વાયુપુરાણમ્

ત્વં ગદી ત્વં શરી ચાપિ ખટ્વાઙ્ગી ઝર્ઝરી તથા । છેત્તા ભેત્તા પ્રહર્ત્તા ચ ત્વં નેતાપ્યન્તકો મતઃ ।। ૩૦.

તમે ગદા, બાણ, ખડગ, ઢોલ, કાપનાર, ફોડનાર, મારનાર અને નેતા તથા અંત લાવનાર પણ છો.

દશલક્ષણસંયુક્તો ધર્મોઽર્થઃ કામ એવ । ઇન્દ્રઃ સમુદ્રાઃ સરિતઃ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ ।। ૩૦.

દસ ગુણોથી યુક્ત ધર્મ, સંપત્તિ, ઇચ્છા, ઇન્દ્ર, સમુદ્રો, નદીઓ, તળાવો અને સરોવર — બધું તમે જ છો.

લતાવલ્લી તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ। દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ ।। ૩૦.

લતાવલ્લી, ઘાસ, ઔષધિઓ, પશુ, જંગલી પ્રાણી, પક્ષીઓ, પદાર્થો, કર્મો, ગુણો, સમય, ફૂલો અને ફળો — બધું તમારું સ્વરૂપ છે.

આદિશ્વાન્તશ્ચ મધ્યશ્ચ ગાયત્ર્યોઙ્કાર એવ ચ। હરિતો લોહિતઃ કૃષ્ણો નીલઃ પીતસ્તથારુણઃ ।। ૩૦.

આરંભ, અંત અને મધ્ય; ગાયત્રી, ઓમકાર; લીલો, લાલ, કાળો, વાદળી, પીળો અને લાલચટ્ટ—all તમે જ છો.

કદ્રુશ્ચ કપિલશ્ચૈવ કપોતો મેચકસ્તથા। સુવર્ણરેતા વિખ્યાતઃ સુવર્ણ શ્ચાપ્યતો મતઃ ।। ૩૦.

કદ્રુ, કપિલ, કપોત, મેચક, પ્રસિદ્ધ સુવર્ણરેત અને સુવર્ણ — એ બધું તમે જ છો.

સુવર્ણનામા ચ તથા સુવર્ણપ્રિય એવ ચ। ત્વમિન્દ્રોઽથ યમશ્ચૈવ વરુણો ધનદોઽનલઃ ।। ૩૦.

સુવર્ણનામા અને સુવર્ણપ્રિય પણ તમે જ છો; તમે ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, કુબેર અને અગ્નિ છો.

ઉત્ફુલ્લશ્ચિત્રભાનુશ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભાનુરેવ ચ। હોત્રં હોતા ચ હોમસ્ત્વં હુતઞ્ચ પ્રહુતં પ્રભુઃ ।। ૩૦.

ઉદ્ભિન્ન, રંગબેરંગી, તેજસ્વી; સ્વર્ભાનુ અને ભાનુ; હવન, યજમાન, યજ્ઞ, હોદાન, શ્રેષ્ઠ હવન અને સ્વામી — તમે જ છો.

સુપર્ણઞ્ચ તથા બ્રહ્મ યજુષાં શતરુદ્રિયમ્। પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાઞ્ચ મઙ્ગલમ્ ।। ૩૦.

સુપર્ણ, બ્રહ્મા, યજુરવેદ, શતરુદ્ર; પવિત્રોમાં પવિત્ર અને શુભમાં શ્રેષ્ઠ તમે જ છો.

ગિરિઃ સ્તોકસ્તથા વૃક્ષો જીવઃ પુદ્ગલ એવ ચ। સત્ત્વં ત્વઞ્ચ રજસ્ત્વઞ્ચ તમશ્ચ પ્રજનં તથા ।। ૩૦.

પર્વત, ટેકરી, વૃક્ષ, જીવ, વ્યક્તિ; સત્વ, રજ, તમસ અને ઉત્પત્તિ પણ તમે જ છો.

પ્રાણોઽપાનઃ સામાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ। ઉન્મેષશ્ચૈવ મેષશ્ચ તથા જૃમ્ભિતમેવ ચ ।। ૩૦.

પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન, વ્યાન; આંખ ઉઘાડવી, મેષ અને જંભાઈ — એ બધું તમે જ છો.

લોહિતાઙ્ગો ગદી દંષ્ટ્રી મહાવક્ત્રો મહોદરઃ। સુચિરોમા હરિચ્છ્મશ્રુરૂર્દ્ધ્વકેશસ્ત્રિલોચનઃ ।। ૩૦.

લાલ શરીરવાળા, ગદા ધારણ કરનાર, દાંતવાળા, વિશાળ મુખવાળા, મોટું પેટ ધરાવનાર; સુંદર વાળ, લીલો દાઢી, ઊભા વાળ અને ત્રિનેત્ર — એ તમારું સ્વરૂપ છે.

ગીતવાદિત્રનૃત્યાઙ્ગો ગીતવાદનકપ્રિયઃ। મત્સ્યો જલી જલો જલ્ય જવઃ કાલઃ કલી કલઃ ।। ૩૦.

ગીત, વાદ્ય અને નૃત્યના અંગો, ગીત-વાદ્યપ્રેમી, માછલી, જલચર, પાણી, જળમય, ઝડપી, સમય, કળી અને કાલ — તમે જ છો.

વિકાલશ્ચ સુકાલશ્ચ દુષ્કાલઃ કલનાશનઃ। મૃત્યુશ્ચૈવ ક્ષયોઽન્તશ્ચ ક્ષમાપાયકરો હરઃ ।। ૩૦.

અશુભ સમય, શુભ સમય, દુઃખદ સમય, સમયનો નાશક, મૃત્યુ, ક્ષય, અંત અને ધરતીના દુઃખ દૂર કરનાર તમે જ છો.

સંવર્ત્તકોઽન્તકશ્ચૈવ સંવર્ત્તકબલાહકૌ। ઘટો ઘટીકો ઘણ્ટીકો ચૂડાલોલબલો બલમ્ ।। ૩૦.

સંવર્તક, અંતક, સંવર્તક મેઘ, માટલી, નાની માટલી, ઘંટડી, શિખર, રમૂજી અને બળ — એ બધું તમે જ છો.

બ્રહ્મકાલોઽગ્નિવક્ત્રશ્ચ દણ્ડી મુણ્ડી ચ દણ્ડધૃક્। ચતુર્યુગશ્ચતુર્વેદશ્ચતુર્હોત્રશ્ચતુષ્પથઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્માનો સમય, અગ્નિમુખ, દંડધારી, મુંડમાળાવાળા, દંડ પકડીને ચાલનાર; ચારે યુગ, ચાર વેદ, ચાર યજમાન અને ચાર માર્ગ — એ બધું તમે જ છો.

ચતુરા શ્રમવેત્તા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરશ્ચ હ। ક્ષરાક્ષરપ્રિયો ધૂર્ત્તોઽગણ્યોઽગણ્યગણાધિપઃ ।। ૩૦.

ચાર પ્રકારની મહેનત જાણનારી, ચાર વર્ણની રચયિતા, નાશવંત અને અવિનાશી બંને વસ્તુઓને ગમતી, ચાલાક, ગણતરીથી બહાર અને અનગણ્ય લોકોની આગેવાન છે.

રુદ્રાક્ષમાલ્યામ્બરધરો ગિરિકો ગિરિકપ્રિયઃ। શિલ્પીશઃ શિલ્પિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પપ્રવર્ત્તકઃ ।। ૩૦.

રુદ્રાક્ષની માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરનારી, પર્વત પર જન્મેલી અને પર્વતને પ્રિય, કળાકારોની સ્વામી, શ્રેષ્ઠ શિલ્પી અને સર્વ કળાઓની પ્રેરક છે.

ભગનેત્રાન્તકશ્ચન્દ્રઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ। ગૂઢાવર્ત્તશ્ચ ગૂઢશ્ચ ગૂઢપ્રતિનિષેવિતા ।। ૩૦.

ભગાનું નેત્ર નાશ કરનાર, ચંદ્ર, પૂષણના દાંત તોડનાર, ગુપ્ત રીતે ફરનાર, છુપાયેલી અને ગુપ્ત લોકોને આરાધ્ય છે.

તરણસ્તા રકશ્ચૈવ સર્વભૂતસુતારણઃ। ધાતા વિધાતા સત્વાનાં નિધાતા ધારણો ધરઃ ।। ૩૦.

સૂર્ય, રક્ષક અને સર્વ જીવોને પાર ઉતારનાર, પોષક, જીવોની સર્જક, સ્થાપક, આધાર અને ધારક છે.

તપો બ્રહ્મ ચ સત્યઞ્ચ બ્રહ્મચર્યમથાર્જવમ્ । ભૂતાત્મા ભૂતકૃદ્ભૂતો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ ।। ૩૦.

તપ, બ્રહ્મ, સત્ય, બ્રહ્મચર્ય અને સીધાશીલા, સર્વ જીવોમાં આત્મા, જીવોના સર્જક, સ્વયં જીવ, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનો મૂળ છે.

ભૂર્ભુવઃસ્વરિતશ્ચૈવ તથોત્પત્તિર્મહેશ્વરઃ। ઈશાનો વીક્ષણઃ શાન્તો દુર્દાન્તો દન્તનાશનઃ ।। ૩૦.

ભૂ, ભુવઃ અને સ્વરરૂપ, તેમ જ તેમનો ઉત્પન્ન કરનાર મહાદેવ, ઈશાન, દર્શક, શાંત, અપ્રતિહત અને દાંતનો નાશક છે.

બ્રહ્માવર્ત્ત સુરાવર્ત્ત કામાવર્ત્ત નમોઽસ્તુ તે। કામબિમ્બનિહર્ત્તા ચ કર્ણિકારરજઃપ્રિયઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્મનો ચક્ર, દેવોનો ચક્ર અને કામનો ચક્ર છે—તમને વંદન; કામના પ્રતિબિંબનો નાશક અને કર્ણિકારના પરાગને પ્રિય છે.

મુખચન્દ્રો ભીમમુખઃ સુમુખો દુર્મુખો મુખઃ। ચતુર્મુખો બહુમુખો રણે હ્યભિમુખઃ સદા ।। ૩૦.

ચંદ્રમુખી, ભયાનક મુખવાળી, સુંદર મુખવાળી, વિકૃત મુખવાળી અને માત્ર મુખરૂપ, ચતુરમુખી, અનેક મુખવાળી અને યુદ્ધમાં હંમેશા શત્રુ સામે રહે છે.

હિરણ્યગર્ભઃ શકુનિર્મહોદધિઃ પરો વિરાટ્ । અધર્મહા મહાદણ્ડો દણ્ડધારો રણપ્રિયઃ ।। ૩૦.

સ્વર્ણગર્ભ, પક્ષી, મહાસાગર, સર્વોચ્ચ અને વિશાળરૂપ, અધર્મનો નાશક, મહાદંડ, દંડ ધારણ કરનાર અને યુદ્ધપ્રેમી છે.

ગોતમોગોપ્રતારશ્ચ ગોવૃષેશ્ચરવાહનઃ। ધર્મકૃદ્ધર્મસ્રષ્ટા ચ ધર્મો ધર્મવિદુત્તમઃ ।। ૩૦.

ગૌતમ, ગાયોનો રક્ષક, વૃષભના સ્વામી અને ગાયો સાથે ફરનાર, ધર્મનો સર્જક, ધર્મનો આરંભક, ધર્મ સ્વયં અને શ્રેષ્ઠ ધર્મજ્ઞ છે.

ત્રૈલોક્યગોપ્તા ગોવિન્દો માનદો માન એવ ચ। તિષ્ઠન્ સ્થિરશ્ચ સ્થાણુશ્ચ નિષ્કમ્પઃ કમ્પ એવ ચ ।। ૩૦.

ત્રણે લોકનો રક્ષક, ગોવિંદ, માન આપનાર અને માન સ્વયં, સ્થિર, અડગ, સ્થાણુ, અચળ અને ક્યારેક ડોલનારો છે.

દુર્વારણો દુર્વિષદો દુઃસહો દુરતિક્રમઃ। દુર્દ્ધરો દુષ્પ્રકમ્પશ્ચ દુર્વિદો દુર્જ્જયો જયઃ ।। ૩૦.

જેનુ સંયમ કરવું મુશ્કેલ, ઝેર આપવું અઘરું, સહન કરવું કઠિન, પાર પાડી શકાય નહિ, ઉઠાવી શકાય નહિ, હલાવી શકાય નહિ, સમજવી મુશ્કેલ, જીતવી અશક્ય અને વિજયી છે.

શશઃ શશાઙ્કઃ શમનઃ શીતોષ્ણં દુર્જરાઽથ તૃટ્। આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ વ્યાધિહા વ્યાધિગશ્ચ હ ।। ૩૦.

શશક, ચંદ્ર, શમક, ઠંડી-ગરમી, પચાવવું અઘરું અને તરસ, દુઃખો અને રોગો, રોગનો નાશક અને રોગમાં રહેનારો છે.

સહ્યો યજ્ઞો મૃગા વ્યાધા વ્યાધીનામાકરોઽકરઃ । શિખણ્ડી પુણ્ડરીકાક્ષઃ પુણ્ડરીકાવલોકનઃ ।। ૩૦.

સહનશીલ, યજ્ઞ, હરણ, શિકારી, રોગનો આધાર અને અનાધાર, શિખાવાળો, કમળને દ્રષ્ટિ આપનાર અને કમળને નિહાળનાર છે.