વાયુપુરાણમ્

ત્વમન્નમન્નકર્ત્તા ચ અન્નદશ્ચ ત્વમેવ હિ। અન્નસ્રષ્ટા ચ પક્તા ચ પક્વભુક્તપચે નમઃ ।। ૩૦.

તમે જ અન્ન, અન્ન બનાવનાર અને અન્ન આપનાર છો. અન્ન સર્જનાર, રસોઈ કરનાર અને પકાવેલું ખાવા-પચાવનાર ભગવાનને પણ નમન.

જરાયુજોઽણ્ડજશ્ચૈવ સ્વેદજોદ્ભિજ્જ એવ ચ। ત્વમેવ દેવદેવશો ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ ।। ૩૦.૨૨૬ . ચરાચરસ્ય બ્રહ્મા ત્વં પ્રતિહર્ત્તા ત્વમેવ ચ। ત્વમેવ બ્રહ્મવિદુષામપિ બ્રહ્મવિદાં વરઃ ।। ૩૦.

જરૂમાથી, અંડાથી, સ્વેદથી અને અંકુરથી જન્મેલા ચાર પ્રકારના જીવોના સ્વામી, દેવોના દેવ, ચાલતા-અચલના સર્જનહાર અને સંહારક, તથા બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન તમે જ છો.

સત્ત્વસ્ય પરમા યોનિરબ્વાયુજ્યોતિષાં નિધિઃ। ઋક્સામનિ તથોઙ્કારમાહુસ્ત્વાં બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૦.

સત્તાનું પરમ મૂળ, પવનરહિત પ્રકાશનો ખજાનો, ઋગ્વેદ, સામવેદ અને ઓમકાર સ્વરૂપ એવા ભગવાન તરીકે બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો તમને ઓળખે છે.

હવિર્હાવી હવો હાવી હુવાં વાચાહુતિઃ સદા। ગાયન્તિ ત્વાં સુરશ્રેષ્ઠ સામગા બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૩૦.

તમે જ હવન, હવન કરનાર, હવનની વસ્તુ, સ્વીકારનાર અને વાણીથી અર્પણ થનાર છો. દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, સામગાન ગાવનારા અને બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો તમારી સ્તુતિ કરે છે.

યજુર્મયો ઋઙ્મયસ્વ સામાથર્વમયસ્તથા। પઠ્યસે બ્રહ્મવિદ્ભિસ્ત્વં કલ્પોપનિષદાં ગણૈઃ ।। ૩૦.

તમે યજુર, ઋક, સામ અને અથર્વવેદ સ્વરૂપ છો. બ્રહ્મજ્ઞાની, કલ્પ અને ઉપનિષદના ગૃહો દ્વારા તમારું પઠન થાય છે.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વર્ણાવરાશ્ચ યે। ત્વામેવ મેઘસઙ્ઘાશ્ચ વિશ્વસ્ત નિતગર્જ્જિતમ્ ।। ૩૦.

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર અને નીચ વર્ણના લોકો, મેઘસમૂહ અને વિશ્વનું ગર્જન—allમાં તમે જ રહેલા છો.

સંવત્સરસ્ત્વમૃતવો માસા માસાર્દ્ધમેવ ચ। કલા કાષ્ઠા નિમેષાશ્ચ નક્ષત્રાણિ યુગા ગ્રહાઃ ।। ૩૦.

તમે જ વર્ષ, ઋતુ, મહિના, અર્ધમાસ, કળા, ક્ષણ, પળ, તારાઓ, યુગ અને ગ્રહો સ્વરૂપ છો.

વૃષાણાં કકુદં ત્વં હિગિરીણાં શિખરાણિ ચ। સિંહો મૃગાણાં પતતાં તાર્ક્ષ્યોઽનન્તશ્ચ ભોગિનામ્ ।। ૩૦.

તમે વાછરડાઓમાં કૂંપળ જેવા, પર્વતોમાં શિખરો જેવા, પ્રાણીઓમાં સિંહ, ઉડનારાઓમાં ગરુડ અને સાપોમાં અનંત છો.

ક્ષીરોદો હ્યુદધીનાઞ્ચ યન્ત્રાણાં ધનુરેવ ચ। વજ્રમ્પ્રહરણાનાઞ્ચ વ્રતાનાં સત્યમેવ ચ ।। ૩૦.

પાણીઓમાં સાગર, સાધનોમાં ધનુષ્ય, શસ્ત્રોમાં વજ્ર અને વ્રતોમાં સત્ય તમે જ છો.

ઇચ્છા દ્વેષશ્ચ રાગશ્ચ મોહઃ ક્ષામો દમઃ શમઃ। વ્યવસાયો ધૃતિર્લોભઃ કામક્રોધૌ જયાજયૌ ।। ૩૦.

ઇચ્છા, દ્વેષ, રાગ, મોહ, થાક, દમન, શાંતિ, નિશ્ચય, ધીરજ, લોભ, કામ, ક્રોધ, વિજય અને હાર — બધું તમે જ છો.

ત્વં ગદી ત્વં શરી ચાપિ ખટ્વાઙ્ગી ઝર્ઝરી તથા । છેત્તા ભેત્તા પ્રહર્ત્તા ચ ત્વં નેતાપ્યન્તકો મતઃ ।। ૩૦.

તમે ગદા, બાણ, ખડગ, ઢોલ, કાપનાર, ફોડનાર, મારનાર અને નેતા તથા અંત લાવનાર પણ છો.

દશલક્ષણસંયુક્તો ધર્મોઽર્થઃ કામ એવ । ઇન્દ્રઃ સમુદ્રાઃ સરિતઃ પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ ।। ૩૦.

દસ ગુણોથી યુક્ત ધર્મ, સંપત્તિ, ઇચ્છા, ઇન્દ્ર, સમુદ્રો, નદીઓ, તળાવો અને સરોવર — બધું તમે જ છો.

લતાવલ્લી તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ। દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ ।। ૩૦.

લતાવલ્લી, ઘાસ, ઔષધિઓ, પશુ, જંગલી પ્રાણી, પક્ષીઓ, પદાર્થો, કર્મો, ગુણો, સમય, ફૂલો અને ફળો — બધું તમારું સ્વરૂપ છે.

આદિશ્વાન્તશ્ચ મધ્યશ્ચ ગાયત્ર્યોઙ્કાર એવ ચ। હરિતો લોહિતઃ કૃષ્ણો નીલઃ પીતસ્તથારુણઃ ।। ૩૦.

આરંભ, અંત અને મધ્ય; ગાયત્રી, ઓમકાર; લીલો, લાલ, કાળો, વાદળી, પીળો અને લાલચટ્ટ—all તમે જ છો.

કદ્રુશ્ચ કપિલશ્ચૈવ કપોતો મેચકસ્તથા। સુવર્ણરેતા વિખ્યાતઃ સુવર્ણ શ્ચાપ્યતો મતઃ ।। ૩૦.

કદ્રુ, કપિલ, કપોત, મેચક, પ્રસિદ્ધ સુવર્ણરેત અને સુવર્ણ — એ બધું તમે જ છો.

સુવર્ણનામા ચ તથા સુવર્ણપ્રિય એવ ચ। ત્વમિન્દ્રોઽથ યમશ્ચૈવ વરુણો ધનદોઽનલઃ ।। ૩૦.

સુવર્ણનામા અને સુવર્ણપ્રિય પણ તમે જ છો; તમે ઇન્દ્ર, યમ, વરુણ, કુબેર અને અગ્નિ છો.

ઉત્ફુલ્લશ્ચિત્રભાનુશ્ચ સ્વર્ભાનુર્ભાનુરેવ ચ। હોત્રં હોતા ચ હોમસ્ત્વં હુતઞ્ચ પ્રહુતં પ્રભુઃ ।। ૩૦.

ઉદ્ભિન્ન, રંગબેરંગી, તેજસ્વી; સ્વર્ભાનુ અને ભાનુ; હવન, યજમાન, યજ્ઞ, હોદાન, શ્રેષ્ઠ હવન અને સ્વામી — તમે જ છો.

સુપર્ણઞ્ચ તથા બ્રહ્મ યજુષાં શતરુદ્રિયમ્। પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાઞ્ચ મઙ્ગલમ્ ।। ૩૦.

સુપર્ણ, બ્રહ્મા, યજુરવેદ, શતરુદ્ર; પવિત્રોમાં પવિત્ર અને શુભમાં શ્રેષ્ઠ તમે જ છો.

ગિરિઃ સ્તોકસ્તથા વૃક્ષો જીવઃ પુદ્ગલ એવ ચ। સત્ત્વં ત્વઞ્ચ રજસ્ત્વઞ્ચ તમશ્ચ પ્રજનં તથા ।। ૩૦.

પર્વત, ટેકરી, વૃક્ષ, જીવ, વ્યક્તિ; સત્વ, રજ, તમસ અને ઉત્પત્તિ પણ તમે જ છો.

પ્રાણોઽપાનઃ સામાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ। ઉન્મેષશ્ચૈવ મેષશ્ચ તથા જૃમ્ભિતમેવ ચ ।। ૩૦.

પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન, વ્યાન; આંખ ઉઘાડવી, મેષ અને જંભાઈ — એ બધું તમે જ છો.

લોહિતાઙ્ગો ગદી દંષ્ટ્રી મહાવક્ત્રો મહોદરઃ। સુચિરોમા હરિચ્છ્મશ્રુરૂર્દ્ધ્વકેશસ્ત્રિલોચનઃ ।। ૩૦.

લાલ શરીરવાળા, ગદા ધારણ કરનાર, દાંતવાળા, વિશાળ મુખવાળા, મોટું પેટ ધરાવનાર; સુંદર વાળ, લીલો દાઢી, ઊભા વાળ અને ત્રિનેત્ર — એ તમારું સ્વરૂપ છે.

ગીતવાદિત્રનૃત્યાઙ્ગો ગીતવાદનકપ્રિયઃ। મત્સ્યો જલી જલો જલ્ય જવઃ કાલઃ કલી કલઃ ।। ૩૦.

ગીત, વાદ્ય અને નૃત્યના અંગો, ગીત-વાદ્યપ્રેમી, માછલી, જલચર, પાણી, જળમય, ઝડપી, સમય, કળી અને કાલ — તમે જ છો.

વિકાલશ્ચ સુકાલશ્ચ દુષ્કાલઃ કલનાશનઃ। મૃત્યુશ્ચૈવ ક્ષયોઽન્તશ્ચ ક્ષમાપાયકરો હરઃ ।। ૩૦.

અશુભ સમય, શુભ સમય, દુઃખદ સમય, સમયનો નાશક, મૃત્યુ, ક્ષય, અંત અને ધરતીના દુઃખ દૂર કરનાર તમે જ છો.

સંવર્ત્તકોઽન્તકશ્ચૈવ સંવર્ત્તકબલાહકૌ। ઘટો ઘટીકો ઘણ્ટીકો ચૂડાલોલબલો બલમ્ ।। ૩૦.

સંવર્તક, અંતક, સંવર્તક મેઘ, માટલી, નાની માટલી, ઘંટડી, શિખર, રમૂજી અને બળ — એ બધું તમે જ છો.

બ્રહ્મકાલોઽગ્નિવક્ત્રશ્ચ દણ્ડી મુણ્ડી ચ દણ્ડધૃક્। ચતુર્યુગશ્ચતુર્વેદશ્ચતુર્હોત્રશ્ચતુષ્પથઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્માનો સમય, અગ્નિમુખ, દંડધારી, મુંડમાળાવાળા, દંડ પકડીને ચાલનાર; ચારે યુગ, ચાર વેદ, ચાર યજમાન અને ચાર માર્ગ — એ બધું તમે જ છો.

ચતુરા શ્રમવેત્તા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરશ્ચ હ। ક્ષરાક્ષરપ્રિયો ધૂર્ત્તોઽગણ્યોઽગણ્યગણાધિપઃ ।। ૩૦.

ચાર પ્રકારની મહેનત જાણનારી, ચાર વર્ણની રચયિતા, નાશવંત અને અવિનાશી બંને વસ્તુઓને ગમતી, ચાલાક, ગણતરીથી બહાર અને અનગણ્ય લોકોની આગેવાન છે.

રુદ્રાક્ષમાલ્યામ્બરધરો ગિરિકો ગિરિકપ્રિયઃ। શિલ્પીશઃ શિલ્પિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પપ્રવર્ત્તકઃ ।। ૩૦.

રુદ્રાક્ષની માળા અને વસ્ત્ર ધારણ કરનારી, પર્વત પર જન્મેલી અને પર્વતને પ્રિય, કળાકારોની સ્વામી, શ્રેષ્ઠ શિલ્પી અને સર્વ કળાઓની પ્રેરક છે.

ભગનેત્રાન્તકશ્ચન્દ્રઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ। ગૂઢાવર્ત્તશ્ચ ગૂઢશ્ચ ગૂઢપ્રતિનિષેવિતા ।। ૩૦.

ભગાનું નેત્ર નાશ કરનાર, ચંદ્ર, પૂષણના દાંત તોડનાર, ગુપ્ત રીતે ફરનાર, છુપાયેલી અને ગુપ્ત લોકોને આરાધ્ય છે.

તરણસ્તા રકશ્ચૈવ સર્વભૂતસુતારણઃ। ધાતા વિધાતા સત્વાનાં નિધાતા ધારણો ધરઃ ।। ૩૦.

સૂર્ય, રક્ષક અને સર્વ જીવોને પાર ઉતારનાર, પોષક, જીવોની સર્જક, સ્થાપક, આધાર અને ધારક છે.