કરીને, જે પાણીની વચ્ચે સુવે છે—એ જળશયી પાસે હું શરણાગત થાઉં છું.

પ્રવિશ્ય વદને રાહોર્યઃ સોમં ગ્રસતે નિશિ । ગ્રસત્યર્કઞ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભુત્વા સોમાગ્નિરેવ ચ ।। ૩૦.

જે રાત્રે રાહુના મોઢામાં પ્રવેશી ચંદ્રને ગળી જાય છે—સ્વર્ભાનુ ચંદ્ર અને અગ્નિ બનીને સૂર્યને પણ ગળી જાય છે.